Dış İlişkiler Konseyi'nin Abu Dabi'deki üçlü görüşmelere ilişkin değerlendirmesi
Abu Dabi Görüşmeleri Ne Kazandırdı — ve Ne Kazandırmadı?

Zaviye Enstitüsü: ABD, Rusya ve Ukrayna arasındaki Abu Dabi üçlü görüşmeleri, barış sürecini ilerletme umutlarına rağmen ateşkes konusunda anlamlı bir anlaşmaya varılamadan sona erdi. Şubat ayından bu yana gerçekleştirilen ilk üçlü görüşmeler olan müzakereler, tarafların askeri saldırılarını sürdürdüğü bir dönemde yapıldı. Görüşmelerin tek somut sonucu, Rusya ve Ukrayna’nın esir takası konusunda ön anlaşmaya varması oldu. Bununla birlikte, Dış İlişkiler Konseyi uzmanları, görüşmelerin öneminin acil sonuçlarının ötesine geçtiği görüşünde; zira müzakereler, Ukrayna’daki savaşın durdurulması meselesinden giderek Avrupa’nın güvenlik mimarisi gibi daha geniş bir konuya kaymış durumda.
Diplomatik çabaların devam ettiği süreçte ABD temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff, Vladimir Putin’le görüşmek üzere Moskova’ya gitti ve Volodimir Zelenski ile de görüşmeler gerçekleştirilmesi planlandı. Kushner, temkinli iyimserliğini ifade ederek Washington’ın, Rusya’nın uygun koşullar altında barışa ulaşmaya hazır olduğuna inandığını açıkladı. Buna karşılık Rus heyetinin başkanı Vladimir Medinskiy, müzakerelerdeki ilerlemeyi ABD, Ukrayna ve Avrupa’nın tutumlarına bağlarken Moskova’nın nihayetinde belirlediği tüm hedeflere ulaşacağını vurguladı. Zelenski de ülkesinin geleceğiyle ilgili karar alma sürecine Ukrayna’nın eşit katılımının gerekliliğini vurguladı.
Daha fazla okuyun: Abu Dabi görüşmeleri; Ukrayna savaşı sona erecek mi?
Avrupa’nın müzakerelere katılımının fırsatları ve riskleri
Dış İlişkiler Konseyi kıdemli araştırmacısı Liana Fix, Rusya’nın müzakerelerin gündemini Ukrayna’daki ateşkesten Avrupa güvenlik düzeninin yeniden tanımlanmasına genişletmeyi başardığı görüşünde. Bu gelişme bir yandan, Avrupa ülkelerinin uzun süredir talep ettiği Avrupalıların müzakerelere doğrudan katılımı için fırsat yaratabilir. Diğer yandan, müzakerelerin kapsamının genişletilmesi ateşkesin ertelenmesi için bir araca dönüşebilir.
Fix’e göre Moskova, Avrupa’nın güvenliği konusunda kapsamlı ve gerçekleştirilmesi güç talepler öne sürerek müzakere sürecini uzatabilir ve aynı zamanda Ukrayna’ya yönelik askeri operasyonlarını sürdürebilir. Böyle bir durumda Rusya, müzakerelerin başarısızlığının sorumluluğunu Avrupa ve Ukrayna’ya yükleme fırsatı bulacaktır. Özellikle ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığının muhtemel şekilde azalması hâlinde bu durum, Avrupa ülkelerinin güvenlik konumunu zayıflatabilir.
Anlaşmazlıkların devamı ve sınırlı barış perspektifi
Dış İlişkiler Konseyi’nin bir diğer uzmanı Matthias Matthias, Abu Dabi görüşmelerinde ateşkes konusunda gerçek anlamda hiçbir ilerleme kaydedilmediğini vurguluyor. En önemli engel, Moskova’nın Ukrayna güçlerinin Donbas bölgesinin tamamından tek taraflı olarak çekilmesi konusundaki ısrarını sürdürüyor olması; bu talep, iki tarafın tutumları arasındaki derin uçurumu gözler önüne seriyor.
