آینده جنگ اوکراین در سایه میانجیگری آمریکا
مذاکرات ابوظبی؛ آیا جنگ اوکراین پایان مییابد؟

اندیشکده زاویه: برگزاری مذاکرات سهجانبه روسیه، اوکراین و آمریکا در روزهای ۱۰ و ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۹ و ۲۰ آبان ۱۴۰۵) در ابوظبی، میتواند مرحله تازهای در تلاشهای دیپلماتیک برای پایان جنگ اوکراین باشد. با وجود این، اختلافات بنیادین بر سر سرزمین، تضمینهای امنیتی و آینده نظم امنیتی اروپا، دستیابی به صلح پایدار را همچنان دشوار میسازد.
ابوظبی؛ بازگشت دیپلماسی در سایه تداوم جنگ
اعلام برگزاری مذاکرات سهجانبه روسیه، اوکراین و آمریکا در ابوظبی، نشانه تلاش واشنگتن برای انتقال منازعه از میدان نبرد به میز چانهزنی سیاسی است. استیو ویتکوف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، اعلام کرده که مذاکرات بر ترتیبات امنیتی پساجنگ، کاهش تنش، مسائل بشردوستانه و مسیر دستیابی به صلح متمرکز خواهد بود. حضور احتمالی ویتکوف و جارد کوشنر نشان میدهد کاخ سفید به دنبال مدیریت مستقیم روند مذاکرات است.
اما اهمیت نشست ابوظبی بیش از آنکه در احتمال دستیابی فوری به توافق باشد، در سنجش آمادگی طرفین برای پذیرش مصالحه نهفته است. تجربه مذاکرات پیشین نشان داده که آغاز گفتوگو الزاماً به معنای کاهش اختلافات راهبردی نیست.
میدان نبرد؛ ابزار فشار بر میز مذاکره
تحولات اخیر جبهههای نبرد نشان میدهد هیچیک از طرفین هنوز انگیزه کافی برای عقبنشینی از مطالبات اصلی خود ندارند. روسیه با ادامه عملیات در دونتسک و هدف قراردادن زیرساختهای انرژی اوکراین، تلاش میکند موقعیت چانهزنی خود را تقویت کند. در مقابل، اوکراین با حملات پهپادی به تأسیسات نفتی روسیه و مقاومت در محورهای عملیاتی، میکوشد هزینه استمرار جنگ را برای مسکو افزایش دهد.
ارزیابی مؤسسه مطالعات جنگ از تحولات اواخر اکتبر ۲۰۲۶ (آبان ۱۴۰۵) نیز نشان میدهد پیشرویهای روسیه محدود بوده و نیروهای این کشور همچنان با هزینههای سنگین عملیاتی مواجهاند. بنابراین، وضعیت میدانی بیشتر بیانگر فرسایش متقابل است تا پیروزی قاطع یکی از طرفین.
نزدیکشدن زمستان نیز اهمیت مذاکرات را افزایش میدهد؛ زیرا حملات به زیرساختهای انرژی میتواند فشار اقتصادی، اجتماعی و انسانی بر اوکراین را تشدید کند.
محاسبات واشنگتن؛ صلح یا مدیریت بحران؟
دولت ترامپ تلاش میکند با میانجیگری مستقیم، ابتکار عمل دیپلماتیک را در اختیار بگیرد. واشنگتن از یکسو خواهان کاهش هزینههای استمرار جنگ و از سوی دیگر نگران پیامدهای امنیتی توافقی شکننده برای اروپا است.
برگزاری نشستهای مقدماتی آمریکا با نمایندگان فرانسه، آلمان، بریتانیا، اتحادیه اروپا و ناتو در بروکسل نشان میدهد مسئله صرفاً توقف جنگ نیست؛ بلکه طراحی ترتیبات امنیتی آینده اروپا نیز در دستور کار قرار دارد.
با وجود این، افزایش فشار آمریکا بر کییف برای پذیرش توافق میتواند شکافهایی میان واشنگتن، اوکراین و متحدان اروپایی ایجاد کند. توافقی که بدون تضمینهای معتبر امنیتی شکل بگیرد، ممکن است به توقف موقت درگیری منجر شود، نه صلح پایدار.
خطوط قرمز مسکو و کییف
مهمترین مانع مذاکرات، اختلاف درباره سرزمینهای اشغالی و تضمینهای امنیتی است. روسیه خواهان تثبیت دستاوردهای سرزمینی و محدودشدن ظرفیتهای نظامی و امنیتی اوکراین است؛ درحالیکه کییف بر حفظ حاکمیت ملی، توان دفاعی مستقل و دریافت تضمینهای معتبر تأکید دارد.
مواضع اخیر زلنسکی درباره مخالفت با تحمیل بیطرفی یا محدودیت ارتش اوکراین نشان میدهد فاصله طرفین همچنان قابلتوجه است.
در چنین شرایطی، احتمال توافق بر اقدامات محدود، مانند تبادل اسرا، کاهش حملات به زیرساختهای انرژی یا آتشبسهای موضعی، بیش از دستیابی فوری به توافق جامع ارزیابی میشود.
امارات؛ میانجی نوظهور در دیپلماسی قدرتهای بزرگ
انتخاب ابوظبی نیز واجد پیام ژئوپلیتیکی است. امارات با حفظ روابط اقتصادی و سیاسی با روسیه، همکاری راهبردی با آمریکا و ارتباطات دیپلماتیک با اوکراین، ظرفیت میزبانی گفتوگوهای حساس را فراهم کرده است.
این نقشآفرینی نشاندهنده تلاش ابوظبی برای تبدیل قدرت اقتصادی و شبکه روابط بینالمللی خود به نفوذ دیپلماتیک است. موفقیت نسبی مذاکرات میتواند جایگاه امارات را بهعنوان بازیگری میانجی در بحرانهای فرامنطقهای تقویت کند.
سه سناریو و پیامدهای راهبردی برای ایران
در سناریوی نخست، مذاکرات به توافقی محدود درباره مسائل انسانی و کاهش تنش منجر میشود؛ گزینهای که با توجه به اختلافات موجود محتملتر است.
در سناریوی دوم، توافقی مرحلهای شامل آتشبس، سازوکار نظارت و مذاکرات امنیتی شکل میگیرد. تحقق این وضعیت مستلزم انعطاف جدی طرفین است.
سناریوی سوم، شکست مذاکرات و تشدید جنگ فرسایشی است که میتواند فشارهای اقتصادی و امنیتی تازهای ایجاد کند.
برای ایران، نتیجه مذاکرات بر مناسبات راهبردی با روسیه، بازار انرژی و مسیرهای ترانزیتی اوراسیا تأثیرگذار خواهد بود. کاهش تنش ممکن است بخشی از وابستگی مسکو به شرکای غیرغربی را تعدیل کند؛ در مقابل، استمرار جنگ اهمیت همکاریهای اقتصادی و ترانزیتی ایران و روسیه را حفظ خواهد کرد.
در مجموع، نشست ابوظبی را باید آزمون امکان گذار از جنگ فرسایشی به دیپلماسی مرحلهای دانست. موفقیت واقعی آن نه با صدور بیانیه سیاسی، بلکه با ایجاد سازوکارهای اجرایی، تضمینهای امنیتی و کاهش پایدار خشونت سنجیده خواهد شد.
ب
نظرات خوانندگان