İçeriğe geç
Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü

Türk Ortadoğu Hayali

Ortadoğu’da Yeni Düzen; Türkiye’nin Tehlikeli Hırsı

18 Kasım 2026 10 dk okuma
Türkiye, Mekke Savunma İttifakı ve Suriye'de nüfuzunu genişletmesiyle Ortadoğu'nun liderliğine göz dikiyor; ancak İran ve İsrail'le rekabet ve rakip blokların oluşumu, Ankara'nın hırsını maliyetli hâle getiriyor.
Ortadoğu’da Yeni Düzen; Türkiye’nin Tehlikeli Hırsı

Zaviye Enstitüsü – Özel çeviri: Hamas’ın 7 Ekim 2023’te İsrail’e saldırmasından bu yana Orta Doğu’nun geleceği yoğun bir tartışma konusu olmuştur. Körfez merkezli önceki düzen, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ni, ekonomik politikalar ve İran, İsrail, Türkiye ve Suriye’deki eski düşmanlarla ilişkileri normalleştirme yoluyla istikrar yaratmaya ve bölgeyi şekillendirmeye çalışırken konumlandırmıştı. Gazze’de üç yıl süren savaş ve daha yakın zamanda İran ile Körfez’de yaşanan savaş, düzen kurmaya yönelik bu projeyi ciddi biçimde sekteye uğrattı ve gelecekte ne olacağı konusunda derin bir belirsizlik duygusu yarattı.

Türkiye, Orta Doğu’daki diğer tüm büyük güçler gibi bu boşluğu doldurmaya çalıştı. Ankara’nın nüfuzu 2023 öncesinde gerilemekteydi; Arap ayaklanmalarının ardından yıllar süren diplomatik yalnızlığın sonrasında ülke, bölgedeki başlıca aktörlerle ilişkilerini daha yeni onarmaya başlamıştı. Ancak son birkaç yılda Türkiye, Suriye politikaları ve bölgesel diplomasisi sayesinde ABD’nin desteğini kazandı ve onlarca yıldır Türkiye hükümetine karşı isyan eden militan bir grup olan Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ile barış sürecini ilerleterek iç cephesini güvence altına almaya çalıştı. Daha yakın zamanda, ağustos ayında Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye Mekke Savunma İttifakı’nı imzaladı; bu, Türkiye’nin bölgesel konumunu pekiştiren ve ülkeyi Suudi Arabistan’ın Husilere karşı savaşına doğrudan dahil eden kolektif güvenlik anlaşmasıdır.

Türkiye’nin 7 Ekim sonrası stratejisi, ülkenin bölgesel bir ağır sıklet olarak konumunu yeniden tesis etti. Ancak Türkiye, kendi tarzında bir düzen kurmak şeklindeki daha büyük hedefine ulaşamıyor. Bölgedeki diğer hevesli liderler gibi Türkiye de yeni bir güvenlik çerçevesini tek başına dayatmak için gereken güce sahip değil. Yeni Mekke Paktı gibi böyle bir çerçeve oluşturmaya yönelik filizlenmekte olan çabaları, yalnızca bu blokun dışında kalan ülkelerin kendilerini güvensiz hissetmesine ve istikrarsızlığın artmasına neden oluyor. Dolayısıyla Türkiye’nin bölgesel liderlik yönündeki en iddialı adımlarının etkisiz kalması, hatta ters tepmesi muhtemeldir. Orta Doğu’nun güvenlik dinamikleri son derece askerî ve sıfır toplamlı olmaya devam ettiği sürece Ankara’nın, koruma gücüne sahip olduğu kendisine daha yakın çıkarlar üzerinde yoğunlaşması daha doğru olacaktır.

Daha fazlasını okuyun: Türkiye bölgesel güvenliğin yeni mimarı olabilir mi?

Risk ve Ödül

Türkiye’nin daha geniş bir Orta Doğu düzenini şekillendirmeye çalıştığı ilk dönem bu değil. Ankara, 2010’ların başındaki Arap ayaklanmalarını tarihî bir fırsat olarak görüyordu. İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP), bölgeyi kasıp kavuran siyasi dönüşümü “halkın iktidara gelişi” olarak nitelendirdi ve Türkiye hükümeti, protestolarla sarsılan Arap ülkelerinde yapılacak nihai seçimlerin, ideolojik olarak sempati duyduğu ve AKP ile pratik bağlara sahip Müslüman Kardeşler çizgisindeki partileri iktidara taşımasını bekliyordu. Dost hükümetlerin ortaya çıkmasının Türkiye’nin bölgedeki nüfuzunu artıracağı düşünülüyordu.

