پرش به محتوا
اندیشکده مطالعات راهبردی زاویه اندیشکده مطالعات راهبردی زاویه

فروش همزمان تسلیحات جمهوری چک به ارمنستان و جمهوری آذربایجان

بازی دوگانه جمهوری چک در بازار تسلیحاتی قفقاز جنوبی

۵ آبان ۱۴۰۵ ۶ دقیقه مطالعه
فروش همزمان تسلیحات جمهوری چک به ارمنستان و جمهوری آذربایجان، ابعاد تازه‌ای از رقابت نظامی در قفقاز جنوبی را آشکار کرده است. قرارداد خرید هواپیماهای آموزشی رزمی ال-۳۹ ان‌جی توسط ایروان، در کنار همکاری گسترده توپخانه‌ای پراگ با باکو، پرسش‌هایی درباره راهبرد صادرات تسلیحات جمهوری چک، آینده توان هوایی ارمنستان و پیامدهای امنیتی آن برای موازنه قدرت منطقه‌ای مطرح می‌کند.
بازی دوگانه جمهوری چک در بازار تسلیحاتی قفقاز جنوبی

اندیشکده زاویه: انتشار خبر خرید هواپیماهای جت جنگنده سبک-آموزشی ال-39 ان‌جی ساخت جمهوری چک به ارمنستان سبب بهت و حیرت بسیاری محافل خبری و تحلیلی شد. این بهت و حیرت چند علت عمده دارد. اولین مورد به این مسأله مربوط است که جمهوری چک پیشتر قرارداد نظامی قابل توجهی با جمهوری آذربایجان برای فروش سامانه توپخانه‏ای پیشرفته دیتا به امضا رسانده بود.

فروش تسلیحات به دو رقیب

از نظر سیاسی، روش جمهوری آذربایجان این بوده که خریداری سلاح از یک کشور خارجی را با شرایط سیاسی پیوند بزند از جمله اینکه آن کشور به رقیب اصلی امنیتی‌اش یعنی ارمنستان سلاح نفروشد. اما جمهوری چک با فروش همزمان سلاح هم به باکو و هم به ایروان یک بازی دوگانه و جالب توجه را در فروش تسلیحات شکل داده است.

دومین مسأله به این موضوع مربوط است که موتور هواپیماهای ال-39 ان‌جی ساخت ایالات متحده آمریکا است و جمهوری چک برای تحویل این هواپیماها به ارمنستان نیازمند کسب مجوز آمریکا است. به‌علاوه با فروش این تسلیحات به ایروان، آمریکا برای اولین بار به صورت غیرمستقیم اجزای جانبی تسلیحات سنگین را به کشورهای منطقه می‏‌فروشد.

سومین مسأله به افقی است که با این قرارداد پیش چشم شکل می‌گیرد. به این معنی که ارمنستان برای نیروی هواییش در آینده چه برنامه‌‏ای دارد و آیا ممکن است ال-39 ان‌جی، گام اول برای ایجاد یک قدرت هوایی قابل توجه برای ارمنستان باشد تا به وسیله در برابر قدرت هوایی جمهوری آذربایجان یک موازنه نظامی معتبر ایجاد کند؟

ال-۳۹ ان‌جی؛ گام تازه ارمنستان برای نوسازی نیروی هوایی

هواپیمای ال-39 ان‌جی در اصل بر پایه هواپیمای جت آموزشی قدیمی و بسیار خوشنام ال-39 آلباتروس ساخت شرکت آئرودوچودی است. ال-39 اولیه که از 1971 تا 1996 تولید شد چنان کیفیت قابل قبول و عمکرد خوبی داشت که حتی اتحاد جماهیر شوروی هم به جای تولید یک جت آموزشی داخلی، تصمیم به خرید آن از چک و اسلواکی سابق گرفت.

