Hindistan'ın Pakistan'la rekabeti ve Ermenistan'la savunma iş birliği gölgesinde jeopolitik gerilimlerin aşılması
Hindistan ve Azerbaycan arasında gerilimin azaltılması; enerji ve Kuzey-Güney Koridoru ihtiyatlı uzlaşmanın odağında

Zaviye Enstitüsü: Hindistan ile Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki ilişkilerde son dönemde yaşanan gelişmeler, özellikle Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar’ın Bakü ziyareti ve İlham Aliyev ile Ceyhun Bayramov’la görüşmesi, iki ülke ilişkilerinde yeni bir pragmatizm aşamasının başladığını göstermektedir. Bakü’nün Pakistan’a verdiği destek ve Yeni Delhi’nin Ermenistan’la savunma iş birliği nedeniyle gerilen ilişkiler, şimdi anlaşmazlıkların yönetilmesi ve ekonomik iş birliğinin güçlendirilmesi doğrultusunda ilerlemektedir. Bununla birlikte, bu gelişme jeopolitik rekabetlerin sona erdiği anlamına gelmemelidir; aksine güvenlik anlaşmazlıklarını ekonomik ve transit çıkarlardan ayırmaya yönelik bir çaba olarak değerlendirilebilir.
Siyasi karşıtlıktan stratejik anlaşmazlıkların yönetimine geçiş
Hindistan ile Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki güvensizliğin kökleri, iki ülkenin kesişen güvenlik bağlantılarında aranmalıdır. Bakü’nün Pakistan’ın Keşmir konusundaki tutumlarına yönelik geleneksel desteği ve Hindistan’ın Ermenistan’la askerî iş birliğini genişletmesi, Güney Asya ve Güney Kafkasya’daki aktörler arasında bir tür dolaylı dengelemenin oluşmasına yol açmıştır.
Bu anlaşmazlıklar, Hindistan ile Pakistan arasında Mayıs 2025’te (Ordibehesht 1404) yaşanan askerî çatışmanın ardından derinleşti; Azerbaycan Cumhuriyeti’nin İslamabad’a verdiği siyasi destek, Yeni Delhi’nin olumsuz tepkisine yol açtı. Bununla birlikte, Narendra Modi ile İlham Aliyev’in 1 Eylül 2026’da (10 Şehriver 1405) Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesi marjında gerçekleştirdiği görüşme ve ardından Jaishankar’ın Bakü ziyareti, tarafların üçüncü ülkelerle yaşanan anlaşmazlıkların ikili ilişkilere taşmasını önleme gerekliliğine daha fazla önem vermeye başladığını gösterdi.
Daha fazla okuyun: Türkiye, Hindistan ve Mısır’ın küresel gıda güvenliğindeki rolü
Enerji diplomasisi; gerilimi azaltmanın ekonomik itici gücü
İki ülkenin yaklaşımındaki değişimin en önemli etkenlerinden biri, enerji güvenliğinin ve petrol tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesinin artan önemidir. Hindistan açısından Azerbaycan Cumhuriyeti, hidrokarbon kaynaklarına sahip olmasının yanı sıra, Bakü–Tiflis–Ceyhan boru hattı üzerinden petrole erişim imkânı sunmaktadır; bu güzergâh, petrol taşımacılığının Hürmüz Boğazı’na doğrudan bağımlı olmasını gerektirmemektedir.
Hindistan’ın ONGC Videsh şirketinin Azeri–Çırak–Güneşli petrol sahalarına ve Bakü–Tiflis–Ceyhan boru hattına yaptığı 1,2 milyar doların üzerindeki yatırım, taraflar arasında yerleşik ekonomik çıkarların bulunduğunu göstermektedir.