Ancak bu umutlar kısa sürede suya düştü. Müslüman Kardeşler mensubu Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi 2013’te devrildi ve Türkiye’nin Suriye’deki muhalefet hareketine yaptığı yatırım, Beşşar Esed’in iktidara tutunmasıyla başarısız oldu. Türkiye yalnız kaldı. Mısır, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden oluşan rakip bir eksen, Türkiye’nin Müslüman Kardeşler’le ilişkilerine itiraz etti ve Ankara’nın nüfuzunu sınırlamaya çalıştı. Bu grup, Türkiye’nin Orta Doğu, Kuzey Afrika, Doğu Akdeniz ve Afrika Boynuzu’ndaki pozisyonlarına meydan okudu ve Libya, Somali ve Suriye’deki çatışmalarda Türkiye ile vekâlet savaşlarına fiilen girişti.

Ardından 7 Ekim 2023 saldırıları, yeni bir dönüşüm dönemini başlattı. O tarihten bu yana bazı değişimler Türkiye’nin lehine oldu. Bunların en önemlisi, Esed rejiminin Aralık 2024’te Heyet Tahrir eş-Şam liderliğindeki muhalif gruplar tarafından Suriye’de devrilmesidir. Türkiye, şüphesiz Şam’da rejim değişikliği için diğer tüm ülkelerden daha fazla yatırım yapmıştı; ülke yıllar boyunca muhalif gruplara destek verdi. Ancak yıllar geçtikçe bu hedef giderek daha ulaşılmaz görünmeye başladı. Bölgedeki diğer büyük güçler rejimin varlığını kabullendi ve hatta Ankara, dışlanmaktan kaçınmak için Esed’le iyi ilişkiler kurma olasılığını değerlendirmeye başladı. Esed’in devrilmesi, Türkiye’nin talihini bir gecede değiştirdi ve ülkeye, on yılı aşkın süredir sahip olmadığı düzeyde bir Suriye nüfuzu sağladı.

Türkiye’nin bölgesel ilişkileri normalleştirme çabaları farklı sonuçlar doğurdu.

Gelişmeler Ankara için daha önce olduğundan da tehlikeli bir hâl aldı. İsrail’in dış politikası 7 Ekim’in ardından daha kararlı ve revizyonist bir çizgiye yöneldi; geniş kapsamlı güvenlik hedefleri Türkiye’nin hedefleriyle çatışır hâle geldi. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İsrail’in Gazze politikalarına yönelik sert eleştirileri ilişkileri gerdi. Türkiye’nin Esad sonrası Suriye’deki varlığını genişletmesi ve İsrail’in Ankara’nın askerî varlığını doğrudan bir tehdit olarak görmesiyle ilişkiler daha da kötüleşti. İsrail’in Ankara’nın kınadığı Suriye’deki mevzilere yönelik saldırıları sürerken gerilimlerin tırmanma riski de giderek artıyor. Taraflardan birinin yapacağı yanlış bir hesaplama, İsrail ve Türk güçleri arasında doğrudan bir çatışmaya yol açabilir.

Bu arada ABD ile İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaş, Türkiye açısından iki tarafı da kaybettiren bir sonuç doğurdu. Tahran’ın dikkatini başka yöne çevirdiği bir dönemde Ankara, İran’ın Suriye’den çekilmesini ve Irak’ta geride kalan nüfuzuyla mücadele etme fırsatını memnuniyetle karşıladı. Türkiye, nükleer silahlara sahip bir İran’ın bölgesel güç dengesini bozmasını da kesinlikle istemiyor. Bununla birlikte, İran rejiminin çökmesi hâlinde Türkiye’nin doğu sınırında ortaya çıkabilecek kaos ihtimali Ankara’da gerçek bir kaygı yaratıyor; rejimin savaştan güçlenerek çıkması durumunda İran’ın daha da cesur davranabileceği ihtimali de aynı şekilde endişe verici.

