از سرمایهگذاری در انرژی تا همکاریهای نظامی باکو و ابوظبی
روابط آذربایجان و امارات؛ اتحاد جدید انرژی و امنیت در قفقاز جنوبی

اندیشکده زاویه: هرچند در سالهای اخیر، روابط بین جمهوری آذربایجان و امارات متحده عربی در سطح بالا دنبال میشود، اما ماهیت روابط دوجانبه را نمیتوان صرفاً از دریچه همبستگی سیاسی و روابط دیپلماتیک به طور کامل درک کرد. اخیراً روابط دوجانبه دستور کار راهبردی گستردهتر را توسعه داده و به چارچوب چندبعدی برای همکاری تبدیل شده است که شامل سرمایهگذاری، انرژی، انرژیهای تجدیدپذیر، حملونقل، لجستیک، گردشگری، امنیت غذایی و سایر حوزههای اقتصادی میشود. افزایش روزافزون تبادلات سطح بالا و گفتگوی سیاسی قویتر نیز از شاخصهای مهم این تغییر بوده است. در این میان انرژی نقش پررنگی را در این همکاری داشته است.
نقش کلیدی «مصدر» امارات
همکاری انرژی بین آذربایجان و امارات متحده عربی در سالهای اخیر به عنوان یکی از پویاترین و راهبردیترین ابعاد روابط بین دو کشور تبدیل شده است. در کنار همکاری در انرژی متعارف، دو کشور پایههای یک همکاری بلندمدت، به ویژه در انرژیهای تجدیدپذیر و گذار انرژی را بنا نهادهاند.
در این میان، مصدر ابوظبی، یکی از شرکتهای پیشرو در زمینه انرژی پاک در امارات متحده عربی، محرک اصلی این همکاری بوده است. سال ۲۰۲۰ (۱۳۹۸–۱۳۹۹) نقطه عطف مهمی در نهادینه کردن همکاری آذربایجان و امارات متحده عربی در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر بود که وزارت انرژی آذربایجان و مصدر توافقنامه اجرایی برای توسعه پروژههای آزمایشی انرژیهای تجدیدپذیر را امضا کردند. همکاری دوجانبه پس از این توافق، شتاب بیشتری گرفت.
در آوریل ۲۰۲۱ (فروردین–اردیبهشت ۱۴۰۰)، توافقنامه سرمایهگذاری، توافقنامه خرید برق و یک همچنین توافقنامه اتصال به شبکه برای توسعه نیروگاه خورشیدی ۲۳۰ مگاواتی در آذربایجان امضا شد. در مارس ۲۰۲۲ (اسفند ۱۴۰۰–فروردین ۱۴۰۱)، سنگ بنای نیروگاه خورشیدی ۲۳۰ مگاواتی قاراداغ گذاشته شد که در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۳ (۴ آبان ۱۴۰۲) افتتاح شد. این نیروگاه با ۲۶۲ میلیون دلار سرمایهگذاری خارجی توسعه یافته و اولین پروژه انرژی خورشیدی در مقیاس کاربردی آذربایجان بوده که از طریق سرمایهگذاری خارجی توسعه یافته است.
در اکتبر ۲۰۲۳ (مهر–آبان ۱۴۰۲)، قراردادهای سرمایهگذاری با شرکت مصدر برای اجرای سه پروژه جدید با ظرفیت ترکیبی ۱۰۰۰ مگاوات امضا شد: 1- نیروگاه خورشیدی ۴۴۵ مگاواتی در بیلهسوار، 2- نیروگاه خورشیدی ۳۱۵ مگاواتی در نفتچالا و 3- پروژه انرژی بادی ۲۴۰ مگاواتی در منطقه آبشرون-قرهداغ.
در نوامبر ۲۰۲۴ (آبان–آذر ۱۴۰۳)، در حاشیه کنفرانس COP29، توافقنامههای تأمین مالی برای پروژههای خورشیدی بیلهسوار و نفتچالا با ظرفیت ترکیبی ۷۶۰ مگاوات امضا شد. قرار است این دو پروژه در سال ۲۰۲۷ (۱۴۰۵–۱۴۰۶) عملیاتی شوند که کل سرمایهگذاری بالغ بر ۶۷۰ میلیون دلار خواهد بود.
موارد پیشگفته نشان میدهد که مصدر به عنوان یکی از شرکای بینالمللی پیشرو در بخش انرژیهای تجدیدپذیر آذربایجان شناخته میشود. از نیروگاه خورشیدی قرهداغ عملیاتیشده گرفته تا پروژههای خورشیدی بیلهسوار و نفتچالا و پروژه بادی آبشرون-قرهداغ که در دست توسعه هستند، این همکاری دوجانبه به مجموعهای بزرگ از پروژههای انرژی سبز گسترش یافته است.
