İçeriğe geç
Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü

Bakü’nün Kafkasya’daki güç dengesinde stratejik yön değişikliği

Rusya ile Azerbaycan Arasındaki Askerî İlişkilerin Yeniden Canlanmasının Nedenleri

19 Kasım 2026 7 dk okuma
Rusya ile Azerbaycan arasındaki askerî iş birliğinin Bakü ile Ankara arasındaki gerilim zemininde yeniden canlanması, Kafkasya’daki güvenlik dengesinin değiştiğine ve Aliyev’in askerî ortaklarını çeşitlendirme çabasına işaret ediyor.
Rusya ile Azerbaycan Arasındaki Askerî İlişkilerin Yeniden Canlanmasının Nedenleri

Zaviye Enstitüsü: Azerbaycan Cumhuriyeti ile Rusya arasındaki ilişkiler ve askerî iş birliği birkaç yıl boyunca sıfıra inmişti. Askerî iş birliğindeki bu keskin düşüş, Rusya’nın uzun süre Azerbaycan Cumhuriyeti’nin en büyük silah ve mühimmat tedarikçisi olduğu bir dönemde yaşanmıştı.

Rusya, 2000’li ve 2010’lu yıllarda Azerbaycan’a milyarlarca dolar değerinde silah sattı: T-90 tanklarından BMP-3 ve BTR-82 zırhlı personel taşıyıcılarına, S-300 hava savunma sistemlerinden çeşitli yeni radar türlerine, Msta ve Vena topçu sistemlerinden Kornet tanksavar füzelerine, MiG-29 savaş uçaklarından Mil-35 ve Mil-8 helikopterlerine kadar. Rusya bu dönemde Bakü’nün ihtiyaç duyduğu silahların yüzde 60 ila 80’ini tedarik ediyordu. Ancak bu ilişki bir süreliğine bozuldu ve kesildi.

Daha fazla okuyun: Rusya-Azerbaycan ilişkileri: Dönüşüm süreci ve perspektifleri

Moskova’ya silah bağımlılığından askerî kaynakların çeşitlendirilmesine

Birincisi, Rusya, Kırım’ın ilhakı ve 2015’te Ukrayna ile yaşanan kısa süreli savaşın ardından ABD ve Avrupa’nın ağır yaptırımlarına maruz kaldı. ABD’nin Rusya’ya yönelik CAATSA Yasası kapsamındaki yaptırımları, birçok ülkenin yaptırım korkusu nedeniyle Rusya’nın silah satışına ilişkin sözleşmelerinin iptal edilmesine yol açtı. Azerbaycan da ABD ile karşı karşıya gelmemek için Rusya’dan silah alımını azaltmaya karar verdi.

İkincisi, Azerbaycan Cumhuriyeti İsrail, Türkiye, Çin ve Pakistan gibi yeni kaynaklara ve Sırbistan, Çekya ve İtalya gibi daha küçük üreticilere yönelmeye çalıştı; bu da Rusya’ya olan bağımlılığını azaltmasına yol açtı. Zira İlham Aliyev’in bakış açısına göre, Rusya’nın ülkesinin tek silah tedarikçisi olması kaygı vericiydi ve Moskova’ya bir tür veto hakkı tanıyordu. Bakü, Rusya’nın tarihsel tehdidi olarak gördüğü zorbalığından her zaman endişe duymuştur.

Daha fazla okuyun: Rusya’nın Azerbaycan ile komşuları arasındaki askerî iş birliğinin genişlemesine yönelik endişeleri

Üçüncüsü, Azerbaycan Cumhuriyeti, Rus silahlarının kalite bakımından Batı silahlarının gerisinde kaldığı sonucuna varmıştı. Azerbaycan, İsrail, Türkiye ve bazı Avrupa ülkelerinden Batı teknolojisine dayalı silahlar satın aldıkça, performans ve kalite bakımından bu farkın daha fazla farkına varmıştı. Ayrıca Azerbaycan, Ermenistan karşısındaki askerî üstünlük farkını sürekli olarak artırmaya çalışmış ve bu amaçla Batı sistemleri Bakü’nün giderek daha fazla ilgisini çekmiştir. Performanstaki bu fark, Türkiye’nin Suriye ve Libya’daki çatışmalarında, 2020’deki İkinci Karabağ Savaşı’nda ve 2022’den itibaren Rusya-Ukrayna savaşında kendini gösterdi.

