برق تاناپ؛ طرح ترکیه و آذربایجان برای انتقال انرژی سبز به اروپا از مسیر قفقاز
ترکیه و آذربایجان در آستانه COP31 آنتالیا برای توسعه کریدور برق منطقهای و انتقال انرژی تجدیدپذیر به اروپا تلاش میکنند؛ طرحی که با عبور از گرجستان و ترکیه، ظرفیت صادرات برق سبز به جنوب شرقی اروپا را افزایش میدهد. پیوند این پروژه با کریدور زنگزور، نخجوان و شبکههای آسیای مرکزی نیز میتواند معادلات ژئوپلیتیک انرژی در اوراسیا را تغییر دهد. آیا «برق تاناپ» مسیر جدید انرژی سبز قفقاز به اروپا خواهد بود؟
تحریریه اندیشکده زاویه: ترکیه، آذربایجان و چند کشور دیگر در نظر دارند در جریان کنفرانس اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) که قرار است ماه نوامبر در آنتالیا برگزار شود، توافقی برای ساخت خط انتقال برق به اروپا امضا کنند. آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، روز جمعه این خبر را اعلام کرد.
این خط انتقال برق از آذربایجان و گرجستان (که از نظر منابع بادی و آبی غنی هستند) از طریق ترکیه به اروپا امتداد مییابد و امکان صادرات برق مازاد به جنوب شرقی اروپا را فراهم میکند. آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه در مجمع انرژی آذربایجان-ترکیه در باکو، با اشاره به خط لوله TANAP که گاز دریای خزر را از طریق ترکیه به اروپا منتقل میکند، گفت: «این “برق تاناپ” در مقیاس منطقهای است.» او افزود دولتهای شرکتکننده تلاش میکنند در COP31 آنتالیا یک توافقنامه بینالمللی بین دولتی درباره خط برق زمینی نهایی کنند.
توافق COP31 و مسیر برق سبز
هدف اصلی، تبدیل ترکیه و آذربایجان به صادرکنندگان اصلی برق از منابع سازگار با محیط زیست است. اروپا نیز در تلاش برای تنوعبخشی به منابع تأمین انرژی و تحقق اهداف کاهش انتشار کربن است. بنابراین، کریدور برق منطقهای میتواند هم نیاز اروپا را پاسخ دهد و هم نقش ترکیه و آذربایجان را در تجارت انرژی آسیا-اروپا گسترش دهد. افزایش اتصال متقابل برق منطقهای، انتقال مازاد تولید از مناطق غنی از انرژی تجدیدپذیر به بازارهای اروپا را ممکن میکند و امنیت عرضه را بالا میبرد.
از TANAP گاز تا TANAP برق
وزیر انرژی ترکیه در ژوئن گذشته اعلام کرد آنکارا و باکو روی توسعه یک کریدور برق منطقهای مشابه خط لوله گاز طبیعی ترانس آناتولی (TANAP) کار میکنند. به گفته او، این پروژه ترکیه، آذربایجان، گرجستان، بلغارستان و کشورهای جنوب شرقی اروپا را شامل میشود. ترکیه قصد دارد در سالهای آینده سرمایهگذاریهای بزرگی برای نوسازی شبکه انتقال و توزیع برق خود انجام دهد. این موضوع نشان میدهد آنکارا نه فقط به تولید برق سبز، بلکه به زیرساخت انتقال و اتصال منطقهای نیز بهعنوان یک اولویت راهبردی نگاه میکند.
کریدور زنگزور؛ پل آسیای مرکزی به ترکیه و اروپا
پرویز شهبازوف، وزیر انرژی آذربایجان، در همان مراسم گفت کشورش قصد دارد خط برقی در منطقه احداث کند که آسیای مرکزی را از طریق کریدور زنگزور به ترکیه متصل کند. در ژانویه ۲۰۲۶، آذربایجان ساخت خط انتقال برق از طریق کریدور زنگزور را با هدف اتصال شبکه برق خود به نخجوان، سپس ترکیه و اروپا آغاز کرد. به گفته شرکت دولتی آزیر انرژی، این پروژه شامل یک خط دو مداره ۳۳۰ کیلوواتی با ظرفیت تا ۱۰۰۰ مگاوات است.
