İçeriğe geç
Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü

Türk Devletleri Teşkilatı'nın Avrasya'nın büyük jeopolitik denklemlerindeki konumuna bakış

Amerika Birleşik Devletleri neden Türk Yüzyılı’na dikkat etmeli?

4 Kasım 2026 4 dk okuma
Amerika Birleşik Devletleri, Türk dünyasıyla ilişkiler kurmak için elverişli bir konumdadır. Türkiye bir NATO müttefikidir ve Trump yönetimi, aralarında OTS üyelerinin de bulunduğu Orta Asya ülkeleriyle ilişkilerini genişletmektedir. Bölgesel dengenin korunmasına yardımcı olabilecek bir teşkilatla etkileşim kurmamak, kaçırılmış bir fırsat olacaktır.
Amerika Birleşik Devletleri neden Türk Yüzyılı’na dikkat etmeli?

Zaviye Enstitüsü – Özel Çeviri: Orta Asya’da daha birleşik bir Türk dünyası, ABD’nin Rusya, Çin ve İran’la rekabetini güçlendirecektir. 30 Ekim’de Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) liderleri, 13. zirveleri için Ankara’da bir araya gelecek. “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde ve Eylemde Birlik” temasıyla düzenlenecek toplantı, ticaret, ulaştırma bağlantıları, dijital dönüşüm, kültür ve siyaset alanlarında işbirliğinin genişletilmesine odaklanacak. Liderler ayrıca teşkilatı bir sonraki döneminde yönlendirecek yeni genel sekreteri seçecek.

Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (TDT), Avrasya’daki Türk dili konuşan ülkeler arasındaki işbirliğinin başlıca platformu olarak faaliyet gösteren hükûmetler arası bir teşkilattır. Bu fikri ilk kez 2006 yılında dönemin Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev ortaya attı. Üç yıl sonra Türk Konseyi kuruldu ve 2021’de Türk Devletleri Teşkilatı’na dönüştü. Günümüzde teşkilatın beş üyesi – Türkiye, Kazakistan, Kırgızistan, Azerbaycan ve Özbekistan – ve üç gözlemcisi bulunmaktadır: Türkmenistan, Macaristan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti.

TDT üyesi ve gözlemci ülkeler toplamda yaklaşık 180 milyonluk bir nüfusa ve 2,4 trilyon doların üzerinde birleşik gayrisafi yurt içi hasılaya sahiptir. Bu toplam, Türk dili konuşan ülkeleri dünyanın en büyük on birinci ekonomisi hâline getirmektedir. Bu ülkeler aynı zamanda doğal kaynaklar ve kritik mineraller bakımından zengindir ve küresel uranyum üretiminin yüzde 45’inden fazlasını (çoğunlukla Kazakistan’da) gerçekleştirmektedir. Bir blok olarak TDT, dünyanın üçüncü büyük enerji tedarikçisidir.

Artan rolüne ve giderek büyüyen önemine rağmen Washington, TDT’ye çok az ilgi göstermektedir. Bu durum değişmelidir.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasından ve Orta Asya ile Güney Kafkasya’da bağımsızlığın yeniden tesis edilmesinden bu yana, bu ülkeler Sovyet yetkililerin bastırdığı veya Rusya’nın nüfuzuna tabi kıldığı Türk kimlik, dil ve kültürlerinin unsurlarını yeniden keşfetmiştir.

Bu yenilenen kimlik duygusu, Türkiye’nin artan jeopolitik hedefleriyle birlikte, 21. yüzyılda Türkler arasındaki işbirliğinin ilerlemesine katkıda bulunmuştur. Bunun sonucunda Türk dünyası ülkeleri son yıllarda, özellikle ulaştırma ve gümrük prosedürlerinin kolaylaştırılması, ortak Türk alfabesinin kabul edilmesi gibi ortak kültürel girişimlerin hayata geçirilmesi ve hatta daha yakın güvenlik işbirliğinin değerlendirilmesi alanlarında işbirliklerini derinleştirmiştir.