با توجه به هدف آذربایجان برای افزایش سهم منابع انرژی تجدیدپذیر در کل ظرفیت تولید برق نصب شده خود به حداقل ۳۰ درصد تا سال ۲۰۳۰ (۱۴۰۸–۱۴۰۹)، همکاری با مصدر به تجمیع سرمایهگذاری بینالمللی و افزایش تبادل تخصص فناوری در راستای گذار انرژی این کشور کمک میکند.
جهش در تجارت غیرنفتی و پیوندهای اقتصادی دوجانبه
باید توجه داشت که این موارد باعث افزایش حجم مبادلات دوجانبه نیز شد. بطوریکه، روابط اقتصادی بین آذربایجان و امارات متحده عربی در سالهای اخیر به سرعت گسترش یافته و فراتر از روابط تجاری و سرمایهگذاری به سمت چارچوب وسیعتری از همکاریهای اقتصادی حرکت کرده است. امارات بزرگترین شریک تجاری آذربایجان در جهان عرب بوده و تجارت غیرنفتی دوجانبه در سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۱–۱۴۰۲) به ۱.۶۴ میلیارد دلار رسید که در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۲–۱۴۰۳) به ۲.۲۴ میلیارد دلار افزایش یافت. سرمایهگذاری امارات متحده عربی نیز نقش مهمی در اقتصاد آذربایجان ایفا میکند و ارزش کل آن تا پایان سال به ۱.۱ میلیارد دلار رسیده است.
تأثیر متغیرهای منطقهای (ترکیه، شورای همکاری خلیج فارس و اسرائیل) بر همگرایی جدید
هرچند روابط دوجانبه با محوریت اقتصاد و انرژی در حال گسترش است، اما روابط دو کشور به دلایل مختلف پیچیده بود. افزایش فعلی فعالیت در روابط را میتوان به احیای روابط بین ترکیه، متحد آذربایجان، و امارات متحده عربی نسبت داد. پیش از عادیسازی روابط ترکیه و امارات متحده عربی در سال ۲۰۲۱ (۱۳۹۹–۱۴۰۰)، روابط آذربایجان و امارات متحده عربی نیز تحت تأثیر رقابت بین آنکارا و ابوظبی در مناطق ثالث قرار داشت.
عادیسازی روابط امارات و اسرائیل عامل مهم دیگری بود که بر روابط امارات و آذربایجان تأثیر مثبت گذاشت. پس از توافق ابراهیم، روابط اسرائیل با کشورهای عربی رو به بهبود گذاشت. با وجود درگیری مداوم بین اسرائیل و حماس، امارات مصمم است روابط خود را با اسرائیل حفظ کند. این امر منجر به رفع مانعی در روابط امارات با آذربایجان شد.
علاوه بر این، امارات متحده عربی یک کشور خلیج فارس است و آذربایجان مایل به تقویت روابط با اعضای شورای همکاری خلیج فارس است. آذربایجان به عنوان کشور قفقاز جنوبی و یکی از کشورهای جهان ترک، از نظر روابط بین خلیج فارس و جهان ترک-آسیای مرکزی بسیار مهم است.
از دوستی سیاسی تا مشارکت امنیتی؛ فصل نو در روابط نظامی باکو و ابوظبی
اما مهمترین و نمادینترین بخش این همکاری، بدون شک همکاری در حوزه نظامی است. رزمایش مشترک عملیاتی-تاکتیکی «سپر صلح – ۲۰۲۶» (۱۴۰۴–۱۴۰۵) که در ابوظبی برگزار شد، هماهنگی نیروهای ویژه و واحدهای نظامی دو کشور را در سناریوهای جنگی واقعی در عملیات ضدتروریستی، نجات گروگانها، پاکسازی شهرکها و عملیات دریایی به نمایش گذاشت. این یک رزمایش نظامی معمولی نبود و تاکنون آذربایجان رزمایشهای مشترکی در چنین سطح و قالب نزدیکی را عمدتاً با ترکیه برگزار کرده بود.
اکنون، ایجاد هماهنگی نظامی در سطح امارات متحده عربی نشان میدهد که اعتماد بین دو کشور چقدر عمیقتر شده است. به عبارت دیگر، روابط میان باکو و ابوظبی اکنون از دوستی سیاسی به مشارکت امنیتی در حال حرکت است. سفرهای پیشین مقامات دو کشور نیز تأیید میکند که این نزدیکی کاملاً متقابل است.
لازم به ذکر است که شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، پیشتر از باکو و شوشی بازدید و حمایت خود را از تمامیت ارضی آذربایجان و روند بازسازی پس از جنگ ابراز داشت. این امر یکی از قویترین پیامهای سیاسی از جهان عرب به شمار میرفت.
نکته پایانی
در مجموع و به باور کارشناسان، مدل شکلگرفته میان آذربایجان و امارات متحده عربی، پلی ژئوپلیتیکی و جدید در محور خاورمیانه-قفقاز ایجاد میکند. این همافزایی در حوزههای انرژی، سرمایهگذاری و امنیت میتواند پایه و اساس پروژههای بزرگتری را در آینده رقم بزند.
ر
نظرات خوانندگان