Dördüncüsü, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’ya saldırmasından bu yana ABD ve Avrupa’nın çeşitli ülkelere Rusya ile ilişkilerini azaltmaları yönündeki kapsamlı baskısı arttı. Rusya’ya yaptırımlarını aşmasında yardımcı olarak onunla iş birliği yaptıkları gerekçesiyle ABD ve Avrupa tarafından yaptırıma maruz kalma riski büyük ölçüde yükselmişti. Bunun sonucunda Azerbaycan da birçok başka ülke gibi Rusya ile askerî ilişkilerini azaltma kararı aldı. Bununla birlikte Rusya, Ukrayna ile savaşın başlamasından bu yana kendi silahlı kuvvetleri için yoğun biçimde silah ve mühimmat tedarik etmektedir; hatta Kuzey Kore, İran ve Belarus gibi diğer ülkelerden silah ve mühimmat ithal eden bir ülkeye dönüşmüştür. Rusya silah ihracatını sürdürmüş olsa da bu ihracatın hacmi büyük ölçüde azalmıştır.

Yolcu uçağının düşürülmesinden güvenlik ve diplomatik çatışmaya

Azerbaycan bu dönemde Rusya ile ilişkilerinde ciddi gerilimlere de tanık oldu. Azerbaycan’a ait bir yolcu uçağının Rus hava savunması tarafından (Ukrayna’ya ait bir İHA olduğu sanılarak) vurulması, iki taraf arasındaki ilişkileri ciddi biçimde gerdi. Azerbaycan tazminat ve aynı zamanda Rusya’nın özür dilemesini talep etti; hatta Moskova’yı Uluslararası Adalet Divanı’na şikâyet etmekle tehdit etti. Bunun yanı sıra Azerbaycan’da yaşayan Ruslar ile Rusya’da yaşayan Azerbaycanlılar da karşılıklı olarak güvenlik soruşturmalarına ve kovuşturmalara maruz kaldı.

Rus polisi, Yekaterinburg kentinde organize suçlarla ilgili eski bir dava kapsamında onlarca Azeri kökenli vatandaşı gözaltına aldı; bunlardan ikisi (Safarov kardeşler) gözaltında hayatını kaybetti. Bakü bu eylemi «sistematik işkence ve şiddet» olarak nitelendirdi ve büyükelçisini çağırmanın yanı sıra, Rusya’daki tanınmış Azeri isimlerin vatandaşlıktan çıkarılması ve sınır dışı edilmesi sürecini Bakü’ye siyasi baskı uygulama girişimi olarak değerlendirdi.

Ukrayna ve Kafkasya anlaşmazlığı; Bakü ile Moskova arasındaki ihtilafın yeni boyutları

Yekaterinburg’daki olaylara tepki olarak Azerbaycan güvenlik güçleri, Bakü’deki Rus haber ajansı «Sputnik»in ofisine baskın düzenleyerek faaliyetlerini durdurdu; çok sayıda gazeteci ve Rus vatandaşını casusluk ve uyuşturucu kaçakçılığı gibi suçlamalarla gözaltına aldı ve hapis cezasına mahkûm etti. Rusya, Ukrayna’ya yönelik saldırıları nedeniyle Azerbaycan’ı da öfkelendirmişti. Rusya’nın saldırılarında Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi’ne (SOCAR) ait tesislerin zarar görmesi, Bakü’nün yeni bir diplomatik protesto dalgası başlatmasına ve sert Rusya karşıtı söylemlerin kullanıldığı toplantılar düzenlemesine yol açtı; bunlar arasında Rusya’nın sömürge politikaları konulu Şuşa Konferansı da bulunuyordu. Bununla birlikte, Rusya’daki bazı kaynaklar da Azerbaycan’ı bazı silah kalemlerini gizlice Ukrayna’ya satmakla suçluyordu.

