انتخابات سرنوشتساز ارمنستان، بین روسیه و اروپا
اندیشکده «مؤسسه فرانسوی روابط بینالملل»، در یادداشتی نوشت: انتخابات کنونی در ارمنستان، بهویژه از منظر دخالتهای خارجی، بیسابقه ارزیابی میشود. در انتخاباتهای پیشین، این برداشت عمومی وجود داشت که صرفنظر از نتیجه، بعید است جهتگیری ژئوپلیتیکی ارمنستان به عنوان متحد روسیه دستخوش تغییر شود. اما این بار، رقابت اصلی میان دولت فعلی است که طرفدار کاهش وابستگی به مسکو و ایجاد کیفیتی جدید در روابط با غرب است، و اپوزیسیونی که خواستار بازگشت به اتحاد نزدیک با روسیه است.
اندیشکده زاویه – ترجمه اختصاصی: انتخابات پارلمانی ارمنستان در ۷ ژوئن ۲۰۲۶ (17 تیر 1405)، کمتر به عنوان یک رأیگیری معمول و بیشتر به مثابه یک همهپرسی درباره مسیر نیکول پاشینیان پس از سال ۲۰۲۰ تلقی میشود؛ مسیری که شامل صلح با همسایگان، کاهش وابستگی به روسیه و جهتگیری صریحتر به سوی اروپا است. حزب حاکم «قرارداد مدنی» همچنان پیشتاز است، اما موقعیت آن شکننده به نظر میرسد، زیرا این مبارزات انتخاباتی در فضایی بهشدت قطبیشده جریان دارد؛ فضایی که تحت تأثیر زخمهای ناشی از شکست در جنگ با آذربایجان، آوارگی ارمنیهای قرهباغ و مداخله گسترده انتخاباتی از سوی روسیه شکل گرفته است.
انتخابات کنونی در ارمنستان، بهویژه از منظر دخالتهای خارجی، بیسابقه ارزیابی میشود. در انتخاباتهای پیشین، این برداشت عمومی وجود داشت که صرفنظر از نتیجه، بعید است جهتگیری ژئوپلیتیکی ارمنستان به عنوان متحد روسیه دستخوش تغییر شود. اما این بار، رقابت اصلی میان دولت فعلی است که طرفدار کاهش وابستگی به مسکو و ایجاد کیفیتی جدید در روابط با غرب است، و اپوزیسیونی که خواستار بازگشت به اتحاد نزدیک با روسیه است. رهبران جهانی نیز آشکارا در این رقابت انتخاباتی جانبداری کردهاند: رهبران اروپایی و دولت ترامپ حمایت خود را از نیکول پاشینیان، نخستوزیر فعلی، اعلام کردهاند، در حالی که مسکو از رهبر اپوزیسیون، سامول کاراپتیان، میلیاردر روسی-ارمنی، پشتیبانی کرده است.
انتخابات پیشرو را میتوان به عنوان رأی اعتماد به سیاست خارجی پاشینیان دانست که بر دو اولویت اصلی متمرکز است: «تنوعبخشی» و «دستورکار صلح». «تنوعبخشی» به تلاش ارمنستان برای فاصله گرفتن از روسیه و یافتن شرکای جدید در سیاست خارجی اشاره دارد. در سالهای اخیر، ارمنستان بهطور محسوسی از وابستگی دیرینه خود به روسیه در حوزه امنیت فاصله گرفته است. در همین راستا، مشارکت خود را در سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) متوقف کرده، تقریباً خرید تسلیحات از روسیه را قطع کرده و تجهیزات نظامی را از کشورهایی همچون هند و فرانسه تأمین میکند. همچنین از مرزبانان روسی خواسته شده است ایستهای بازرسی در فرودگاه ایروان و در مرز ارمنستان و ایران را ترک کنند.
