Enerji yatırımlarından Bakü ve Abu Dabi arasındaki askeri iş birliğine
Azerbaycan-BAE ilişkileri; Güney Kafkasya’da yeni enerji ve güvenlik ittifakı

Zaviye Enstitüsü: Her ne kadar son yıllarda Azerbaycan Cumhuriyeti ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki ilişkiler üst düzeyde sürdürülse de ikili ilişkilerin niteliği yalnızca siyasi dayanışma ve diplomatik ilişkiler merceğinden tam olarak anlaşılamaz. Son dönemde ikili ilişkiler daha geniş bir stratejik gündem geliştirmiş ve yatırımlar, enerji, yenilenebilir enerji, ulaştırma, lojistik, turizm, gıda güvenliği ve diğer ekonomik alanları kapsayan çok boyutlu bir işbirliği çerçevesine dönüşmüştür. Üst düzey temasların giderek artması ve daha güçlü siyasi diyalog da bu değişimin önemli göstergeleri olmuştur. Bu süreçte enerji, söz konusu işbirliğinde önemli bir rol oynamıştır.
BAE’nin «Masdar» şirketinin kilit rolü
Azerbaycan ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki enerji işbirliği, son yıllarda iki ülke ilişkilerinin en dinamik ve stratejik boyutlarından biri hâline gelmiştir. İki ülke, konvansiyonel enerji alanındaki işbirliğinin yanı sıra, özellikle yenilenebilir enerji ve enerji dönüşümü alanlarında uzun vadeli bir işbirliğinin temellerini atmıştır.
Daha fazla okuyun: Birleşik Arap Emirlikleri ve Azerbaycan’ın ekonomik ortaklığı: Perspektifler ve sonuçlar
Bu işbirliğinin başlıca itici gücü, Birleşik Arap Emirlikleri’nin temiz enerji alanında önde gelen şirketlerinden biri olan Abu Dabi merkezli Masdar olmuştur. Azerbaycan Enerji Bakanlığı ile Masdar’ın yenilenebilir enerji alanında pilot projeler geliştirmek üzere bir uygulama anlaşması imzaladığı 2020 yılı (1398–1399), Azerbaycan ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki yenilenebilir enerji işbirliğinin kurumsallaşmasında önemli bir dönüm noktası olmuştur. Bu anlaşmanın ardından ikili işbirliği daha da hız kazanmıştır.
Nisan 2021’de (Ferverdin–Ordibeheşt 1400), Azerbaycan’da 230 megavatlık bir güneş enerjisi santralinin geliştirilmesi için yatırım anlaşması, elektrik satın alma anlaşması ve şebekeye bağlantı anlaşması imzalanmıştır. Mart 2022’de (Esfend 1400–Ferverdin 1401), 26 Ekim 2023’te (4 Aban 1402) hizmete açılan 230 megavatlık Karadağ Güneş Enerjisi Santrali’nin temeli atılmıştır. Bu santral, 262 milyon dolarlık yabancı yatırımla geliştirilmiş ve Azerbaycan’da yabancı yatırımla geliştirilen ilk şebeke ölçekli güneş enerjisi projesi olmuştur.
Ekim 2023’te (Mehr–Aban 1402), toplam kapasitesi 1.000 megavat olan üç yeni projenin hayata geçirilmesi için Masdar şirketiyle yatırım anlaşmaları imzalanmıştır: 1- Bilesuvar’da 445 megavatlık güneş enerjisi santrali, 2- Neftçala’da 315 megavatlık güneş enerjisi santrali ve 3- Abşeron-Karadağ bölgesinde 240 megavatlık rüzgâr enerjisi projesi.
Kasım 2024’te (Aban–Azer 1403), COP29 Konferansı kapsamında, toplam kapasitesi 760 megavat olan Bilesuvar ve Neftçala güneş enerjisi projeleri için finansman anlaşmaları imzalanmıştır. Bu iki projenin, toplam yatırım tutarı 670 milyon dolara ulaşacak şekilde 2027’de (1405–1406) faaliyete geçmesi planlanmaktadır.
Yukarıdaki hususlar, Masdar’ın Azerbaycan’ın yenilenebilir enerji sektöründeki önde gelen uluslararası ortaklarından biri olarak kabul edildiğini göstermektedir. Faaliyete geçen Karadağ Güneş Enerjisi Santrali’nden geliştirilmekte olan Bilesuvar ve Neftçala güneş enerjisi projeleri ile Abşeron-Karadağ rüzgâr enerjisi projesine kadar bu ikili işbirliği, geniş bir yeşil enerji projeleri portföyüne dönüşmüştür.
Azerbaycan’ın 2030 yılına (1408–1409) kadar yenilenebilir enerji kaynaklarının toplam kurulu elektrik üretim kapasitesindeki payını en az yüzde 30’a çıkarma hedefi dikkate alındığında, Masdar’la işbirliği uluslararası yatırımların bir araya getirilmesine ve ülkenin enerji dönüşümü doğrultusunda teknoloji uzmanlığının paylaşımının artırılmasına katkıda bulunmaktadır.