همزمان، باکو یک کریدور انرژی سبز برای اتصال آسیای مرکزی به آذربایجان توسعه میدهد تا برق در نهایت به ترکیه و اروپا منتقل شود. وزیر انرژی آذربایجان در ماه ژوئن گفت مطالعه امکانسنجی این پروژه که بانک توسعه آسیا و بانک سرمایهگذاری زیرساخت آسیا تأمین مالی میکنند، قرار است در ماه مه ۲۰۲۷ تکمیل شود.
همکاری چهارجانبه و نقشه راه
در آوریل ۲۰۲۵، ترکیه، آذربایجان، گرجستان و بلغارستان تفاهمنامهای برای همکاری در انتقال و تجارت برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر امضا کردند. هدف، تحویل برق سبز از آذربایجان از طریق گرجستان و ترکیه به اروپا بود. آنکارا و باکو همچنین توافق کردند زیرساختهای انتقال برق موجود بین ترکیه و نخجوان را نوسازی و گسترش دهند.
در ماه مه ۲۰۲۶، وزرای انرژی چهار کشور در استانبول برای پیگیری پروژه «کریدور انرژی سبز» جلسه برگزار کردند و با توجه به افزایش تقاضا برای برق و اهمیت اتصال شبکههای منطقهای، توافق کردند نقشه راهی برای تسریع اقدامات تهیه کنند.
ظرفیتها و چشمانداز ۲۰۳۲
شهبازوف در ماه سپتامبر امسال گفت آذربایجان قصد دارد از سال ۲۰۳۲ دو کریدور انرژی سبز جدید راهاندازی کند. یکی از آنها کریدور خزر-دریای سیاه-اروپا با ظرفیت کل ۳.۹ گیگاوات است. کار برای توسعه کریدورهای دیگر به سمت ترکیه و اروپا از طریق گرجستان و کریدور زنگزور-نخجوان نیز در حال انجام است.
آنکارا و باکو به موازات رشد پروژههای خورشیدی و بادی در آذربایجان و آسیای مرکزی، بر موقعیت جغرافیایی خود برای گسترش نقش در تجارت برق بین آسیا و اروپا حساب باز کردهاند.
چرا این پروژه برای اروپا مهم است؟
اروپا به دنبال کاهش وابستگی به واردات انرژی و تنوعبخشی به منابع تأمین است. برق سبز آذربایجان و آسیای مرکزی میتواند بخشی از این نیاز را پاسخ دهد. همچنین افزایش اتصال متقابل، امنیت عرضه و انعطاف شبکه را بهبود میدهد. میزبانی ترکیه از COP31 در آنتالیا از ۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ نیز به آنکارا فرصت میدهد تا انرژیهای تجدیدپذیر، امنیت عرضه و کاهش وابستگی به واردات انرژی را در اولویتهای اقلیمی و انرژی خود برجسته کند.
نکات کلیدی در یک نگاه
- توافق احتمالی خط انتقال برق به اروپا در COP31 آنتالیا امضا میشود.
- مسیر پیشنهادی: آذربایجان و گرجستان، سپس ترکیه و جنوب شرقی اروپا.
- پروژه با عنوان «برق تاناپ» در مقیاس منطقهای توصیف شده است.
- کریدور زنگزور، آسیای مرکزی را به نخجوان، ترکیه و اروپا متصل میکند.
- خط ۳۳۰ کیلوواتی زنگزور ظرفیت تا ۱۰۰۰ مگاوات دارد.
- کریدور خزر-دریای سیاه-اروپا ظرفیت ۳.۹ گیگاوات هدفگذاری شده است.
- همکاری چهارجانبه ترکیه، آذربایجان، گرجستان و بلغارستان ادامه دارد.
جمعبندی
طرح «برق تاناپ» و کریدورهای انرژی سبز نشاندهنده تغییر تدریجی ترکیه و آذربایجان از تجارت گاز به تجارت برق تجدیدپذیر است. اگر توافق COP31 نهایی شود، مسیر قفقاز-آناتولی میتواند به یکی از شریانهای اصلی برق سبز میان آسیا و اروپا تبدیل شود؛ پروژهای که هم به امنیت انرژی اروپا کمک میکند و هم جایگاه منطقهای آنکارا و باکو را تقویت میکند.
