فروش همزمان تسلیحات جمهوری چک به ارمنستان و جمهوری آذربایجان
بازی دوگانه جمهوری چک در بازار تسلیحاتی قفقاز جنوبی

اندیشکده زاویه: انتشار خبر خرید هواپیماهای جت جنگنده سبک-آموزشی ال-39 انجی ساخت جمهوری چک به ارمنستان سبب بهت و حیرت بسیاری محافل خبری و تحلیلی شد. این بهت و حیرت چند علت عمده دارد. اولین مورد به این مسأله مربوط است که جمهوری چک پیشتر قرارداد نظامی قابل توجهی با جمهوری آذربایجان برای فروش سامانه توپخانهای پیشرفته دیتا به امضا رسانده بود.
فروش تسلیحات به دو رقیب
از نظر سیاسی، روش جمهوری آذربایجان این بوده که خریداری سلاح از یک کشور خارجی را با شرایط سیاسی پیوند بزند از جمله اینکه آن کشور به رقیب اصلی امنیتیاش یعنی ارمنستان سلاح نفروشد. اما جمهوری چک با فروش همزمان سلاح هم به باکو و هم به ایروان یک بازی دوگانه و جالب توجه را در فروش تسلیحات شکل داده است.
دومین مسأله به این موضوع مربوط است که موتور هواپیماهای ال-39 انجی ساخت ایالات متحده آمریکا است و جمهوری چک برای تحویل این هواپیماها به ارمنستان نیازمند کسب مجوز آمریکا است. بهعلاوه با فروش این تسلیحات به ایروان، آمریکا برای اولین بار به صورت غیرمستقیم اجزای جانبی تسلیحات سنگین را به کشورهای منطقه میفروشد.
سومین مسأله به افقی است که با این قرارداد پیش چشم شکل میگیرد. به این معنی که ارمنستان برای نیروی هواییش در آینده چه برنامهای دارد و آیا ممکن است ال-39 انجی، گام اول برای ایجاد یک قدرت هوایی قابل توجه برای ارمنستان باشد تا به وسیله در برابر قدرت هوایی جمهوری آذربایجان یک موازنه نظامی معتبر ایجاد کند؟
ال-۳۹ انجی؛ گام تازه ارمنستان برای نوسازی نیروی هوایی
هواپیمای ال-39 انجی در اصل بر پایه هواپیمای جت آموزشی قدیمی و بسیار خوشنام ال-39 آلباتروس ساخت شرکت آئرودوچودی است. ال-39 اولیه که از 1971 تا 1996 تولید شد چنان کیفیت قابل قبول و عمکرد خوبی داشت که حتی اتحاد جماهیر شوروی هم به جای تولید یک جت آموزشی داخلی، تصمیم به خرید آن از چک و اسلواکی سابق گرفت.
تمامی متحدان اتحاد شوروی در دوره جنگ سرد به خریداران ال-39 آلباتروس تبدیل شدند و بیشتر از 2900 فروند از این هواپیما ساخته شد که تقریباً همه آن صادر گردید. در این نسخه از موتور توربوفن ای آی-25 ساخت شرکت ایوچنکو-پروگرس اوکراین استفاده شده بود. با خاتمه جنگ سرد، نسخههای دیگری از این هواپیما هم به نامهای سوپرآلباتروس و الکا هم تولید شد که موفقیت آلباتروس را نداشت و به جز استفاده داخلی توسط جمهوری چک و اسلواکی، به کشورهایی مانند عراق، مصر و تونس به تعداد محدود صادر شد.
خاتمه جنگ سرد این فرصت را به جمهوری چک به عنوان مالک آئرودوچودی داد که برای ارتقای این هواپیما از فناوری غربی و به خصوص آمریکایی استفاده کند. استفاده از موتورها و تجهیزات الکترونیک پروازی آمریکایی سبب شد تا محصول جدید ال-39 انجی ساخته شود که کیفیت و قابلیتهای بسیار بالاتری از آلباتروس داشت. این نسخه تاکنون به آنگولا، ویتنام و مجارستان صادر شده و خود جمهوری چک هم کاربر آن است. صف طویلی از کشورهای دیگر هم وجود دارند که خریدار این هواپیما هستند. ال-39 انجی در اصل دارای قابلیت آموزش خلبان برای هواپیماهای پیشرفته جنگی است. دومین کاربرد ادعایی برای ال-39 انجی استفاده از آن به عنوان رهگیر نقطهای علیه پهپادهای متخاصم است.
توان رزمی ال-۳۹ انجی و نقش آن در موازنه هوایی قفقاز
ال-39 انجی رادار ندارد؛ اما داشتن 5 جایگاه تسلیحاتی به آن این امکان را میدهد با کمک رادارهای زمینی، با تسلیحاتی مانند موشکهای حرارت یاب بُرد کوتاه، راکتهای هدایت لیزری و تیربار کالیبر سبک آن را قادر میکند بتواند به جنگ پهپادهای انتحاری متخاصم برود. این هواپیما همین طور قابلیتهایی برای حملات سبک هوا به زمین دارد؛ به طوری که با توان حمل 1600 کیلوگرم مهمات، امکان آنکه بدل به سکوی پرتاب بمبهای هوشمند بشود را دارد.
