ارزیابی شورای روابط خارجی از مذاکرات سهجانبه ابوظبی
دستاوردهای مذاکرات ابوظبی – و – چه چیزهایی نبود؟

اندیشکده زاویه: مذاکرات سهجانبه آمریکا، روسیه و اوکراین در ابوظبی، با وجود امیدها برای پیشبرد روند صلح، بدون دستیابی به توافقی معنادار درباره آتشبس پایان یافت. این مذاکرات که نخستین گفتوگوهای سهجانبه از ماه فوریه بود، همزمان با تداوم حملات نظامی طرفین برگزار شد. تنها دستاورد ملموس آن، توافق اولیه روسیه و اوکراین برای تبادل زندانیان بود. با این حال، کارشناسان شورای روابط خارجی معتقدند اهمیت این نشست فراتر از نتایج فوری آن است؛ زیرا مذاکرات بهتدریج از مسئله توقف جنگ اوکراین به موضوع گستردهتر معماری امنیتی اروپا کشیده شده است.
در ادامه تلاشهای دیپلماتیک، جارد کوشنر و استیو ویتکوف، نمایندگان آمریکا، برای گفتوگو با ولادیمیر پوتین به مسکو سفر کردند و قرار بود مذاکراتی نیز با ولودیمیر زلنسکی انجام دهند. کوشنر با ابراز خوشبینی محتاطانه اعلام کرد که واشنگتن معتقد است روسیه تحت شرایط مناسب آمادگی دستیابی به صلح را دارد. در مقابل، ولادیمیر مدینسکی، رئیس هیئت روسی، ضمن مشروط دانستن پیشرفت مذاکرات به مواضع آمریکا، اوکراین و اروپا، تأکید کرد که مسکو در نهایت به تمامی اهداف تعیینشده خود دست خواهد یافت. زلنسکی نیز بر ضرورت مشارکت برابر اوکراین در تصمیمگیری درباره آینده این کشور تأکید کرد.
فرصتها و مخاطرات ورود اروپا به مذاکرات
لیانا فیکس، پژوهشگر ارشد شورای روابط خارجی، معتقد است روسیه موفق شده دستور کار مذاکرات را از آتشبس در اوکراین به بازتعریف نظم امنیتی اروپا گسترش دهد. این تحول از یک سو میتواند فرصت حضور مستقیم اروپاییها در مذاکرات را فراهم کند؛ فرصتی که کشورهای اروپایی مدتها خواستار آن بودهاند. از سوی دیگر، گسترش دامنه مذاکرات ممکن است به ابزاری برای تعویق آتشبس تبدیل شود.
به اعتقاد فیکس، مسکو میتواند با طرح مطالبات گسترده و دشوار درباره امنیت اروپا، روند مذاکرات را طولانی کند و همزمان عملیات نظامی خود علیه اوکراین را ادامه دهد. در چنین شرایطی، روسیه فرصت خواهد داشت مسئولیت شکست مذاکرات را متوجه اروپا و اوکراین کند. این وضعیت، بهویژه در صورت کاهش احتمالی حضور نظامی آمریکا در اروپا، میتواند موقعیت امنیتی کشورهای اروپایی را تضعیف کند.
تداوم اختلافات و چشمانداز محدود صلح
ماتیاس ماتیاس، دیگر کارشناس شورای روابط خارجی، تأکید میکند که مذاکرات ابوظبی هیچ پیشرفت واقعی در موضوع آتشبس نداشته است. مهمترین مانع همچنان اصرار مسکو بر خروج یکجانبه نیروهای اوکراینی از سراسر منطقه دونباس است؛ مطالبهای که شکاف عمیق میان مواضع دو طرف را آشکار میکند.
از دیدگاه اروپا، تا زمانی که حملات نظامی ادامه دارد و توافقی برای توقف جنگ حاصل نشده، مذاکره درباره معماری جدید امنیتی قاره زودهنگام است. با این حال، کوشنر پیشنهاد کرده اروپاییها برای مشارکت مؤثر در مذاکرات، نمایندهای واحد انتخاب کنند. در غیر این صورت، این خطر وجود دارد که واشنگتن و مسکو درباره آینده امنیت اروپا بدون حضور مستقیم کشورهای اروپایی تصمیمگیری کنند.
ماتیاس هشدار میدهد که اگر آمریکا سیاست کنونی خود را تغییر ندهد و فشار بیشتری بر روسیه وارد نکند، احتمال ادامه جنگ برای دو سال آینده وجود خواهد داشت.
فشار بر روسیه؛ شرط پیشرفت مذاکرات
مکس بوت، پژوهشگر ارشد مطالعات امنیت ملی، ارزیابی انتقادیتری ارائه میدهد. او معتقد است پوتین تمایلی واقعی به پایان جنگ ندارد و امیدوار است با ادامه عملیات نظامی، مقاومت اوکراین و حمایت غرب را فرسوده کند.
از نگاه بوت، مذاکراتی که بدون افزایش فشار بر کرملین برگزار شوند، نهتنها کمکی به صلح نمیکنند، بلکه ممکن است به روسیه مشروعیت سیاسی بیشتری ببخشند. او همچنین هشدار میدهد که پذیرش گفتوگو درباره بازسازی معماری امنیتی اروپا میتواند زمینه طرح مطالبات روسیه برای محدودسازی جایگاه کشورهای اروپای شرقی در ناتو را فراهم سازد. به باور او، دولت ترامپ برای دستیابی به صلح باید حمایت از اوکراین را افزایش دهد و هزینه ادامه جنگ را برای مسکو سنگینتر کند.
راهحل میانه؛ توافق چارچوبی پیش از صلح
در مقابل این رویکرد انتقادی، توماس گراهام بر ضرورت حفظ مسیر دیپلماسی تأکید دارد. او معتقد است با توجه به اختلافات عمیق درباره سرزمینهای مورد مناقشه و تضمینهای امنیتی، انتظار دستیابی سریع به توافق واقعبینانه نیست.
گراهام پیشنهاد میکند طرفین ابتدا بر سر اصول کلی نظم امنیتی آینده به توافق برسند و تکمیل جزئیات آن را به پس از برقراری آتشبس موکول کنند. این توافق چارچوبی میتواند میان موضع اروپا، که توقف جنگ را مقدم بر مذاکرات امنیتی میداند، و موضع روسیه، که تعیین تکلیف مسائل امنیتی را پیششرط آتشبس قرار داده، مصالحه ایجاد کند.
در مجموع، ارزیابی کارشناسان شورای روابط خارجی نشان میدهد مذاکرات ابوظبی بیش از آنکه به صلح نزدیک شده باشد، به عرصه رقابت بر سر شکلدهی به نظم امنیتی آینده اروپا تبدیل شده است. اختلاف اصلی میان کارشناسان نیز بر سر راه عبور از بنبست است: افزایش فشار بر روسیه یا تدوین چارچوبی دیپلماتیک که بتواند آتشبس را با توافقات امنیتی بلندمدت پیوند دهد.
ا
نظرات خوانندگان