تمامی متحدان اتحاد شوروی در دوره جنگ سرد به خریداران ال-39 آلباتروس تبدیل شدند و بیشتر از 2900 فروند از این هواپیما ساخته شد که تقریباً همه آن صادر گردید. در این نسخه از موتور توربوفن ای آی-25 ساخت شرکت ایوچنکو-پروگرس اوکراین استفاده شده بود. با خاتمه جنگ سرد، نسخه‌‏های دیگری از این هواپیما هم به نام‌های سوپرآلباتروس و الکا هم تولید شد که موفقیت آلباتروس را نداشت و به جز استفاده داخلی توسط جمهوری چک و اسلواکی، به کشورهایی مانند عراق، مصر و تونس به تعداد محدود صادر شد.

خاتمه جنگ سرد این فرصت را به جمهوری چک به عنوان مالک آئرودوچودی داد که برای ارتقای این هواپیما از فناوری غربی و به خصوص آمریکایی استفاده کند. استفاده از موتورها و تجهیزات الکترونیک پروازی آمریکایی سبب شد تا محصول جدید ال-39 ان‌جی ساخته شود که کیفیت و قابلیت‌های بسیار بالاتری از آلباتروس داشت. این نسخه تاکنون به آنگولا، ویتنام و مجارستان صادر شده و خود جمهوری چک هم کاربر آن است. صف طویلی از کشورهای دیگر هم وجود دارند که خریدار این هواپیما هستند. ال-39 ان‌جی در اصل دارای قابلیت آموزش خلبان برای هواپیماهای پیشرفته جنگی است. دومین کاربرد ادعایی برای ال-39 ان‌جی استفاده از آن به عنوان رهگیر نقطه‏‌ای علیه پهپادهای متخاصم است.

توان رزمی ال-۳۹ ان‌جی و نقش آن در موازنه هوایی قفقاز

ال-39 ان‌جی رادار ندارد؛ اما داشتن 5 جایگاه تسلیحاتی به آن این امکان را می‏دهد با کمک رادارهای زمینی، با تسلیحاتی مانند موشک‌‏های حرارت یاب بُرد کوتاه، راکت‌‏های هدایت لیزری و تیربار کالیبر سبک آن را قادر می‏‌کند بتواند به جنگ پهپادهای انتحاری متخاصم برود. این هواپیما همین طور قابلیت‏‌هایی برای حملات سبک هوا به زمین دارد؛ به طوری که با توان حمل 1600 کیلوگرم مهمات، امکان آن‌که بدل به سکوی پرتاب بمب‏‌های هوشمند بشود را دارد.

برای ارمنستان، خرید ال-39 ان‌جی، دردرجه اول یافتن جایگزینی برای ناوگان بسیار قدیمی و فرسوده ال-39 آلباتروس بوده است. ارمنستان دارای 12 فروند آلباتروس به ارث برده از دوران اتحاد شوروی است که عمر خدمتی آن‌ها نزدیک به 40 سال یا حتی بیشتر است. کارکرد این هواپیماها، آموزش خلبانان نیروی هوایی بسیار کوچک ارمنستان بوده که تنها متشکل از 4 سوخو-30 و 16 سوخو-25 است. به نظر می‌‏آید خرید 4 فروند ال-39 ان‌جی توسط ارمنستان فقط گام اول برای بهبود آموزش خلبانان خود است و در صورت تأمین مالی، تعداد بیشتری از این هواپیما از جمهوری چک خریداری خواهد شد.

حضور همزمان جمهوری چک در بازار تسلیحات جمهوری آذربایجان

فروش تسلیحات توسط جمهوری چک به جمهوری آذربایجان سابقه بیشتری داشته و بسیار گسترده‌‏تر بوده است. تسلیحات ساخت چک در جنگ دوم قره‌‏باغ ایفای نقش کردند. این تسلیحات در درجه اول منحصر در تسلیحات توپخانه‌‏ای بودند.

در دهه 2000 آذربایجان از جمهوری چک 54 سیستم توپ خودکششی 152 میلیمتری دانا و مهمات مربوط به آن و 30 سیستم راکت‌انداز چندتایی 122 میلیمتری آر ام-70 و مهمات آن را خریداری کرد. هر دو سیستم به صورت گسترده در جنگ دوم قره باغ علیه ارمنستان به کار رفتند و پیش و پس از آن هم در تبادل آتش مرزی میان دو کشور توسط باکو استفاده شدند.