برای ارمنستان، خرید ال-39 انجی، دردرجه اول یافتن جایگزینی برای ناوگان بسیار قدیمی و فرسوده ال-39 آلباتروس بوده است. ارمنستان دارای 12 فروند آلباتروس به ارث برده از دوران اتحاد شوروی است که عمر خدمتی آنها نزدیک به 40 سال یا حتی بیشتر است. کارکرد این هواپیماها، آموزش خلبانان نیروی هوایی بسیار کوچک ارمنستان بوده که تنها متشکل از 4 سوخو-30 و 16 سوخو-25 است. به نظر میآید خرید 4 فروند ال-39 انجی توسط ارمنستان فقط گام اول برای بهبود آموزش خلبانان خود است و در صورت تأمین مالی، تعداد بیشتری از این هواپیما از جمهوری چک خریداری خواهد شد.
حضور همزمان جمهوری چک در بازار تسلیحات جمهوری آذربایجان
فروش تسلیحات توسط جمهوری چک به جمهوری آذربایجان سابقه بیشتری داشته و بسیار گستردهتر بوده است. تسلیحات ساخت چک در جنگ دوم قرهباغ ایفای نقش کردند. این تسلیحات در درجه اول منحصر در تسلیحات توپخانهای بودند.
در دهه 2000 آذربایجان از جمهوری چک 54 سیستم توپ خودکششی 152 میلیمتری دانا و مهمات مربوط به آن و 30 سیستم راکتانداز چندتایی 122 میلیمتری آر ام-70 و مهمات آن را خریداری کرد. هر دو سیستم به صورت گسترده در جنگ دوم قره باغ علیه ارمنستان به کار رفتند و پیش و پس از آن هم در تبادل آتش مرزی میان دو کشور توسط باکو استفاده شدند.
پس از جنگ دوم قره باغ، باکو سفارش بزرگ خرید سیستم توپخانهای دیتا با کالیبر 155 میلیمتری را به جمهوری چک داد. این قرارداد که قرار است مونتاژ بخش عمده سیستمها در داخل آذربایجان انجام شود و امکان تولید مهمات آن هم به باکو داده شود با تعداد 72 سیستم یک قرارداد قابل توجه برای جمهوری چک بوده است.
صادرات نظامی دیگر جمهوری چک به آذربایجان، کامیونهای نظامی از شرکت خوشنام تاترا بوده است. شاسی و کشنده کامیون تاترا در تسلیحاتی که باکو از اسرائیل خریداری کرده است به کار رفته است. توپ 155 میلیمتری آتموس-2000 (6 فروند)، سامانه راکت انداز پالس (75 فروند) و سامانههای اکسترا (30 فروند)، لار-160 (30 فروند) و لینکس (30 فروند) همگی از کشندههای تاترا ساخت جمهوری چک استفاده میکنند. همین طور تجهیزات ارتباطات نظامی و بیسیم و شنود الکترونیک که آذربایجان از اسرائیل خریداری کرده است عمدتاً از کشندهها و کامیونها تاترا ساخت چک استفاده میکنند.
آذربایجان همین طور از سامانههای نظارت هوایی و مدیریت ترافیک هوایی ساخت شرکت ئی.ای.آر جمهوری چک هم استفاده کرده است. همکاریهای خدماتی و مدرنسازی برای تجهیزات نظامی آذربایجان توسط شرکتهای دفاعی چک هم در جریان است. جمهوری چک در زمینه تولید سلاح سبک هم یک کشور بسیار پیشرو و پیشرفته است و شرکتهای این کشور در نمایشگاههای نظامی در آذربایجان حضور داشته و پیشنهاد همکاری داشتهاند اما سیاست خود جمهوری آذربایجان خرید سلاح سبک از چک نبوده است. زیرا علاقه باکو تولید گسترده داخلی سلاح سبک و انفرادی بوده است.
افق آینده
اینکه ارمنستان به سراغ جمهوری چک برای خرید هواپیمای جت آموزشی نظامی رفته بدون هماهنگیهای آن با فرانسه و هند نیست. ارمنستان برنامههایی برای توسعه توان نیروی هوایی خود دارد که تنها مانع پیش روی آن بحث تأمین مالی است. ارمنستان خرید جت جنگنده تجاس ساخت هند را به دلیل مشکلات فنی و ایمنی آن به کلی رها کرده است.
همینطور خرید سوخو-30 دست دوم از هند به دلیل مخالفت روسیه از بررسی خارج شده است. ارمنستان تنها امیدش به فرانسه است. جایی که خرید میراژ-2000 دست دوم و یا حتی فراتر از آن نسخههای قدیمی رافال که بیشتر از دو دهه در خدمت فرانسه بودند ممکن است محقق شوند. تا آن زمان ارمنستان به آموزش نسل جدیدی از خلبانان خود با جتهای ساخت چک ادامه خواهد داد. همزمان آذربایجان هم این قراردادها و تحرکات را زیر نظر دارد و هیچ بعید نیست در واکنشی خشم آلود به اقدام پراگ، از وسعت همکاری نظامی و خرید تسلیحات از آن در آینده بکاهد.
ا
نظرات خوانندگان