Bazı medya kuruluşları, Azerbaycan Savunma Sanayii Teşkilatı’nın (CIHAZ) silah sevkiyatlarını «insani yardım» adı altında Türkiye’ye, ardından Sudan’a (Hızlı Destek Kuvvetleriyle iş birliği içinde), oradan da Almanya’nın Hamburg Limanı’na ve nihayet Ukrayna’ya gönderdiğini ileri sürdü. Azerbaycan bu iddiaların tümünü reddetti ve suçlamaların sürmesi hâlinde Ukrayna’ya gerçekten silah ve mühimmat satacağı yönünde sert bir tepki gösterdi. Rusya ayrıca Azerbaycan’ın Moskova’nın Ermenistan konusundaki arabuluculuğunu kabul etmeyip bunun yerine Trump’a yönelmesinden ve ABD’nin Güney Kafkasya’ya yeniden girmesine neden olmasından da memnun değildi.

Daha fazlasını okuyun: Rusya ve Azerbaycan ilişkilerinde çatışmadan normalleşmeye

Rusya ve Azerbaycan Cumhuriyeti arasında yeni askerî iş birliği anlaşması

Bu bağlamda Bakü’nün yeniden Rusya’dan silah satın almaya yönelmesi birçok kişi için şaşırtıcı olmuştur. Rusya ve Azerbaycan, Azerbaycan ordusunun kullandığı zırhlı araçların onarım tesislerinin inşası ve modernizasyonu için aniden bir anlaşma imzaladı. Anlaşma, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Türkiye ile artan gerilim ortamında katılmadığı, Ankara’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (OTS) zirvesinden iki gün sonra, 1 Kasım’da duyuruldu.

Rusya Federal Askerî-Teknik İşbirliği Servisi Direktörü Dmitry Şugayev, Azerbaycan ile Rusya arasında, Azerbaycan ordusunun hizmetindeki zırhlı araçların onarım tesislerinin modernizasyonunu ve inşasını öngören kapsamlı bir program imzalandığını açıkladı. Programın odak noktası şu filonun modernizasyonu ve onarımıdır: Azerbaycan’ın 100 adet satın aldığı ve Karabağ Savaşı’nın ardından 93 adedi hizmette bulunan T-90 tankları; Azerbaycan’ın hâlen 118 adet hizmette tuttuğu BMP-3 zırhlı personel taşıyıcıları; ayrıca Bakü’nün geçmişte sırasıyla 230 ve 187 adet satın aldığı BTR-82 ve BTR-80 araçları; bunların 32 adedi İkinci Karabağ Savaşı’nda kaybedilmiştir. Şugayev ayrıca Azerbaycan’ın Pantsir hava savunma sistemini (SAM-22) satın alma isteğini de açıkladı.

Rusya’nın yeni askerî anlaşmayı uygulama kapasitesine ilişkin şüpheler

Azerbaycan’daki bazı çevreler Moskova’nın bu anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirme kapasitesinden şüphe ediyor. Onlara göre Rusya, Ukrayna’yla savaşında kendi zırhlı filosunun onarımı ve modernizasyonu konusunda hâlihazırda büyük sorunlarla karşı karşıya. Rusya zırhlı araç stokunun büyük bölümünü Ukrayna’yla savaşta kaybetti ve Rus zırhlı birlikleri de modernize edilmiş veya onarılmış teçhizatın teslim edilmesini bekliyor. Ayrıca Rusya’da bu zırhlı araçlara ilişkin yedek parça ve bakım uzmanı sıkıntısı bulunuyor; Rusya’nın yükümlülüklerini nasıl yerine getireceği belirsiz. Bazı Azerbaycanlı askerî uzmanlar, Rusya’nın gelecekte bu onarım merkezlerinin kapasitesinden Ukrayna’daki savaş makinesini desteklemek için de yararlanabileceği uyarısında bulundu.