پس از جنگ دوم قره باغ، باکو سفارش بزرگ خرید سیستم توپخانه‌‏ای دیتا با کالیبر 155 میلیمتری را به جمهوری چک داد. این قرارداد که قرار است مونتاژ بخش عمده سیستم‌‏ها در داخل آذربایجان انجام شود و امکان تولید مهمات آن هم به باکو داده شود با تعداد 72 سیستم یک قرارداد قابل توجه برای جمهوری چک بوده است.

صادرات نظامی دیگر جمهوری چک به آذربایجان، کامیون‌‏های نظامی از شرکت خوشنام تاترا بوده است. شاسی و کشنده کامیون تاترا در تسلیحاتی که باکو از اسرائیل خریداری کرده است به کار رفته است. توپ 155 میلیمتری آتموس-2000 (6 فروند)، سامانه راکت انداز پالس (75 فروند) و سامانه‌‏های اکسترا (30 فروند)، لار-160 (30 فروند) و لینکس (30 فروند) همگی از کشنده‌‏های تاترا ساخت جمهوری چک استفاده می‌‏کنند. همین طور تجهیزات ارتباطات نظامی و بیسیم و شنود الکترونیک که آذربایجان از اسرائیل خریداری کرده است عمدتاً از کشنده‏‌ها و کامیون‏‌ها تاترا ساخت چک استفاده می‏‌کنند.

آذربایجان همین طور از سامانه‌های نظارت هوایی و مدیریت ترافیک هوایی ساخت شرکت ئی.ای.آر جمهوری چک هم استفاده کرده است. همکاری‌های خدماتی و مدرن‌سازی برای تجهیزات نظامی آذربایجان توسط شرکت‏‌های دفاعی چک هم در جریان است. جمهوری چک در زمینه تولید سلاح سبک هم یک کشور بسیار پیشرو و پیشرفته است و شرکت‏‌های این کشور در نمایشگاه‌‏های نظامی در آذربایجان حضور داشته و پیشنهاد همکاری داشته‌‏اند اما سیاست خود جمهوری آذربایجان خرید سلاح سبک از چک نبوده است. زیرا علاقه باکو تولید گسترده داخلی سلاح سبک و انفرادی بوده است.

افق آینده

اینکه ارمنستان به سراغ جمهوری چک برای خرید هواپیمای جت آموزشی نظامی رفته بدون هماهنگی‏‌های آن با فرانسه و هند نیست. ارمنستان برنامه‌‏هایی برای توسعه توان نیروی هوایی خود دارد که تنها مانع پیش روی آن بحث تأمین مالی است. ارمنستان خرید جت جنگنده تجاس ساخت هند را به دلیل مشکلات فنی و ایمنی آن به کلی رها کرده است.

همین‌طور خرید سوخو-30  دست دوم از هند به دلیل مخالفت روسیه از بررسی خارج شده است. ارمنستان تنها امیدش به فرانسه است. جایی که خرید میراژ-2000 دست دوم و یا حتی فراتر از آن نسخه‌های قدیمی رافال که بیشتر از دو دهه در خدمت فرانسه بودند ممکن است محقق شوند. تا آن زمان ارمنستان به آموزش نسل جدیدی از خلبانان خود با جت‏‌های ساخت چک ادامه خواهد داد. همزمان آذربایجان هم این قراردادها و تحرکات را زیر نظر دارد و هیچ بعید نیست در واکنشی خشم آلود به اقدام پراگ، از وسعت همکاری نظامی و خرید تسلیحات از آن در آینده بکاهد.

این تحلیل چقدر برای شما مفید بود؟

میانگین ۵ از ۵ — ۱ رأی

ارجاع به این مطلب

دکتر امین پرتو (آبان ۱۴۰۵). «بازی دوگانه جمهوری چک در بازار تسلیحاتی قفقاز جنوبی». اندیشکده مطالعات راهبردی زاویه. https://zaviyeinsight.com/2026/10/27/prague-double-game-caucasus-arms-sales/

نظرات خوانندگان

نظر خود را بنویسید

نظرات پس از بررسی منتشر می‌شوند. نشانی ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود.