عضو شورای عالی حزب جمهوریخواه ارمنستان در گفتوگو با اندیشکده زاویه
دانیلیان: کریدور ترامپ نباید حاکمیت ارمنستان و امنیت ایران را تهدید کند

اندیشکده زاویه: طرح موسوم به «کریدور ترامپ» (TRIPP) از مهمترین موضوعات ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی است. در همین زمینه، توافقنامه چارچوب همکاری ارمنستان و آمریکا درباره TRIPP که در وبسایت رسمی وزارت امور خارجه ارمنستان منتشر شده، یکی از منابع اصلی برای بررسی ابعاد حقوقی و اجرایی این پروژه به شمار میرود.
این طرح پرسشهایی درباره حاکمیت ملی ارمنستان، امنیت مرزهای ایران و آینده روابط تهران و ایروان ایجاد کرده است. هنریخ دانیلیان، عضو شورای عالی حزب جمهوریخواه ارمنستان، در گفتوگو با اندیشکده مطالعات راهبردی زاویه، ابعاد مختلف کریدور ترامپ، نگرانیهای امنیتی ایران و چشمانداز همکاریهای منطقهای را بررسی میکند.
دانیلیان در این گفتوگو با تأکید بر اهمیت تاریخی و راهبردی روابط ایران و ارمنستان، تصریح کرد که هرگونه طرح ارتباطی در خاک ارمنستان باید تحت حاکمیت و کنترل کامل دولت این کشور اجرا شود. وی همچنین تأکید کرد که امنیت ایران و حاکمیت ملی ارمنستان نباید در تقابل با یکدیگر قرار گیرند و آینده قفقاز جنوبی باید پیش از هر چیز به دست کشورهای این منطقه تعیین شود.
متن کامل این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
اندیشکده زاویه: با توجه به تحولات اخیر قفقاز جنوبی، مهمترین فرصتها و چالشهای ارتقای روابط ایران و ارمنستان به سطح یک مشارکت راهبردی چیست؟
دانیلیان: روابط ارمنستان و ایران بر پایه پیوندهای تاریخی چندصدساله، نزدیکی جغرافیایی و احترام متقابل استوار است. در شرایط کنونی، تقویت این روابط اهمیت ویژهای پیدا کرده است؛ چراکه مناسبات باثبات میان ایروان و تهران نهتنها در راستای منافع دو کشور، بلکه به سود کل منطقه قفقاز جنوبی است.
مهمترین ظرفیتهای همکاری دو کشور در حوزههای انرژی، حملونقل، تجارت و تبادلات فرهنگی و انسانی قرار دارد. ارمنستان میتواند به حلقه ارتباطی مهمی میان ایران، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و بازارهای اروپایی تبدیل شود. از سوی دیگر، گسترش مسیرهای ترانزیتی از طریق ایران میتواند دسترسیهای جدیدی را برای ارمنستان به خلیج فارس و کشورهای آسیایی فراهم کند.
البته بهرهبرداری از این فرصتها مستلزم نوسازی زیرساختها، رفع موانع اداری و گسترش تعاملات میان فعالان اقتصادی دو کشور است.
در عین حال، تنشهای منطقهای، محدودیتهای اقتصادی و تفاوت دیدگاهها درباره برخی تحولات ژئوپلیتیکی بر روند توسعه روابط دوجانبه تأثیر میگذارند. برای غلبه بر این چالشها، گفتوگوی سیاسی مستمر، پیگیری منظم امور از سوی نهادهای مسئول و بررسی صریح و شفاف مسائل مورد نگرانی طرفین ضروری است.
به باور من، مشارکت راهبردی باید بر پایه پیشبینیپذیری، احترام به حاکمیت ملی و اجرای طرحهای مشخصی استوار باشد که منافع متقابل ایجاد میکنند.
ارمنستان خواهان روابط حسن همجواری با ایران و برخورداری از سیاست خارجی مستقلی است که امکان توسعه روابط با همه شرکای خود را فراهم کند. تقویت همکاریهای ارمنستان و ایران میتواند سهم مهمی در تأمین امنیت، ثبات و توسعه اقتصادی منطقه داشته باشد.
اندیشکده زاویه: کریدور ترامپ چه پیامدهایی برای حاکمیت ملی و امنیت ارمنستان دارد و حزب جمهوریخواه ارمنستان این طرح را چگونه ارزیابی میکند؟
دانیلیان: در حال حاضر، ابهامات فراوانی درباره طرح TRIPP وجود دارد. هنوز بهطور کامل روشن نیست که این ابتکار دقیقاً چه ماهیتی دارد، شرایط مشخص آن چیست و قرار است چگونه اجرا شود. حتی مشخص نیست که با یک مسیر ارتباطی روبهرو هستیم یا یک کریدور. تا زمانی که اطلاعات کامل و شفافی در این زمینه منتشر نشود، نمیتوانم ارزیابی نهایی خود را درباره این طرح ارائه کنم.