این تغییر رویکرد ناشی از فروپاشی اعتماد به مسکو به عنوان ضامن امنیت ارمنستان است؛ اعتمادی که به دلیل موضع منفعلانه روسیه در بحرانهای حیاتی سالهای اخیر تضعیف شد. این بحرانها شامل جنگ ۴۴ روزه سال ۲۰۲۰، درگیریهای مرزی ارمنستان و آذربایجان در سپتامبر ۲۰۲۲ و حمله آذربایجان در سال ۲۰۲۳ بود که به خروج ارامنه قرهباغ انجامید. انفعال روسیه در این رویدادها موجب تغییر منفی در افکار عمومی نسبت به مسکو شد؛ تغییری که در سیاستهای دولت فعلی نیز بازتاب یافته است. با این حال، این چرخش هنوز کامل نشده است: پایگاه نظامی روسیه در گیومری همچنان فعال است و مرزبانان روسی هنوز در امتداد مرزهای ارمنستان-ترکیه و ارمنستان-ایران مستقر هستند، هرچند دیگر در ایستهای بازرسی حضور ندارند. دولت ارمنستان در عین حال از منزویسازی کامل روسیه احتیاط میکند.
«تنوعبخشی» همچنین به معنای تقویت پیوندها با اروپا است. برگزاری اجلاس جامعه سیاسی اروپا در ایروان در ماه مه، و متعاقب آن نخستین اجلاس اتحادیه اروپا و ارمنستان، نقطه عطفی نمادین و سیاسی در این روند به شمار میرود. این نشستها به دولت ارمنستان کمک کرد تا کشور را به عنوان بازیگری فعال در دیپلماسی اروپایی معرفی کند. با این حال، این روند به بروز تنش در روابط با روسیه نیز انجامید، بهویژه به دلیل سفر ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، و اظهارات او در ایروان. در عین حال، روشن است که هدف عضویت در اتحادیه اروپا (EU)، که یک سال پیش در قالب قانونی در پارلمان ارمنستان تصویب شد، در بهترین حالت یک اولویت استراتژیک بلندمدت است، نه هدفی واقعبینانه در کوتاهمدت. ارمنستان همچنان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EEU) باقی مانده و در حوزههایی همچون انرژی و بازار صادرات، وابستگیهای مهمی به روسیه دارد.
با این حال، «تنوعبخشی» صرفاً محدود به اروپا نیست. ایروان توانسته است همزمان روابط خود را با دولت ترامپ نیز گسترش دهد. ایالات متحده با امضای توافقنامههای واشنگتن در اوت ۲۰۲۵ به نهایی شدن مذاکرات میان ارمنستان و آذربایجان کمک کرد. این توافقنامهها همچنین شامل ایجاد مسیر موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» (TRIPP) است که به حل اختلافات باقیمانده میان دو کشور یاری رساند. این مسیر، آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به منطقه محصور در خشکی نخجوان متصل میکند و قرار است توسط یک شرکت مشترک آمریکایی-ارمنی مدیریت شود. معاون رئیسجمهور و وزیر امور خارجه ایالات متحده از ارمنستان بازدید کرده و وعده قراردادهای پرسود در حوزههای انرژی هستهای و فناوری هوش مصنوعی دادهاند. اخیراً نیز دونالد ترامپ در پیامی در شبکههای اجتماعی حمایت خود را از نیکول پاشینیان اعلام کرد.
ارمنستان همچنین در تلاش است با گسترش روابط خود با کشورهای جنوب جهانی، وابستگیاش به روسیه را کاهش دهد. در این چارچوب، هند به شریکی مهم در زمینه تأمین تسلیحات تبدیل شده است. همسایگان ارمنستان، یعنی ایران و گرجستان، همچنان در اولویت سیاست خارجی ایروان قرار دارند و دولت ارمنستان میکوشد اطمینان حاصل کند که نزدیکی به اتحادیه اروپا و ایالات متحده تأثیری منفی بر روابطش با این کشورها بر جای نگذارد.
