Bakü Anlatısının Güney Kafkasya’nın Güvenlik Gerçekleriyle Çelişkisi
Güney Kafkasya: Barış mı, Güç Rekabeti mi?

Zaviye Enstitüsü: Azerbaycan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Hikmet Hacıyev’in Columbia Üniversitesi öğretim üyesi Jeffrey Sachs ile görüşmesinde yaptığı son açıklamalar, Güney Kafkasya’daki güvenlik düzeninin geleceği meselesini bir kez daha gündeme getirdi. Hacıyev, 30 Ekim 2026 tarihinde Azerbaycan’ın Güney Kafkasya’yı büyük güçlerin savaş alanı olmaktan çıkararak ortak iş birliği sahasına dönüştürmeyi başardığını ileri sürdü. Ayrıca Bakü’nün kalıcı barış tesis etme, bağlantı koridorlarını geliştirme ve yeni bir güvenlik mimarisi şekillendirme çabalarından söz etti. Bununla birlikte, bölgedeki gelişmelerin incelenmesi, Bakü’nün çizdiği tablo ile Kafkasya’nın karmaşık jeopolitik gerçeklikleri arasında dikkate değer sorular ve çelişkiler bulunduğunu göstermektedir.
Bölgesel barış mı, güç rekabetinin yeniden düzenlenmesi mi?
Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki gerilimin azalmasının ve ekonomik bağlantıların genişlemesinin bölgesel istikrar için yeni fırsatlar yaratabileceğine şüphe yoktur. Ancak iki ülke arasında savaş ihtimalinin azalması, büyük güçler arasındaki rekabetin sona erdiği anlamına gelmez.
Güney Kafkasya, Rusya, Türkiye, İran, ABD ve Avrupa Birliği’nin çıkarlarının kesiştiği bir bölge olmaya devam etmektedir. Son yıllardaki gelişmeler de Rusya’nın konumunun değişmesiyle eş zamanlı olarak diğer aktörlerin ekonomik, siyasi ve güvenlik alanlarındaki rollerini genişletmek üzere daha aktif hâle geldiklerini göstermektedir.
Bu açıdan bakıldığında, Hacıyev’in rekabet alanının sona ermesi olarak nitelendirdiği durum, başka bir açıdan rekabetin biçim değiştirmesi ve bölgesel ve bölge dışı aktörler arasındaki nüfuzun yeniden dağıtılması olarak değerlendirilebilir.
İsrail’le askerî iş birliğinin genişlemesi; kolektif güvenliğe ilişkin bir soru
Bakü’nün barış odaklı anlatısında daha az dikkate alınan en önemli konulardan biri, Azerbaycan’ın İsrail’le savunma ve güvenlik ilişkileridir.
Mayıs 2025’te (Mayıs 1404), Azerbaycan Savunma Bakanı İsrail’e gerçekleştirdiği ziyarette bu ülkenin üst düzey askerî yetkilileriyle görüştü ve taraflar askerî, teknik ve eğitim alanlarındaki iş birliğinin geliştirilmesi konusunda görüş alışverişinde bulundu. Bu iş birliği, İran ile İsrail ilişkilerinin ciddi güvenlik gerilimleriyle seyrettiği bir dönemde devam etmiştir.
Bakü’nün savunma iş birliğini egemenlik hakkının ve ordusunu modernleştirme gereğinin bir parçası olarak görmesi doğaldır. Buna karşılık Tahran, İsrail’in kendi sınırlarının yakınındaki askerî ve istihbarat erişiminin genişlemesini potansiyel bir tehdit olarak değerlendirebilir.
Dolayısıyla komşuların güvenlik kaygıları dikkate alınmadan sürdürülebilir bir güvenlik mimarisi tasarlamak yapısal zorluklarla karşı karşıya kalacaktır.
ABD ve NATO; rekabetin çekilmesi mi, varlığın genişlemesi mi?
Kapsayıcı iş birliği anlatısı ile sahadaki gelişmeler arasındaki çelişkinin bir diğer boyutu, Batı ile güvenlik etkileşimlerinin artmasıdır.
NATO Genel Sekreteri’nin özel temsilcisinin Haziran 2026’da (Temmuz 1405) Bakü’ye gerçekleştirdiği ziyaret ve savunma iş birliği, askerî eğitim ve kuvvetlerin birlikte çalışabilirliği konularındaki görüşmeler, Azerbaycan’ın bu ittifakla güvenlik ilişkilerinin devam ettiğini göstermektedir. Bununla birlikte, bu iş birliği Azerbaycan’ın NATO’ya üye olduğu veya NATO’nun askerî üs konuşlandırdığı anlamına gelmemektedir.
Eş zamanlı olarak, Amerikalı tarafın Güzergâhı Geliştirme Şirketi’nde yüzde 74 oranında kontrol payına sahip olmasının öngörüldüğü “Trump Güzergâhı” projesi, Washington’ın Ermenistan’ın güneyindeki ekonomik ve yönetsel varlığının uzun vadeli hâle gelmesi için zemin oluşturmaktadır. Anlaşma Ermenistan’ın egemenliğinin korunmasını vurgulasa da, böyle bir varlığın olası güvenlik sonuçları dikkatle değerlendirilmelidir.
Bu gelişmeler, yabancı güçlerin Kafkasya denklemlerinden çıkarılmadığını, ancak yeni biçimler altında faaliyet gösterdiklerini ortaya koymaktadır.
Daha fazla okuyun: Trump Güzergâhı; İran için transit fırsatı mı, jeopolitik tehdit mi?
Kalıcı barış; açıklamalar ile nihai anlaşma arasındaki mesafe
Hacıyev “kalıcı barış”ın seçilmesinden söz ediyor, ancak Bakü nihai barış anlaşmasının imzalanması için Ermenistan Anayasası’nın değiştirilmesini hâlâ şart koşuyor. Bu durum, iki ülke arasındaki siyasi ve hukuki anlaşmazlıkların henüz tamamen çözüme kavuşturulmadığını göstermektedir.
Dolayısıyla kalıcı barışa ulaşılması, yalnızca transit projelerinin genişletilmesini değil; açık hukuki anlaşmaları, karşılıklı güven inşasını ve etkili anlaşmazlık çözüm mekanizmalarını gerektirmektedir.
Sonuç
Hikmet Hacıyev’in açıklamaları, Bakü’nün kendisini Kafkasya’daki yeni düzenin merkezi aktörü olarak tanıtma arzusunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, böyle bir yaklaşımın başarısı, bölgedeki diğer ülkelerin gerçek anlamda katılım düzeyine bağlı olacaktır.
Temel mesele, ekonomik iş birliğinin bölge dışı güçlerle askerî ve güvenlik bağlarının artmasıyla eş zamanlı olarak genişlemesinin, barış ve istikrara ilişkin farklı algıların ortaya çıkmasına yol açabilecek olmasıdır.
Daha fazla okuyun: İran-Ermenistan stratejik ortaklığı; fırsatlar ve güvenlik açısından kırmızı çizgiler
Güney Kafkasya’da kalıcı barış, ülkelerin egemenliğine saygı gösterilirken komşuların meşru güvenlik kaygılarının da gelecekteki düzenlemelerde dikkate alınması hâlinde bölgesel desteğe sahip olacaktır. Aksi takdirde geleneksel çatışmaların azalmasına, yeni güvenlik rekabetlerinin ortaya çıkması eşlik edebilir.
Okur yorumları