جهش صادرات برق آنکارا به خاورمیانه و اروپا
صادرات برق ترکیه از مرز ۵۰۰ میلیون دلار گذشت؛ آنکارا در مسیر هاب انرژی منطقه

اندیشکده زاویه: صادرات برق ترکیه طی ۲۰ ماه، از ژانویه ۲۰۲۵ تا آگوست ۲۰۲۶، بیش از ۵۰۰ میلیون دلار درآمد به همراه داشته است. بر اساس دادههای اخیر، این رشد چشمگیر در نتیجه افزایش صادرات به عراق و سوریه حاصل شده که توانسته است کاهش صادرات به یونان را بهطور کامل جبران کند.
در عین حال، درآمدهای بیسابقه صادرات برق ترکیه در طول سال ۲۰۲۵، همراه با پروژههای جدید اتصال برق و کمبود عرضه در کشورهای همسایه، راه را برای آنکارا باز میکند تا نقش خود را بهعنوان یک قطب منطقهای برای تجارت برق تقویت کند. این کشور با بهرهگیری از موقعیت جغرافیایی و اهداف خود برای افزایش اتکا به منابع انرژی پاک، ظرفیت بالایی برای گسترش نقش خود در تجارت برق تجدیدپذیر در سطح منطقهای دارد.
موقعیت راهبردی ترکیه در شبکه تجارت برق منطقهای
شبکه برق ترکیه در سه منطقه اصلی اروپا، قفقاز و خاورمیانه گسترش یافته است. ترکیه در اروپا به بلغارستان و یونان، در قفقاز به گرجستان و در خاورمیانه به عراق و سوریه متصل است. همچنین این کشور خطوط اتصالی با ایران، آذربایجان و ارمنستان دارد، اما همه آنها در حال حاضر عملیاتی نیستند.
نقشه صادرات برق ترکیه
گزارش مرکز تحقیقات انرژی پاک (EMBER) نشان میدهد که صادرات برق ترکیه به عراق پس از فعال شدن مجدد خط برق ۳۰۰ مگاواتی میان دو کشور در ژوئیه ۲۰۲۴ افزایش یافته است. در طول سال ۲۰۲۵، ظرفیت عملیاتی دو برابر شد و عراق را به بزرگترین مقصد صادرات تبدیل کرد، اما در اواخر آگوست همان سال، صادرات به دلیل معوقات پرداخت متوقف و سپس در ماه مه ۲۰۲۶ از سر گرفته شد.
تا اوت ۲۰۲۶، صادرات آنکارا به عراق به استفاده از ظرفیت کامل اتصال نزدیک شد و در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۰.۵ تراواتساعت رسید، در حالی که صادرات سالانه در کل سال ۲۰۲۵ معادل ۱.۳ تراواتساعت بود. در سوریه نیز صادرات برق ترکیه در سالهای اخیر، با بهبود شرایط سیاسی و زیرساختها، در سطح یک تراواتساعت در سال تثبیت شده است. خط برق ۵۰۰ مگاواتی که بیرجیک ترکیه را به حلب سوریه متصل میکند، در سپتامبر ۲۰۲۶ دوباره به بهرهبرداری رسید.
کاهش صادرات به یونان و افزایش تجارت برق با بلغارستان
در سمت اروپا، صادرات برق ترکیه به یونان از ۲ تا ۳ تراواتساعت در سال (تا سال ۲۰۲۲) به ۰.۷ تراواتساعت در سال ۲۰۲۴ و ۰.۵ تراواتساعت در سال ۲۰۲۵ کاهش یافت؛ زیرا یونان از سال ۲۰۲۴ به صادرکننده خالص برق تبدیل شد. در مقابل، ترکیه از سال ۲۰۲۴ صادرکننده خالص برق به بلغارستان بوده و صادرات آن در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۱.۳ تراواتساعت رسیده است. واردات آن نیز تقریباً ۰.۱ تراواتساعت ثبت شد.
اتصال برق فرامرزی در ترکیه
ظرفیت اتصال برق فرامرزی ترکیه برای واردات ۲ گیگاوات است که تنها حدود ۱.۳۵ گیگاوات آن مورد استفاده قرار میگیرد، در حالی که ظرفیت اسمی صادرات ۳.۲ گیگاوات بوده که ۲.۶ گیگاوات آن عملیاتی شده است. مرکز «ایمبر» معتقد است که کل ظرفیت اتصال متقابل میتواند از صادرات بیش از ۲۸ تراواتساعت در سال حمایت کند که معادل هفت برابر حجم واقعی کنونی صادرات برق ترکیه است.
