Silah İthalatından Askerî Öz Yeterliliğe ve Güney Kafkasya’daki Güç Dengesinin Değişimine
Azerbaycan Cumhuriyeti Savunma Sanayisinin Gelişimi: Bakü’nün Askerî Güç İçin Yeni Stratejisi

Zaviye Enstitüsü: Azerbaycan Cumhuriyeti’nin son aylardaki askerî ve savunma alanındaki gelişmeleri, bu ülkenin askerî gücünü yeniden yapılandırmanın ve Güney Kafkasya’nın güvenlik denklemlerindeki konumunu yeniden tanımlamanın yeni bir aşamasına girdiğini açıkça göstermektedir. Son yirmi yıl boyunca askerî kapasitesinin büyük bölümünü başta Türkiye ve İsrail olmak üzere gelişmiş silah sistemleri ithal ederek karşılayan Bakü, şimdi yerli savunma sanayilerinin geliştirilmesine, teknoloji transferine ve askerî teçhizatın ortak üretimine yönelmektedir.
Bu yaklaşım değişikliği, Azerbaycan’ın askerî üstünlüğünü pekiştirmeye, silah tedarikindeki kırılganlıklarını azaltmaya ve dış politikada hareket serbestisini artırmaya yönelik daha geniş kapsamlı stratejisinin bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Bakü’de 30 ülkeden 277 şirket ve kuruluşun katılımıyla düzenlenen ADEX 2026 Uluslararası Savunma Fuarı, bu dönüşümün öne çıkan göstergelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Fuarın önemi yalnızca askerî teçhizatın tanıtılmasından ibaret değildi; asıl önem, Bakü’nün yeni ortaklarla sanayi ve teknoloji ilişkilerini genişletme ve silah ilişkilerini uzun vadeli savunma iş birliklerine dönüştürme çabasında yatmaktadır.
Eylül 2026’da Türkiye ile radar sistemleri, kıyı savunma teçhizatı, gezinen mühimmat ve ortak üretim programlarını içeren 500 milyon doların üzerindeki savunma sözleşmelerinin imzalanması, askerî teçhizat için yerli destek ve üretim kapasitesi oluşturma yönündeki hareketi göstermektedir. Bu çerçevede, ASELSAN’ın iş birliğiyle Nahçıvan’da ortak üretim tesislerinin kurulmasına ilişkin ön anlaşma özel önem taşımaktadır.
Daha fazla okuyun: Silah ihracatçısı ülkeler arasında Azerbaycan: İlerlemeler ve engeller
Aynı zamanda, özellikle Çek sanayi grubu CSG ile iş birliğinin, 2027’den itibaren kundağı motorlu topçu sistemlerinin aşamalı üretimi amacıyla genişletilmesi, Azerbaycan’ın askerî teknoloji kaynaklarını çeşitlendirme çabasına işaret etmektedir. Bu süreç, Bakü’nün savunma sanayilerinin geliştirilmesini yalnızca Türkiye ile iş birliğiyle sınırlamak istemediğini, aksine savunma altyapısını güçlendirmek için farklı ülkelerin teknolojik kapasitesinden yararlanmaya çalıştığını göstermektedir. Bununla birlikte, askerî açıdan kendine yeterliliğin sağlanması teknik bilgiye erişilmesini, stratejik parçaları üretme kapasitesinin geliştirilmesini ve dış tedarik zincirlerine bağımlılığın azaltılmasını gerektirmektedir; bunlar kısa vadede ulaşılması güç hedeflerdir.
Stratejik açıdan bakıldığında, Karabağ savaşları deneyimi bu yaklaşımın şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. 2020 ve 2023 yıllarındaki askerî operasyonlar, yeni teknolojilerin, insansız hava araçlarının, keşif sistemlerinin ve hassas silahların Azerbaycan’ın askerî başarılarındaki önemini ortaya koymuştur. Bakü şimdi, Ermenistan karşısındaki askerî üstünlüğünü korurken gelecekteki olası krizleri daha bağımsız biçimde yönetme kapasitesini artırmak amacıyla bu operasyonel deneyimi kalıcı bir kapasiteye dönüştürmeye çalışmaktadır. Bu çerçevede savunma sanayilerinin geliştirilmesi, yalnızca muharebe kapasitesini artıran bir araç değil, aynı zamanda caydırıcılığı güçlendiren ve Azerbaycan’ın bölgesel konumunu pekiştiren bir faktör olarak görülmektedir.
Bu dönüşümün bir diğer boyutu, Bakü’nün çok taraflı dış politikasıyla bağlantılı olmasıdır. Azerbaycan Cumhuriyeti, Türkiye, İsrail, Pakistan ve bazı Avrupa ülkeleriyle askerî ve sanayi alanındaki iş birliklerini geliştirerek çeşitli savunma ortaklarından oluşan bir ağ kurmaya çalışmaktadır. Böyle bir ağ, belirli bir tedarikçiye bağımlılığı azaltabilir ve ülkenin diplomatik manevra alanını genişletebilir. Bununla birlikte, dış teknolojiye, eğitime ve desteğe bağımlılık bu stratejinin temel sınırlamalarından biri olmaya devam edecektir. Dolayısıyla savunma sanayilerinin geliştirilmesi zorunlu olarak tam askerî bağımsızlık anlamına gelmemekte, bunun yerine savunma alanındaki bağımlılık modelinin yeniden düzenlenmesine yol açabilmektedir.
Daha fazla okuyun: Azerbaycan-Birleşik Arap Emirlikleri ilişkileri; Güney Kafkasya’da yeni enerji ve güvenlik ittifakı
Bölgesel düzeyde bu sürecin önemli bir sonucu, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki askerî asimetrinin pekişmesi ve Güney Kafkasya’daki caydırıcılık modelinin kademeli olarak değişmesi ihtimalidir. Yerli üretim kapasitesindeki artış, kriz koşullarında askerî operasyonların sürdürülebilirliğini ve teçhizatın ikame edilmesi kapasitesini güçlendirebilir. Bununla birlikte, bu kapasitenin nihai yönelimi barış sürecindeki gelişmelere, bölgesel güvenlik düzenlemelerine ve Bakü’nün çevre güçlerle ilişkilerine bağlı olacaktır.
Genel olarak Azerbaycan Cumhuriyeti’nin savunma sanayilerini geliştirmesi, bu ülkenin Karabağ savaşları sonucunda elde ettiği askerî üstünlüğü kalıcı savunma gücüne ve dış politikada nüfuz aracına dönüştürme çabasının bir parçası olarak değerlendirilmelidir. İran İslam Cumhuriyeti açısından bu dönüşümün önemi, kısa vadede askerî tehdidin artmasından ziyade güç dengesindeki değişimin uzun vadeli sonuçlarında, Bakü’nün bölge dışı aktörlerle savunma iş birliklerini genişletmesinde ve Nahçıvan’daki askerî altyapısını geliştirmesinde yatmaktadır.
B
Okur yorumları