تهدید هسته‌ای؛ ابزار فشار روسیه بر غرب
چرا پوتین دوباره شمشیر هسته‌ای را به اهتزاز درآورده است؟
ا
اندیشکده زاویه – ترجمه اختصاصی: ولادیمیر پوتین در اول اکتبر (۱۰ مهر) در سخنرانی خود در باشگاه گفتگوی والدای، قدرت هسته‌ای روسیه را به چالش کشید. او احتمال حمله ناتو به کالینینگراد را مطرح کرد؛ اتفاقی که رخ نخواهد داد مگر اینکه کرملین ابتدا جنگ را علیه اروپا آغاز کند.
این یادآور تهدیدهای هسته‌ای پوتین در پاییز ۲۰۲۲ (۱۴۰۱) و ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) است. در هر دو مورد، به سرعت مشخص شد که او قصد پیگیری تهدید را ندارد. پوتین خواهان جنگ هسته‌ای نیست، اما به دنبال مطرح کردن تهدید برای قلدری و اعمال زور است.
جدیدترین سوال در مورد استفاده روسیه از سلاح هسته‌ای در ۲۹ سپتامبر (۸ مهر) مطرح شد. سفارتخانه‌های روسیه در چندین پایتخت اروپایی، از جمله لندن، بروکسل و دوبلین، بیانیه‌هایی منتشر کردند که نگرانی‌های غرب در مورد احتمال حملات نظامی یا ترکیبی فزاینده روسیه علیه اروپا را بی‌اهمیت جلوه می‌داد. این بیانیه‌ها ناتو را متهم به آماده‌سازی برای محاصره کالینینگراد کردند و هشدار دادند: «نباید اشتباه کرد – اگر کشورهای ناتو سعی کنند منطقه کالینینگراد را از بقیه کشور جدا کنند، روسیه آماده است تا از تمام زرادخانه خود، از جمله سلاح‌های هسته‌ای، برای دفاع از قلمرو خود استفاده کند.»
دو روز بعد، پوتین در والدای این موضوع را تکرار کرد: «اگر حمله مستقیمی به فدراسیون روسیه – در این مورد، کالینینگراد، اگرچه می‌تواند به طور بالقوه سرزمین‌های دیگری را نیز درگیر کند – صورت گیرد، مسئله استفاده روسیه از تمام سلاح‌های موجود، ناگزیر و بلافاصله مطرح خواهد شد. این اجتناب‌ناپذیر است.»
الگویی از تهدیدها
ما قبلاً شاهد چنین ژست‌های هسته‌ای از سوی پوتین بوده‌ایم.
در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۲ (۳۰ شهریور ۱۴۰۱)، پوتین اعلام کرد که آماده است استان‌های اوکراینی لوهانسک، دونتسک، زاپوریژژیا و خرسون را به خاک خود ملحق کند، هرچند در آن زمان نیروهای روسی هیچ یک از چهار استان را اشغال نکرده بودند. پوتین با متهم کردن غرب به تلاش برای تضعیف روسیه، هشدار داد: «اگر تمامیت ارضی کشور ما تهدید شود، ما مطمئناً از تمام ابزارهای موجود برای محافظت از روسیه و مردم خود استفاده خواهیم کرد. این یک بلوف نیست.» نه روز بعد، پوتین گفت که روسیه چهار استان را به خاک خود ملحق کرده است و افزود: «ما با تمام نیروها و منابعی که در اختیار داریم از سرزمین خود دفاع خواهیم کرد.»
با عقب‌نشینی نیروهای روسی در میدان نبرد، اظهارات پوتین گمانه‌زنی‌هایی را مبنی بر احتمال استفاده کرملین از سلاح‌های هسته‌ای ایجاد کرد. در واقع، یک گزارش اطلاعاتی ایالات متحده احتمال ۵۰ درصدی را برای استفاده روسیه از سلاح‌های هسته‌ای تاکتیکی علیه اوکراین ارزیابی کرده بود.
به نظر می‌رسید این تهدید تأثیر کمی بر درگیری داشته باشد. اوکراینی‌ها که جنگ را برای کشورشان حیاتی می‌دانند، به جنگیدن ادامه دادند. ایالات متحده و دیگر کشورهای غربی به ارسال سلاح به اوکراین ادامه دادند و در عین حال به مسکو هشدار دادند که در صورت استفاده از سلاح‌های هسته‌ای علیه اوکراین، «عواقب فاجعه‌باری» در پی خواهد داشت.