برنامه راهبردی شرکت انتقال برق ترکیه (TEAŞ) افزایش ظرفیت صادرات به ۴.۶ گیگاوات و ظرفیت واردات به ۴ گیگاوات را تا سال ۲۰۲۸ هدفگذاری کرده است. راهبرد بلندمدت اقلیمی همچنین قصد دارد ظرفیت اتصال متقابل برای صادرات را تا سال ۲۰۳۵ به ۶.۷۵ گیگاوات و واردات را به ۶.۶ گیگاوات افزایش دهد.
نقش انرژیهای تجدیدپذیر در توسعه صادرات برق ترکیه
انرژیهای تجدیدپذیر از این برنامهها پشتیبانی میکنند؛ بهطوری که در سال ۲۰۲۵ به سهم ۴۳ درصدی از تولید برق در ترکیه دست یافتهاند و هدفگذاری شده است ظرفیت انرژی بادی و خورشیدی تا سال ۲۰۳۵ سه برابر شود. افزایش تولید انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه انرژی برقآبی، در بهار ۲۰۲۶ موجب کاهش بیسابقه قیمت عمدهفروشی برق شد و اهمیت صادرات برق تجدیدپذیر مازاد را بهجای کاهش تولید یا فروش آن با قیمت پایین، دوچندان ساخت.
برنامههای توسعه اروپا شامل ایجاد دومین خط انتقال بین ترکیه و یونان تا سال ۲۰۳۱ و مطالعهای در خصوص توسعه یک خط جدید بین ترکیه و بلغارستان با احتمال عملیاتی شدن تا سال ۲۰۳۵ است. همچنین ترکیه، آذربایجان، گرجستان و بلغارستان در آوریل ۲۰۲۵ تفاهمنامهای در زمینه پروژه انتقال و تجارت برق سبز امضا کردند.
فرصتهای افزایش صادرات برق ترکیه
بحران برق در کشورهای خاورمیانه فرصتی کمنظیر برای افزایش صادرات برق ترکیه فراهم کرده است. در عراق، تقاضای برق در تابستان ۲۰۲۶ به ۶۰ گیگاوات رسید، در حالی که منابع موجود از ۲۲ گیگاوات فراتر نرفت. در ایران، بحران انرژی از ابتدای سال ۲۰۲۵ ادامه داشته و قطعی برق خانگی از دو ساعت فراتر رفته است. در همین حال، اکثر مناطق سوریه به دلیل آسیب گسترده به زیرساختها و محدودیت منابع، تنها روزانه ۲ تا ۴ ساعت برق دریافت میکنند.
برق تولیدشده از پروژههای روبهرشد انرژی بادی و خورشیدی ترکیه میتواند به رفع کمبود عرضه در میان همسایگان این کشور کمک کرده و وابستگی آنها را به نیروگاههای گازی و نفتی کاهش دهد. علاوه بر این، یکی از پیشنهادهای مطرحشده شامل گسترش خطوط اتصال برق به عربستان سعودی از طریق سوریه و اردن است که دامنه جغرافیایی تجارت برق را وسعت بخشیده و زمینههای همکاری میان ترکیه و بازارهای برق خلیج فارس را فراهم میسازد.
همکاری انرژی ترکیه و عربستان؛ گامی بهسوی بازار برق خلیج فارس
در این راستا، عربستان سعودی و ترکیه بهمنظور تقویت همکاری در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و پروژههای برقی، یک یادداشت تفاهم همکاری امضا کردند. این توافق در جریان سیویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) در آنتالیا به امضا رسید و در ادامه توافقنامه قبلی انرژیهای تجدیدپذیر که از ۲۱ اکتبر ۲۰۲۳ اجرایی شده بود، شکل گرفت.
پیشبینی میشود مصرف برق ترکیه تا سال ۲۰۳۵ به ۵۱۰.۵ تراواتساعت برسد که این امر نیازمند ارتقای اساسی زیرساختهای انرژی این کشور است. بر اساس تفاهمنامه جدید، توسعه پروژههای انرژی تجدیدپذیر با ظرفیت کل ۵۰۰۰ مگاوات توسط شرکت «اکوا پاور» (ACWA Power) در دو فاز اجرایی خواهد شد؛ فاز نخست شامل ظرفیت ۲۰۰۰ مگاوات و فاز دوم شامل ظرفیت ۳۰۰۰ مگاوات با تمرکز بر نیروگاههای بادی، ادغام انتقال جریان مستقیم ولتاژ بالا (HVDC) و سیستمهای ذخیرهسازی انرژی باتری برای ارتقای قابلیتهای شبکه.
سرمایهگذاریهای موجود شرکت اکوا پاور در ترکیه شامل یک نیروگاه ۹۲۷ مگاواتی است که انتظار میرود سالانه حدود ۱.۸ میلیون تن از انتشار گاز دیاکسید کربن بکاهد.
ا
نظرات خوانندگان