Bu karmaşık ortamda Ankara, kendi güvenlik çıkarlarını korumak ve bu gelişmelerin yarattığı fırsatlardan yararlanmak amacıyla üç ayaklı bir strateji izliyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın yeniden iktidara gelmesinden bu yana Erdoğan, Türkiye’yi ABD’ye daha da yaklaştırdı ve Ankara’nın bölgesel politikalarını ilerletmek için Washington’la ilişkisini kullanmaya çalıştı. Türkiye ayrıca 2020’lerin başında Suudi Arabistan, Mısır ve diğer kilit Arap ülkeleriyle ilişkilerini onarma çabasıyla daha geniş bir bölgesel blok oluşturmayı hedefleyerek bölgesel normalleşme sürecini sürdürdü. Ülke içinde ise Ankara, Türkiye içinde ve dışında PKK ile çatışmayı çözmeye yönelik bir girişim olan “Terörsüz Türkiye” sürecini başlattı; Türkiye’nin düşmanları uzun süredir Kürt grupları silahlandırarak veya onlara siyasi destek vererek bu çatışmadan yararlanıyor.

Daha fazlasını okuyun: Türkiye’nin Orta Doğu’daki geleceği hakkında

Yetersiz kalma

Ankara’nın bazı politikaları sonuç verdi. Örneğin Washington’la yakınlaşmayı ele alalım. Erdoğan’ın Trump’la yakın ilişkileri, ABD’nin Türkiye’nin Suriye’deki daha geniş rolünü desteklemesine yardımcı oldu. Türkiye, Washington’ın İsrail ile Hamas arasında Ekim 2025 için önerdiği ateşkes anlaşması konusunda müzakerelere yardımcı olmak üzere devreye soktuğu dört ülkeden biriydi. Bunun sonucunda Trump teklifte bulundu ve Erdoğan, ABD Başkanı tarafından Gazze’nin yeniden inşası için oluşturulan Barış Kurulu’nda bir koltuğu kabul etti. Türkiye, son savaş sırasında ABD ile İran arasında arabuluculuk konusunda aktif bir rol oynadı. Trump ayrıca Mekke Savunma İttifakı’nı alenen destekleyerek onu “büyük, cesur ve önemli” olarak nitelendirdi. Tüm bunlar, Washington’ın Türkiye’nin bölgesel önemini tanıdığına, ABD yönetiminin Ankara’nın bazı önceliklerini destekleme isteğine ve Türkiye’nin konumunu güçlendirme kararlılığına işaret ediyor.

Bununla birlikte, Türkiye’nin nüfuz kazanma çabalarının inkâr edilemez sınırları var. Örneğin Türkiye, Şubat 2026’da Barış Kurulu’nun düzenlediği zirvede Gazze’de planlanan uluslararası güç konuşlandırılması ve polis eğitimi faaliyetlerine katılmaktan dışlandı. Bu, Washington’la ilişkilerin ısınmasının İsrail’in Filistin topraklarında Türk askerî varlığına yönelik itirazlarını aşmaya yetmediğini gösteriyor. Benzer şekilde Suriye’de Türkiye’nin Trump yönetiminden aldığı destek, İsrail’in Türkiye mevzilerinin yakınındaki Suriye hedeflerine yönelik askerî saldırılarını engellemedi. Basitçe ifade etmek gerekirse Türkiye, Trump yönetimiyle ilişkisini, İsrail karşıtlarının Türkiye’nin bölgesel rolünün kapsamına getirdiği sınırlamayı aşmak için kullanamadı.

Ankara, Orta Doğu’daki çatışmalardan uzak durduğunda en fazla nüfuza sahip oluyor.

Türkiye’nin bölgesel ilişkileri normalleştirme çabaları da karmaşık sonuçlar doğurdu. Suudi Arabistan gibi önemli aktörlerle diplomatik ilişkilerin yeniden canlandırılması kuşkusuz Türkiye’nin yararına. Ancak Ankara’nın bu ülkelerle kurduğu ittifaklar, Türkiye’yi ve bölgeyi daha güvenli hâle getirmekten ziyade daha güvensiz kılma riski taşıyor. Pakistan ve Suudi Arabistan’la imzalanan Mekke Paktı, nihayetinde rakip blokların keskinleşmesine ve bölgesel gerilimlerin artmasına yol açabilir. Türkiye bu ittifakın herhangi bir ülkeye karşı olmadığında ısrar ediyor ve Mısır, Suriye hatta İran’ın dahi nihayetinde bu ittifaka katılabileceğini öne sürüyor. Ancak aynı zamanda İran, İsrail ve Husiler bunu bir tehdit olarak görebilir ve üyelerinin bağlılığını sınamaya veya zayıflatmaya çalışabilir.

