روابط ترکیه و اسرائیل در سایه انتخابات و رقابتهای منطقهای
چرا انتخابات اسرائیل قفل ژئوپلیتیک آنکارا را باز نمیکند؟

اندیشکده زاویه: در ظاهر، دوقطبیسازیهای رسانهای میان آنکارا و تلآویو این تصور را تقویت کرده که سقوط نتانیاهو میتواند ورق را به نفع ترکیه برگرداند. تیم سیاست خارجی رجب طیب اردوغان تمایل پنهانی به کنار رفتن نتانیاهو نشان میدهد تا مسیر تنشزدایی هموارتر شود. با این حال، بازخوانی رفتار ساختاری و امنیتی دو طرف نشان میدهد که تقلیل اختلافات آنکارا و تلآویو به «خصومت شخصی اردوغان و نتانیاهو»، یک خطای راهبردی است که تصویر واقعی معادلات منطقه را مخدوش میکند.
واقعیت این است، بخش عمدهای از پرخاشگریهای لفظی میان اردوغان و نتانیاهو، ریشه در تقاضای سبد رأی داخلی دارد:
- در تلآویو: حزب لیکود و نتانیاهو با قرار دادن تصویر اردوغان در کنار سران محور مقاومت و خلق یک «دشمن خارجی تازه»، به دنبال تهییج افکار عمومیِ وحشتزده پس از ۷ اکتبر هستند تا خود را تنها ضامن بقای امنیتی معرفی کنند.
- در آنکارا: حزب عدالت و توسعه نیز برای راضی نگاه داشتن پایگاه رأی اسلامگرا و ملیگرای خود و همچنین فرار از فشارهای افکار عمومی درباره تداوم مبادلات تجاری پنهان، ناگزیر است نقاب مقابله با اسرائیل را بر چهره حفظ کند.
با این وجود، هر دو طرف بازیگران عملگرایی هستند که خطوط قرمز منافع اقتصادی و کریدوری را به خوبی میشناسند. اشتیاق ترکیه برای تبدیل شدن به هاب انتقال گاز شرق مدیترانه به اروپا و نیاز به حفظ کانالهای اضطراری، سبب شده حتی در اوج تنشها در خاک سوریه، با میانجیگری واشنگتن کانالهای ارتباطی دیپلماتیک (مانند استقرار کاردار اضطراری) فعال بماند.
خوشبینی برخی محافل نزدیک به آکپارتی درباره روی کار آمدن چهرههایی مانند گادی آیزنکوت، نشانه غفلت از ماهیت ساختار امنیتی تلآویو است. همانطور که برخی دیپلماتهای کهنهکار ترک هشدار میدهند:
• آیزنکوت نه یک سیاستمدار صلحطلب، بلکه طراح و معمار اصلی «دکترین ضاحیه» (بهکارگیری نیروی نامتقارن و تخریب حداکثری) است.
• تفاوت آیزنکوت با نتانیاهو صرفاً در «لحن» و «روش کار با واشنگتن» خلاصه میشود، نه در «مبانی امنیت ملی». تفکر نظامی مستقر در تلآویو، هرگونه اسلامگرایی عملگرا از جنس اخوانالمسلمین، حضور حماس و نفوذ ارتش ترکیه در عمق جغرافیایی سوریه را یک تهدید ماهوی تلقی میکند. در نتیجه، جابهجایی مهرهها در تلآویو ممکن است اصطکاک کلامی را کم کند، اما محاسبات تهدیدمحور نهادهای اطلاعاتی و ارتش اسرائیل را دستخوش چرخش نخواهد کرد.
شکاف میان ترکیه و اسرائیل از جنس پروندههای ملموس ارضی و ژئوپلیتیک است:
- پرونده سوریه و اصطکاک میدانی: نفوذ نظامی ترکیه در شمال سوریه و استقرار در پایگاههای راهبردی (نظیر ابوظهور) مستقیماً با آزادی عمل نیروی هوایی اسرائیل در هدف قرار دادن محورهای مختلف تلاقی پیدا کرده است. این امر خطر درگیری محاسباتی و تصادفی میان دو متحد واشنگتن را به اوج رسانده است؛ خطری که حتی مقامات آمریکایی نیز علناً از آن ابراز نگرانی کردهاند.
- بلوکبندی شرق مدیترانه: تشکیل ائتلاف انرژی و امنیتی میان اسرائیل، یونان و قبرس جنوبی، در تعارض آشکار با دکترین دریایی ترکیه («وطن آبی») قرار دارد. تلآویو مهار نفوذ دریایی آنکارا را بخشی از زنجیره بازدارندگی خود میداند.
در مجموع چشمانداز روابط آنکارا و تلآویو پس از انتخابات آینده، نه به «چه کسی نخستوزیر میشود»، بلکه به «چگونگی تقسیم کیک ژئوپلیتیک در خاورمیانه پساجنگ غزه» وابسته است.
ماندن نتانیاهو وضعیت انجماد توأم با لفاظیهای تند را تثبیت میکند؛ اما رفتن او و به قدرت رسیدن فرماندهانی چون آیزنکوت نیز چیزی جز «گذار از دشمنی پوپولیستی به تقابل سرد و نهادینهشده» نخواهد بود. برای ترکیه، چالش اصلی در تلآویو تغییر یک شخص نیست؛ بلکه ناهمخوانی جاهطلبیهای منطقهای اردوغان با دکترین امنیتیِ بدون تغییر اسرائیل در حوزه شامات و مدیترانه است.
ب
نظرات خوانندگان