Avrupa’nın bakış açısına göre askeri saldırılar devam ederken ve savaşı durduracak bir anlaşmaya varılmamışken kıtanın yeni güvenlik mimarisini müzakere etmek için henüz erkendir. Bununla birlikte Kushner, Avrupalıların müzakerelere etkin katılım sağlayabilmesi için tek bir temsilci seçmelerini önerdi. Aksi takdirde Washington ve Moskova’nın, Avrupa ülkelerinin doğrudan katılımı olmaksızın Avrupa’nın gelecekteki güvenliği konusunda karar alma riski bulunuyor.
Matthias, ABD’nin mevcut politikasını değiştirmemesi ve Rusya’ya daha fazla baskı uygulamaması hâlinde savaşın önümüzdeki iki yıl boyunca devam etme ihtimali bulunduğu uyarısında bulunuyor.
Daha fazla okuyun: Ukrayna savaşı; Rusya hâlâ direniyor, Avrupa yıpratma savaşının tuzağında
Rusya’ya baskı; müzakerelerde ilerlemenin koşulu
Kıdemli ulusal güvenlik araştırmacısı Max Boot daha eleştirel bir değerlendirme sunuyor. Boot, Putin’in savaşı sona erdirmeye gerçek anlamda istekli olmadığı ve askeri operasyonların sürdürülmesi yoluyla Ukrayna’nın direncini ve Batı’nın desteğini yıpratmayı umduğu görüşünde.
Boot’a göre Kremlin’e yönelik baskının artırılmadığı müzakereler yalnızca barışa katkı sağlamamakla kalmaz, aynı zamanda Rusya’ya daha fazla siyasi meşruiyet kazandırabilir. Ayrıca Avrupa’nın güvenlik mimarisinin yeniden inşası konusunda görüşmelere başlanmasının, Rusya’nın Doğu Avrupa ülkelerinin NATO’daki konumunu sınırlamaya yönelik taleplerini gündeme getirmesine zemin hazırlayabileceği uyarısında bulunuyor. Ona göre Trump yönetimi barışa ulaşmak için Ukrayna’ya desteğini artırmalı ve savaşın devam etmesinin maliyetini Moskova açısından daha ağır hâle getirmelidir.
Orta yol; barıştan önce bir çerçeve anlaşması
Bu eleştirel yaklaşımın aksine Thomas Graham, diplomasi yolunun korunmasının gerekliliğini vurguluyor. Graham, tartışmalı topraklar ve güvenlik garantileri konusundaki derin görüş ayrılıkları dikkate alındığında hızlı bir anlaşmaya ulaşılmasının gerçekçi bir beklenti olmadığı görüşünde.
Graham, tarafların öncelikle gelecekteki güvenlik düzeninin genel ilkeleri konusunda anlaşmasını ve ayrıntıların tamamlanmasını ateşkes sağlandıktan sonraya bırakmasını öneriyor. Bu çerçeve anlaşması, savaşı durdurmayı güvenlik müzakerelerinden önce gören Avrupa’nın tutumu ile güvenlik meselelerinin çözüme kavuşturulmasını ateşkesin ön koşulu sayan Rusya’nın tutumu arasında bir uzlaşma sağlayabilir.
Genel olarak, Dış İlişkiler Konseyi uzmanlarının değerlendirmeleri, Abu Dabi görüşmelerinin barışa yaklaşmaktan ziyade Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzeninin şekillendirilmesi uğrundaki rekabet alanına dönüştüğünü göstermektedir. Uzmanlar arasındaki temel görüş ayrılığı ise çıkmazdan kurtulma yöntemi üzerindedir: Rusya üzerindeki baskının artırılması mı, yoksa ateşkesi uzun vadeli güvenlik anlaşmalarıyla ilişkilendirebilecek diplomatik bir çerçevenin oluşturulması mı?
Z
Okur yorumları