Daha fazla okuyun: Türk Devletleri Teşkilatı: Ortak Kimlikten Bölgesel Güce

Bu konu ABD açısından önem taşımaktadır; çünkü TDT, planlı olsun ya da olmasın, giderek daha rekabetçi ve çok kutuplu hâle gelen Avrasya’da fiilî bir kutba dönüşmektedir. TDT ve Türk dünyasının daha geniş kapsamlı liderleri bunu hiçbir zaman kamuoyu önünde kabul etmeyecek olsalar da daha güçlü ve bağımsız bir Türk kutbu, Rusya, Çin ve İran’ın Avrasya genelindeki nüfuzunun dengelenmesine yardımcı olabilir. Dolayısıyla ABD açısından TDT ile angajman, bölge ülkeleriyle mevcut ikili ilişkilerini tamamlayacak ve aynı zamanda herhangi bir gücün Avrasya kara kütlesine hâkim olmasını önleme yönündeki daha geniş jeopolitik hedefini destekleyecektir.

ABD, Türk dünyasıyla angajman kurmak için elverişli bir konumdadır. Türkiye NATO müttefiklerinden biridir ve Trump yönetimi, bunlardan birçoğu aynı zamanda TDT üyesi olan Orta Asya ülkeleriyle ilişkilerini genişletmektedir. Bölgesel dengenin güvence altına alınmasına yardımcı olabilecek bir teşkilatla angajman kurulmaması, kaçırılmış bir fırsat olacaktır.

Avrasya genelinde bir Türkçe konuşanlar yüzyılı önümüzdeki on yıllarda şekillenebilir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’nın bütünleşmesini açıklamak için sıklıkla kullanılan iki sosyal bilimler teorisi, bunun neden gerçekleşebileceğini anlamak için yararlı bir bakış açısı sunmaktadır.

Yeni işlevselcilik, bir alandaki işbirliğinin diğer alanlara yayılabileceğine, işbirliğini derinleştirebileceğine ve nihayetinde bütünleşmeye yol açabileceğine inanır. Buna karşılık inşacılık, ortak bir kimliğin siyasi davranışları nasıl şekillendirdiğini açıklamaya yardımcı olur. TDT çerçevesinde her iki dinamik de görülmektedir: Ticaret ve bağlantısallık alanlarındaki işbirliği, ortak kültürel ve dilsel kimliği güçlendirme çabalarıyla birlikte gelişmektedir.

Washington, TDT ile hızlı ve kolay diplomatik kazanımlar elde edebilir. Örneğin TDT yeni genel sekreterini açıklar açıklamaz, Trump yönetimi bu kişiyi vakit kaybetmeden Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüşmeye davet etmelidir. Bu, TDT’nin artan nüfuzunu tanıyan basit ancak önemli bir sembolik adım olacaktır.

ABD ayrıca ortak çıkarları ve gelecekteki işbirliği fırsatlarını belirlemek üzere TDT ile üst düzey yetkililer düzeyinde bir çalışma grubu oluşturabilir. Hâlihazırda Trump yönetimi açısından önem taşıyan konular olan ticaret, enerji ve bağlantısallığa özel önem verilmelidir.

Daha fazla okuyun: Türkiye’nin Avrasya Ticareti İçin 30 Milyar Dolarlık Bahsi

Ayrıca, üst düzey Amerikalı yetkililer İstanbul’dan geçerken, OTS’nin merkezini ziyaret etmek üzere birkaç saat ayırmalıdır. Böyle bir etkileşim çok az çaba gerektirir; ancak daha yakın kurumsal ilişkilerin, karşılıklı güvenin ve kişisel bağların geliştirilmesine önemli katkı sağlayabilir.

OTS, Amerika Birleşik Devletleri sürece dâhil olsun ya da olmasın, ivme kazanmaktadır. Washington’un bu teşkilatla etkileşime geçmek için yeni ve karmaşık bir strateji geliştirmesine gerek yoktur. Yalnızca bu eğilimi fark etmesi, inisiyatif alması ve bir miktar diplomatik yaratıcılık göstermesi yeterlidir.

Bu fırsat mevcuttur. Amerikalı politika yapıcılar bundan yararlanmalıdır.

Kaynak: Hudson Enstitüsü

How useful was this analysis?

Be the first to rate

Bu analize atıf

Luke Coffey (Kasım 2026). «Amerika Birleşik Devletleri neden Türk Yüzyılı’na dikkat etmeli?». Zaviye Stratejik Araştırmalar Enstitüsü. https://zaviyeinsight.com/tr/2026/11/04/abd-neden-turk-yuzyilina-dikkat-etmeli/

Okur yorumları

Yorum yazın

Comments are published after review. Your email will not be shown.