Ayrıca bu pakt, Türkiye’yi diğer ülkelerin savaşlarına sürükleyebilir. Türkiye Parlamentosu’nun bu anlaşmayı onayladığı ve Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarını yoğunlaştırdığı şu dönemde bu ihtimal gündeme gelmiştir. Türk hükümeti, sağlayacağı her türlü askerî desteğin caydırıcılık, istihbarat paylaşımı ve savunma sanayii iş birliğiyle sınırlı olacağında ısrar etmiştir. Bununla birlikte Suudi Arabistan artık hava savunması ve topraklarının korunması konusunda Pakistan ve Türkiye’nin yardımını talep etmekte; bu üç ülke, hızla konuşlandırılmak üzere kuvvetler hazırlama konusunda anlaşmış bulunmaktadır. Türk birliklerinin Suudi Arabistan’a gönderilmesi hâlâ parlamentonun ayrıca onayını gerektirmektedir. Parlamento izin verirse, sınırlı bir konuşlandırma dahi Türkiye’nin daha geniş bir bölgesel çatışmaya sürüklenmesi riskini beraberinde getirecektir.

Bir tür bölgesel güvenlik çerçevesi gereklidir. Sorun şu ki Türkiye dâhil bölgedeki hiçbir ülke diğerlerine güvenlik düzeni dayatacak güce sahip değildir; dolayısıyla biri bunu denediğinde diğer ülkeler kendilerini tehdit altında hissetmektedir. Bölgedeki tüm ülkelere açık olacak ve üyelerinden karşılıklı savunma taahhüdünde bulunmak yerine saldırmazlık taahhüdü vermelerini isteyecek gayriresmî bir iş birliği çerçevesi daha iyi işleyebilir. Ancak böyle bir ittifakın kurulması ve işlemesi, bölge hükümetlerinin sahip olmadığı bir güven düzeyini gerektirmektedir. Bu çıkmazın aşılması muhtemelen ABD’nin son yıllardakinden daha yapıcı bir rol üstlenmesini gerektirecektir; Trump’ın Mekke Paktı’nda yaptığı gibi yalnızca ortaya çıkan herhangi bir bölgesel düzenlemeyi onaylamak veya yine Trump’ın yaptığı gibi, karşılığında İsrail’in politikalarında değişiklik beklemeden ülkeleri İsrail’le ilişkilerini normalleştirmeye zorlamak yeterli değildir. Bunun yerine Washington, belki Pekin’in yardımıyla, İran ve Suudi Arabistan gibi bölgesel rakipleri, kapsayıcı bir güvenlik çerçevesini uzun vadede işler hâle getirecek güven artırıcı adımlar atmaya zorlamalıdır. Bu dış baskı olmadan bölgede ortaya çıkan daha sınırlı güvenlik blokları yalnızca daha fazla istikrarsızlığa yol açacaktır.

Güçlü yönlerinize dayanarak hareket edin

Ankara’nın en güçlü kozları Türkiye’nin yakın çevresinde bulunmaktadır. Kürtlerle barış süreci, Şubat 2025’te, tutuklu PKK lideri Abdullah Öcalan’ın bu silahlı gruba silah bırakma çağrısında bulunmasından bu yana yavaş ilerlemektedir. Ancak kayda değer ilerleme sağlanmıştır. Mayıs 2025’te PKK feshedileceğini açıkladı. Suriye’de Kürt güçleri Suriye ordusuna entegre olmakta; PKK’ya bağlı silahlı bir Kürt grubu olan Halk Savunma Birlikleri’nin komutanı Mazlum Abdi ise Ağustos ayında Cumhurbaşkanı’nın danışmanı olarak atanmıştır. Savaş sonrası Suriye’deki geçiş süreci hâlâ kırılgandır ve Şam ile kuzeydoğudaki Kürt militanlar arasındaki uzlaşma, ABD’nin baskısı kadar Türkiye’nin PKK ile kendi içindeki barış çabalarına da borçlu olabilir. Ancak Suriye’deki Kürt güçlerinin nihai olarak Suriye devletine entegre edilmesi, Ankara’nın güney sınırında bağımsız ve silahlı bir Kürt oluşumunun varlığında gördüğü tehlikeyi ortadan kaldıracaktır. Ankara’nın Şam’la tesis ettiği yakın güvenlik ve ekonomik ilişkilerin yanı sıra hükümetin PKK’nın fesih sürecini tamamlamak ve demokratik reformları derinleştirmek için ülke içinde atabileceği siyasi ve hukuki adımlar dikkate alındığında, Türkiye bu umut verici gelişmeleri sürdürme kapasitesine sahiptir.