این ابهامات نگرانی جدی مرا برانگیخته است. اگر شرایط اجرای طرح بهروشنی مشخص نشود، ممکن است خطراتی به همراه داشته باشد و به منشأ تهدیدهایی علیه ارمنستان تبدیل شود.
برای من یک اصل اساسی وجود دارد: هرگونه زیرساخت حملونقل در خاک ارمنستان باید تحت کنترل کامل دولت این کشور باشد. کنترل مرزی، گمرکی و انتظامی نیز باید مطابق قوانین ملی و از سوی نهادهای صلاحیتدار ارمنستان اعمال شود.
اگر این طرح با رعایت چنین شرایطی، تحت حاکمیت و کنترل کامل ارمنستان و مطابق قوانین این کشور اجرا شود، میتواند فرصت مناسبی برای توسعه ارتباطات حملونقلی، جذب سرمایهگذاری و گسترش تجارت فراهم آورد.
با این حال، پیش از هرگونه نتیجهگیری، لازم است جزئیات و شرایط مشخص اجرای طرح بهصورت روشن، شفاف و علنی ارائه شود.
معیار اصلی من برای ارزیابی این ابتکار، میزان انطباق آن با منافع ملی، حاکمیت و امنیت ارمنستان است. تا زمانی که این مسائل روشن نشدهاند، قضاوت قطعی درباره طرح TRIPP زودهنگام خواهد بود.
اندیشکده زاویه: با توجه به نگرانی تهران از حضور آمریکا در مجاورت مرزهای ایران در قالب کریدور ترامپ، ارمنستان چگونه میتواند اجرای طرح به اصطلاح «مسیر ترامپ» را با حفظ اعتماد متقابل و تأمین منافع امنیتی ایران سازگار کند؟
دانیلیان: نگرانیهای ایران درباره امنیت مرزهایش شایسته توجه و بررسی دقیق و جدی است. روابط حسن همجواری با تهران برای ارمنستان اهمیت ویژهای دارد؛ ازاینرو، تقویت اعتماد متقابل باید بخش جداییناپذیر هر طرح بزرگ منطقهای باشد.
ایروان باید بهروشنی توضیح دهد که اجرای ابتکارهای حملونقلی نباید به تغییر مرزها، محدود شدن صلاحیت حاکمیتی ارمنستان یا استفاده از خاک این کشور برای اقدام علیه ایران منجر شود.
تأکید بر این اصول نباید صرفاً در حد موضعگیریهای سیاسی باقی بماند، بلکه باید با سازوکارهای عملی همراه باشد؛ از جمله تدوین مقررات شفاف برای فعالیت مسیرهای ارتباطی، برگزاری رایزنیهای منظم و تبادل مستقیم اطلاعات میان نهادهای مسئول دو کشور.
به باور من، نباید امنیت ایران و حاکمیت ملی ارمنستان را در تقابل با یکدیگر قرار داد. ارمنستان حق دارد روابط حملونقلی و اقتصادی بینالمللی خود را توسعه دهد و همزمان، ضمن اجرای قوانین داخلی، اجازه ندهد از خاک این کشور علیه دولتهای همسایه استفاده شود.
یکی از اقدامات عملی در این زمینه میتواند ایجاد سازوکاری دائمی برای رایزنیهای ارمنستان و ایران در حوزه حملونقل، امنیت مرزی و زیرساختها باشد.
چنین سازوکاری امکان بررسی خطرات احتمالی در مراحل اولیه، جلوگیری از سوءتفاهمها و دستیابی به راهکارهای مورد پذیرش دو طرف را فراهم میکند.
اعتماد متقابل از طریق گفتوگوی مستمر و بررسی صریح و شفاف مسائل امنیتی تقویت میشود. هر طرحی که در خاک ارمنستان اجرا میشود، باید همچنان تحت کنترل حاکمیتی دولت این کشور باقی بماند.
اندیشکده زاویه: گسترش نفوذ آمریکا و ترکیه در قفقاز جنوبی بهخصوص از طریق به اصطلاح کریدور ترامپ چه تأثیری بر جایگاه ایران و روسیه خواهد گذاشت و آینده موازنه قدرت در این منطقه را چگونه ارزیابی میکنید؟
دانیلیان: افزایش حضور و نقشآفرینی آمریکا و ترکیه در قفقاز جنوبی بر آرایش قدرت در منطقه تأثیر میگذارد و مستلزم توجه دقیق ایران و روسیه است.