Ayrıca ikili ticaretin 2026’nın ilk yarısında (Dey 1404–Tir 1405) yaklaşık 600 milyon dolara yükselmesi; 2025’in tamamında (Dey 1403–Dey 1404) bu rakamın 401 milyon dolar olduğu dikkate alındığında, ilişkilerin jeoekonomik potansiyeline işaret etmektedir. Bu açıdan enerji, anlaşmazlıkların siyasi maliyetlerini azaltacak bir araca dönüşebilir.
Kuzey–Güney Koridoru; Hindistan, Azerbaycan ve İran’ın çıkarlarını birbirine bağlamak
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Kuzey–Güney Uluslararası Taşımacılık Koridoru’ndaki transit konumu, gerilimi azaltma sürecine başka bir stratejik boyut kazandırmaktadır. Hindistan’ın Rusya’ya, Orta Asya’ya ve Avrasya pazarlarına erişimini genişletmesi için alternatif güzergâhların geliştirilmesine ve taşımacılık maliyetlerinin düşürülmesine ihtiyacı vardır.
Bu bağlamda Azerbaycan Cumhuriyeti, İran ve Rusya’nın ulaştırma ağları arasında bağlantı halkası olabilir. Bakü de Hindistan menşeli malların transit hacminin artmasından ve Avrasya ticaret zincirlerindeki konumunu güçlendirmekten yarar sağlayacaktır.
İran açısından Yeni Delhi ile Bakü arasındaki ilişkilerin iyileşmesi, Kuzey–Güney Koridoru’nun kapasitesinden daha fazla yararlanılması için bir fırsat yaratabilir; ancak bunun için ortak altyapının, özellikle Reşt–Astara demiryolunun tamamlanmasına daha hızlı şekilde devam edilmesi gerekmektedir.
Daha fazla okuyun: Çin ve Azerbaycan Cumhuriyeti: enerji, teknoloji ve Orta Koridor bağlantısı
Hindistan’ın Ermenistan’la iş birliğinin devamı; gerilimi azaltmanın sınırları
Diplomatik etkileşimlerin genişlemesine rağmen, Hindistan ile Ermenistan arasındaki savunma iş birliği, Yeni Delhi ile Bakü arasındaki ilişkilerin önündeki en önemli sınırlamalardan biri olmaya devam etmektedir. Hindistan’ın Erivan’a askerî teçhizat satması, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bakış açısından Güney Kafkasya’daki güvenlik dengesini etkileyebilir.
Buna karşılık Yeni Delhi de Bakü ile İslamabad arasındaki stratejik ilişkilerin derinliğine duyarlıdır. Bu nedenle gerilimi azaltma sürecinin devamı, tarafların dış ilişkilerinde bir tür göreli bağımsızlığı kabul etmesini gerektirmektedir; başka bir deyişle, Ermenistan veya Pakistan’la iş birliği, Hindistan ile Azerbaycan Cumhuriyeti arasında doğrudan bir çatışmaya zorunlu olarak yol açmamalıdır.
Perspektif
Genel olarak Hindistan ile Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki gerilimin azaltılması, katı jeopolitik saflaşmalardan konu odaklı iş birliği modeline doğru kademeli geçişin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Bu modelde güvenlik anlaşmazlıkları varlığını sürdürür, ancak ekonomik ilişkilerin geliştirilmesinin önünde mutlak bir engel oluşturmaz.
İran’ın çıkarları açısından bu gelişme, ülkenin Güney Asya’yı Kafkasya ve Avrasya’ya bağlayan transit ve jeoekonomik rolünü güçlendirmesi için bir fırsat yaratmaktadır. Bununla birlikte, bu fırsattan yararlanılması; aktif diplomasiye, altyapı projelerinin hızlandırılmasına ve Hindistan, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Ermenistan’la dengeli iş birliğinin korunmasına bağlıdır.
Sonuç olarak, Yeni Delhi ile Bakü arasındaki yumuşamanın sürdürülebilirliği, siyasi yakınsamadan ziyade tarafların ortak ekonomik çıkarları kalıcı işbirliği mekanizmalarına dönüştürme kapasitesine bağlı olacaktır.
Z
Okur yorumları