پوتین و دیگر مقامات روسی خیلی زود از این تهدید عقب‌نشینی کردند. پوتین در سخنرانی خود در والدای در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲ (۵ آبان ۱۴۰۱) گفت: «ما هرگز به طور فعال در مورد استفاده بالقوه روسیه از سلاح‌های هسته‌ای چیزی نگفته‌ایم.» شش روز بعد، وزارت امور خارجه روسیه بیانیه‌ای در مورد غیرقابل قبول بودن جنگ هسته‌ای منتشر کرد و این دیدگاه را تکرار کرد که «جنگ هسته‌ای نمی‌تواند پیروز شود و هرگز نباید در آن جنگید.» دو هفته پس از آن، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه، نماینده روسیه در اجلاس گروه ۲۰ در بالی بود و بیانیه‌ای را امضا کرد که بیان می‌کرد: «استفاده یا تهدید به استفاده از سلاح‌های هسته‌ای غیرقابل قبول است.»
دکترین هسته‌ای جدید
در سپتامبر ۲۰۲۴ (شهریور ۱۴۰۳)، همزمان با تبدیل شدن جنگ با اوکراین به جنگی فرسایشی، پوتین در مورد تغییرات در دکترین هسته‌ای روسیه بحث کرد. دو ماه بعد، کرملین دکترین جدید را منتشر کرد. یکی از تغییرات به این موضوع می‌پرداخت که مسکو چه زمانی ممکن است در یک جنگ متعارف از سلاح‌های هسته‌ای استفاده کند. دکترین هسته‌ای روسیه در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۹) گفته بود که اگر یک حمله متعارف، موجودیت دولت روسیه را «در معرض تهدید» قرار دهد، روسیه ممکن است این کار را انجام دهد. این واضح، قابل فهم و معتبر بود. دکترین جدید استفاده از سلاح هسته‌ای را در صورت حمله متعارفی که «تهدیدی حیاتی» برای حاکمیت یا تمامیت ارضی ایجاد می‌کند، پیشنهاد می‌کرد؛ اما نه چندان واضح، قابل فهم یا معتبر.
و در نوامبر ۲۰۲۴ (آبان ۱۴۰۳) چه اتفاقی می‌افتاد؟ در آن زمان، ارتش اوکراین هنوز حدود ۳۰۰ مایل مربع از منطقه کورسک روسیه را در اشغال داشت. اوکراین همچنین شروع به استفاده از موشک‌های آمریکایی و بریتانیایی برای حمله به اهدافی در داخل روسیه کرده بود و کیف نیز استفاده از پهپادهای خود را برای شروع عملیات علیه اهداف دورتر در روسیه آغاز کرده بود.
هیچ یک از این اقدامات منجر به واکنش هسته‌ای روسیه نشد. اگرچه پوتین حق حمله به اهداف نظامی در کشورهایی که به اوکراین سلاح می‌دهند را برای خود محفوظ دانست، اما به نظر می‌رسد واکنش روسیه محدود به استفاده از موشک اورشنیک با کلاهک متعارف برای حمله به هدفی در اوکراین بوده است.
آنچه تهدیدهای پوتین آشکار می‌کند
در حالی که رهبران غربی نمی‌توانند تهدیدات هسته‌ای پوتین را کاملاً نادیده بگیرند، یک الگو آشکار به نظر می‌رسد. وقتی کرملین احتمال استفاده از سلاح هسته‌ای را در شرایط نامحتمل مطرح می‌کند، در نهایت به آن عمل نمی‌کند. به نظر می‌رسد پوتین با افزایش حملات جنگ هیبریدی روسیه – به عنوان مثال، تهاجم پهپادها، اختلالات GPS، حملات سایبری و خرابکاری – علیه اروپا بسیار راحت‌تر است. اروپا در یافتن چگونگی واکنش به این حملات با مشکل مواجه شده است و پوتین احتمالاً محاسبه می‌کند که هرگونه واکنشی برای روسیه محدود و قابل مدیریت خواهد بود.
در جدیدترین نمونه از قدرت‌نمایی هسته‌ای، پوتین به خوبی می‌داند که تنها شرایطی که ناتو در آن به کالینینگراد حمله یا آن را محاصره می‌کند، حمله نظامی روسیه به اعضای ناتو است. در این صورت، این منطقه برون‌بوم که از نظر فیزیکی از روسیه جدا و بین لهستان و لیتوانی قرار گرفته است، می‌تواند آسیب‌پذیر باشد. با این حال، در غیاب چنین تجاوزی، کالینینگراد کاملاً امن باقی می‌ماند.
پوتین از این پرونده برای مطرح کردن دوباره شبح جنگ هسته‌ای استفاده کرد. با این حال، او خواهان جنگ هسته‌ای نیست. او می‌خواهد غرب باور کند که او برای یک جنگ آماده است تا بتواند ارعاب کند. غرب می‌تواند انتخاب کند که مرعوب نشود.
نظرات خوانندگان