با این حال، نگاه کردن به این منطقه صرفاً بهعنوان عرصه رقابت قدرتهای بزرگ، رویکردی نادرست خواهد بود؛ زیرا چنین نگرشی میتواند به تشدید تنشها بینجامد و فرصتهای توسعه مستقل کشورهای قفقاز جنوبی را محدود کند.
برای ایران، ثبات مرزها، حفظ ارتباطات حملونقلی با ارمنستان و جلوگیری از شکلگیری تهدید در نزدیکی مرزهایش اهمیت دارد. روسیه نیز همچنان دارای منافع قابلتوجه و پیوندهای تاریخی با منطقه است.
این عوامل باید مورد توجه قرار گیرند، اما آینده قفقاز جنوبی باید پیش از هر چیز به دست کشورهای خود منطقه تعیین شود.
به باور من، ارمنستان به سیاست خارجی متوازن و مستقل نیاز دارد. توسعه روابط با یک شریک نباید به قطع ارتباط با شریک دیگر منجر شود یا کشور را به بازیگری در منازعات دیگران تبدیل کند.
پایداری چنین سیاستی به توانایی ایروان در دفاع از منافع ملی و حفظ گفتوگوی سازنده با همه طرفها بستگی دارد.
موازنه منطقهای زمانی پایدارتر خواهد بود که طرحهای حملونقلی و اقتصادی، زمینه مشارکت متقابل و سودمند را برای همه طرفها فراهم کنند و به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل نشوند.
تحقق این هدف مستلزم احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها، شفافیت توافقها و رایزنیهای منظم است.
در نهایت، ثبات قفقاز جنوبی تنها به توازن نفوذ قدرتهای خارجی وابسته نیست، بلکه به میزان آمادگی کشورهای منطقه برای برقراری روابطی مبتنی بر برابری حقوق و احترام متقابل نیز بستگی دارد.
اندیشکده زاویه: در شرایط تغییر معادلات منطقهای، چه ابتکارات عملی در حوزههای انرژی، ترانزیت و امنیت میتواند روابط ایران و ارمنستان را طی پنج سال آینده تقویت کند و به سطح همکاریهای راهبردی ارتقا دهد؟
دانیلیان: به اعتقاد من، همکاریهای ارمنستان و ایران در پنج سال آینده باید بر طرحهایی متمرکز شود که نتایج ملموس و قابلاندازهگیری داشته باشند و پیوندهای اقتصادی میان دو کشور را تقویت کنند.
در حوزه انرژی، توسعه مبادلات برق، نوسازی زیرساختهای موجود و گسترش همکاریهای بلندمدت از جمله زمینههای امیدبخش به شمار میروند. اجرای چنین طرحهایی میتواند قابلیت اطمینان تأمین انرژی را افزایش دهد و فرصتهای تازهای برای بخش صنعت و فعالان اقتصادی ایجاد کند.
در بخش حملونقل، توسعه ارتباطات جادهای و ریلی، نوسازی زیرساختهای مرزی و تسهیل تشریفات قانونی تجارت ضروری است.
اتصال کارآمد مسیرهای ارتباطی ارمنستان و ایران میتواند دسترسی هر دو کشور به بازارهای جدید را گسترش دهد. تحقق این هدف نیازمند هماهنگی میان دستگاههای دولتی، سرمایهگذاری در زیرساختهای لجستیکی و تقویت ارتباطات میان شرکتهای حملونقل و فعالان اقتصادی است.
بخشهای کشاورزی، صنایع فرآوری محصولات، داروسازی، گردشگری و آموزش نیز از ظرفیت قابلتوجهی برای همکاری برخوردارند. راهاندازی شرکتهای مشترک، برگزاری همایشهای اقتصادی و اجرای برنامههای تبادل علمی و دانشگاهی میتواند پایههای عملی روابط دوجانبه را مستحکمتر کند.
در حوزه امنیت نیز برگزاری رایزنیهای منظم درباره مسائل مرزی، حفاظت از زیرساختهای حملونقل و مقابله با جرایم فراملی سودمند خواهد بود. این همکاریها باید بهصورت شفاف انجام شوند و تعهدات بینالمللی هر دو کشور را در نظر بگیرند.
برای هماهنگی این اقدامات، تدوین یک برنامه مشترک همکاری راهبردی را ضروری و مناسب میدانم؛ برنامهای که شامل طرحهای مشخص، زمانبندی اجرایی و تعیین دستگاههای مسئول باشد.
اجرای منظم و پیگیرانه چنین ابتکارهایی میتواند به توافقهای سیاسی محتوایی عملی و ملموس ببخشد و اعتماد متقابل میان ارمنستان و ایران را تقویت کند.
ا
نظرات خوانندگان