Rusya ve Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki askerî ilişkilerin yeniden canlanmasının nedenleri

Son aylarda yaşanan gelişmelere ilişkin eğilimler, Azerbaycan’ın yeniden Rusya’ya yönelmesinin Aliyev tarafından atılmış son derece siyasi ve tepkisel bir adım olduğunu gösteriyor. Rusya’nın düşürülen Azerbaycan uçağı için tazminat ödeyerek Bakü’nün memnuniyetini kazanmayı ve Rusya’da bulunan Bakü vatandaşları üzerindeki baskıya son vermeyi başardığı doğrudur; ancak Bakü ile Moskova’nın yeniden yakınlaşmasının temel nedeni, Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ilişkilerde yaşanan gerilimdir.

Görünüşte Azerbaycan Cumhuriyeti, Türkiye’nin kendi okullarında kız öğrencilerin başörtüsü konusuna müdahalesinden rahatsızdır. Post-İslamcı bir ideolojinin temsilcisi olan Erdoğan ve destekçileri, Aliyev hükümetinin adımından büyük ölçüde hayal kırıklığına uğradı. Ancak bu hayal kırıklığından daha çarpıcı olan, Aliyev’in Türkiye’ye yönelik sert tutumuydu. Aliyev konuşmalarında fiilen «Türk kardeşliği»nin cenaze namazını kıldı ve Azerbaycan’ı, hiç kimsenin iç işlerine müdahale etmeye ne hakkı ne de gücü bulunan bağımsız bir ülke olarak nitelendirdi. Azerbaycan’ın Türkiye’den uzaklaşması son derece belirgin ve açıktır.

Bu uzaklaşma sürecinde İsrail de son derece önemli bir değişkendir. Aliyev, Türkiye ile İsrail arasında ikincisini seçmeye karar vermiştir. Ona göre dünya sistemi (ki bu esasen Amerika Birleşik Devletleri anlamına gelmektedir) Türkiye’nin değil, İsrail’in yanındadır ve Yahudilerin dünyadaki gücü, Türkiye’nin desteğine kıyasla daha güvenilir bir tercih ve güvenlik garantisi sunmaktadır. Aliyev Türkiye’den uzaklaştığı ölçüde, Rusya’ya yakınlaşma kararı almış gibi görünmektedir. Paşinyan’ın Ermenistan’daki Batı yanlısı yönetiminin Moskova açısından istenmeyen bir unsur olması da Aliyev için ayrıca güven vericidir. Nitekim Azerbaycan, yeni askerî anlaşmalarla hem sahip olduğu büyük miktardaki Rus silahının yedek parça ve bakım ihtiyacını karşılamakta hem de Türkiye’ye Bakü’nün güvenlik ve silah tedariki bakımından Türkiye’ye yapısal bir bağımlılığının bulunmadığını ve ihtiyaç duyduğu silahları Rusya’dan veya başka ülkelerden (İsrail, Çin ve diğerleri gibi) temin edebileceğini göstermektedir. Aliyev’in ifadesiyle, silah satın alacak para mevcutsa, bunları satan tarafın minnet beklemesinin bir anlamı yoktur.

How useful was this analysis?

Be the first to rate

Bu analize atıf

Dr. Amin Parto (Kasım 2026). «Rusya ile Azerbaycan Arasındaki Askerî İlişkilerin Yeniden Canlanmasının Nedenleri». Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü. https://zaviyeinsight.com/tr/2026/11/19/rusya-azerbaycan-askeri-iliskileri/

Okur yorumları

Yorum yazın

Comments are published after review. Your email will not be shown.