Türkiye’nin bölgesel politikaları, ülke bölgedeki nüfuzunu dayatmaya çalıştığında değil, güçlü yönlerinden yararlandığında en başarılı hâle gelmektedir. Yirmi birinci yüzyılın ilk on yılında Ankara, Suriye ile İsrail ve Filistinli gruplar arasında arabuluculuk yaparak, Levant’taki ekonomik angajmanını genişleterek ve bölgenin enerji ve ulaştırma altyapılarını birbirine bağlayacak projeler önererek gerçek nüfuz oluşturdu. Bu arada askerî güç, Suriye sınırının güvenliğini sağlamak gibi belirli amaçlarla kullanıldığında en etkili hâlini almıştır. Bu bileşim Türkiye’nin kazandıran formülüdür: nüfuzunu genişletmek için diplomasi ve ekonomik kalkınma, temel çıkarlarını korumak içinse sınırlı güç. Buna karşılık geniş kapsamlı ve sınırsız taahhütler, Türkiye’nin güvenliğini artırmadan bölgesel çatışmalara sürüklenmesi riskini beraberinde getirmektedir.

Daha fazla okuyun: Türkiye bölgesel politikasını yeniden tanımlama yolunda

Günümüzde daha etkili bir formüle bağlı kalmak, bölgesel politikalardan geri çekilmek anlamına gelmez. Aksine, öncelikleri belirlemek ve uzun vadeli planlama yapmak anlamına gelir. Kürtlerle barış sürecinin pekiştirilmesi, Washington’ın Suriye’nin istikrarına yaptığı yatırımı korumak, Suriye’de İsrail’le çatışma riskini yönetmek ve kuzey Irak’taki Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile Bağdat’taki Irak hükümetiyle yapıcı ilişkileri sürdürmek, Türkiye’nin sınır güvenliğini korumanın anahtarıdır ve bunlar Türkiye’nin gerçekleştirme kapasitesine sahip olduğu hedeflerdir. Ankara, barış süreçlerini ilerletme fırsatlarının ortaya çıktığı durumlarda arabuluculuk deneyiminden yararlanmaya devam edebilir. Ayrıca ticari ilişkileri genişleterek ve Irak-Avrupa Kalkınma Yolu ile Basra Körfezi’ni Ürdün, Suriye ve Türkiye’ye bağlaması önerilen boru hattı ağı gibi bölgesel altyapı projelerini destekleyerek ekonomik bağlantıları güçlendirebilir. Resmî bir taahhütte bulunmadan harekete geçebilirse, Körfez’le güvenlik işbirliğinden kaçınmasına da gerek yoktur. Bununla birlikte Ankara, tüm bu çabalarında, bölgesel çatışmalardan uzak kaldığında en fazla nüfuza sahip olduğunu hatırlamalıdır.

Ortadoğu’daki tırmanan savaşlar ve rakip bloklar, Türkiye’nin daha sınırlı bir güvenlik politikasını sürdürmesini bugün geçmişe kıyasla daha zor hâle getirebilir. Ankara’nın çıkarlarını savunmak ve istikrarsız bir bölgede yapıcı bir rol oynamak, hassas bir denge gerektirir. Türkiye’nin bölgesel istikrara katkıda bulunmasının en iyi yolu, çok fazla şey yapmaya çalışmaktan kaçınmak olabilir.

Kaynak: Foreign Affairs

How useful was this analysis?

Be the first to rate

Bu analize atıf

Meliha Benli Altunışık (Kasım 2026). «Ortadoğu’da Yeni Düzen; Türkiye’nin Tehlikeli Hırsı». Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü. https://zaviyeinsight.com/tr/2026/11/18/ortadoguda-yeni-duzen-turkiyenin-tehlikeli-hirsi/

Okur yorumları

Yorum yazın

Comments are published after review. Your email will not be shown.