Petrol dışı ticarette sıçrama ve ikili ekonomik bağlar
Bu gelişmelerin ikili ticaret hacminde de artışa yol açtığına dikkat edilmelidir. Nitekim Azerbaycan ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki ekonomik ilişkiler son yıllarda hızla genişlemiş; ticari ilişkilerin ve yatırımların ötesine geçerek daha kapsamlı bir ekonomik işbirliği çerçevesine yönelmiştir. Birleşik Arap Emirlikleri, Azerbaycan’ın Arap dünyasındaki en büyük ticaret ortağı olmuş; ikili petrol dışı ticaret 2023’te (1401–1402) 1,64 milyar dolara ulaşmış ve 2024’te (1402–1403) 2,24 milyar dolara yükselmiştir. Birleşik Arap Emirlikleri yatırımları da Azerbaycan ekonomisinde önemli bir rol oynamakta olup toplam değeri yıl sonu itibarıyla 1,1 milyar dolara ulaşmıştır.
Bölgesel değişkenlerin (Türkiye, Körfez İşbirliği Konseyi ve İsrail) yeni yakınlaşma üzerindeki etkisi
Ekonomi ve enerji ekseninde ikili ilişkiler genişlemekte olsa da iki ülke arasındaki ilişkiler çeşitli nedenlerle karmaşık bir nitelik taşımıştır. İlişkilerdeki mevcut faaliyet artışı, Azerbaycan’ın müttefiki Türkiye ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki ilişkilerin yeniden canlanmasına bağlanabilir. Türkiye ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki ilişkilerin 2021’de (1399–1400) normalleşmesinden önce, Azerbaycan ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki ilişkiler de Ankara ile Abu Dabi’nin üçüncü bölgelerdeki rekabetinden etkilenmiştir.
BBAE ile İsrail arasındaki ilişkilerin normalleşmesi, BAE ile Azerbaycan arasındaki ilişkileri olumlu yönde etkileyen bir diğer önemli faktör oldu. İbrahim Anlaşması’nın ardından İsrail’in Arap ülkeleriyle ilişkileri iyileşmeye başladı. İsrail ile Hamas arasındaki devam eden çatışmaya rağmen BAE, İsrail’le ilişkilerini sürdürme konusunda kararlı. Bu durum, BAE’nin Azerbaycan’la ilişkilerindeki bir engelin ortadan kalkmasını sağladı.
Bunun yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri bir Körfez ülkesidir ve Azerbaycan, Körfez İşbirliği Konseyi üyeleriyle ilişkilerini güçlendirmek istemektedir. Güney Kafkasya ülkesi ve Türk dünyasının ülkelerinden biri olarak Azerbaycan, Körfez ile Türk dünyası-Orta Asya arasındaki ilişkiler açısından büyük önem taşımaktadır.
Siyasi dostluktan güvenlik ortaklığına; Bakü ile Abu Dabi arasındaki askeri ilişkilerde yeni dönem
Ancak bu iş birliğinin en önemli ve sembolik boyutu, şüphesiz askeri alandaki iş birliğidir. Abu Dabi’de düzenlenen operasyonel-taktik ortak askerî tatbikatı “Barış Kalkanı – 2026” (1404–1405), iki ülkenin özel kuvvetleri ile askerî birliklerinin terörle mücadele operasyonları, rehinelerin kurtarılması, yerleşim yerlerinin temizlenmesi ve deniz operasyonlarına ilişkin gerçek savaş senaryolarındaki koordinasyonunu ortaya koydu. Bu, sıradan bir askerî tatbikat değildi; Azerbaycan şimdiye kadar bu düzeyde ve bu kadar yakın bir formatta ortak tatbikatları ağırlıklı olarak Türkiye ile gerçekleştirmişti.
Daha fazla bilgi: BAE’nin Güney Kafkasya’daki nüfuzunu pekiştirmeye yönelik yeni aracı
Şimdi, Birleşik Arap Emirlikleri düzeyinde askerî koordinasyonun tesis edilmesi, iki ülke arasındaki güvenin ne ölçüde derinleştiğini göstermektedir. Başka bir ifadeyle, Bakü ile Abu Dabi arasındaki ilişkiler artık siyasi dostluktan güvenlik ortaklığına doğru ilerlemektedir. İki ülke yetkililerinin önceki ziyaretleri de bu yakınlaşmanın tamamen karşılıklı olduğunu teyit etmektedir.
Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Başkanı Şeyh Muhammed bin Zayed Âl Nahyan’ın daha önce Bakü ve Şuşa’yı ziyaret ederek Azerbaycan’ın toprak bütünlüğüne ve savaş sonrası yeniden imar sürecine desteğini ifade ettiğini belirtmek gerekir. Bu, Arap dünyasından gelen en güçlü siyasi mesajlardan biri olarak değerlendirildi.
Daha fazla okuyun: Birleşik Arap Emirlikleri ile Azerbaycan arasında kapsamlı stratejik ortaklık; sembolik ziyaret ve çok katmanlı sonuçları
Sonuç
Genel olarak uzmanların değerlendirmelerine göre, Azerbaycan ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında şekillenen model, Orta Doğu-Kafkasya ekseninde yeni bir jeopolitik köprü oluşturmaktadır. Enerji, yatırım ve güvenlik alanlarındaki bu sinerji, gelecekte daha büyük projelerin temelini oluşturabilir.
D
Okur yorumları