همکاری دفاعی، انرژی هستهای و فناوری؛ محورهای ائتلاف اقتصادی نوظهور آنکارا و سئول
سفر اردوغان به کره جنوبی؛ اهداف راهبردی و پیامدهای منطقهای

اندیشکده زاویه: سفر اخیر اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، به کره جنوبی در روزهای دوم تا چهارم نوامبر ۲۰۲۶ و دیدار وی با لی جائهمیونگ، رئیسجمهور این کشور، نخستین حضور اردوغان در کره جنوبی پس از سال ۲۰۱۸ بود و در شرایطی انجام شد که رقابت قدرتهای بزرگ، بازآرایی زنجیرههای تأمین، اهمیت فناوریهای راهبردی و پیوند فزاینده اقتصاد با امنیت، الگوی همکاری دولتها را دگرگون کرده است. از این منظر، نزدیکی آنکارا و سئول نشاندهنده تلاش دو قدرت صنعتی و منطقهای برای گسترش ظرفیتهای اقتصادی، فناورانه و ژئوپلیتیکی در محیطی پیچیده و رقابتی است.
منطق ژئوپلیتیکی؛ پیوند دو منطقه راهبردی
ترکیه و کره جنوبی، با وجود فاصله جغرافیایی، از موقعیتهای خاصی که مکمل هم باشد، برخوردارند. ترکیه در تقاطع اروپا، غرب آسیا و دریای سیاه قرار دارد و کره جنوبی یکی از بازیگران اصلی فناوری و صنعت در شرق آسیاست. عضویت ترکیه در ناتو و اتحاد امنیتی کره جنوبی با آمریکا نیز زمینهای برای همکاری میان دو کشور فراهم میکند.
در این چارچوب، توسعه روابط با سئول برای آنکارا بخشی از سیاست تنوعبخشی به شرکای اقتصادی و فناورانه، بدون گسست از پیوندهای غربی، قابل تفسیر است. برای کره جنوبی نیز ترکیه میتواند پایگاهی برای دسترسی به بازارهای اروپا، خاورمیانه، آسیای مرکزی و آفریقا باشد. بنابراین، همکاری دو کشور صرفاً بر منافع تجاری متکی نیست، بلکه ظرفیت شکلدهی به شبکهای از مشارکتهای فرامنطقهای را نیز دارد.
انرژی هستهای؛ محور تعیینکننده همکاریهای جدید
یکی از مهمترین محورهای مذاکرات، مشارکت احتمالی شرکتهای کرهای در احداث نیروگاه هستهای سینوپ در ساحل دریای سیاه بود. بر اساس بیانیه رسمی سئول، دو طرف ضمن بررسی پیشرفت مذاکرات فنی، تفاهمنامهای درباره همکاری مالی پروژههای هستهای امضا کردند. این توافق در امتداد تفاهم هستهای نوامبر ۲۰۲۵ قرار میگیرد.
اهمیت راهبردی این موضوع برای ترکیه در کاهش وابستگی به واردات انرژی، تنوعبخشی به تأمینکنندگان فناوری و جذب سرمایه خارجی نهفته است. در مقابل، کره جنوبی میکوشد جایگاه خود را در بازار بینالمللی نیروگاههای هستهای تقویت کند. بااینحال، امضای تفاهمنامه مالی به معنای نهاییشدن قرارداد ساخت نیست؛ مسائل مربوط به تأمین مالی، هزینه تولید برق و شرایط فنی همچنان تعیینکنندهاند.
صنایع دفاعی؛ عبور از همکاری دوجانبه به بازارهای ثالث
همکاری دفاعی، دومین ستون اصلی این سفر بود. تجربه مشارکت دو کشور در پروژههای هویتزر فیرتینا و تانک آلتای، زیرساختی برای توسعه همکاریهای جدید فراهم کرده است. رهبران دو کشور بر افزایش تولید مشترک، انتقال و توسعه فناوری و بررسی امکان صادرات مشترک تجهیزات دفاعی به کشورهای ثالث تأکید کردند.
از منظر راهبردی، ترکیه در پی تقویت توان بومی صنایع نظامی و توسعه ظرفیت صادراتی خود است؛ درحالیکه کره جنوبی از طریق همکاری با آنکارا میتواند به شبکههای تازهای از مشتریان دفاعی دسترسی پیدا کند. البته میزان موفقیت این همکاری به محدودیتهای صادرات فناوری، رقابت شرکتها و سازگاری منافع امنیتی دو کشور وابسته خواهد بود.
اقتصاد و فناوری؛ حرکت بهسوی مشارکت صنعتی
افزایش تجارت دوجانبه از حدود ۱۱ میلیارد دلار به هدف ۱۵ میلیارد دلار، بازنگری در توافق تجارت آزاد و رفع موانع سرمایهگذاری از دیگر موضوعات مذاکرات بود. چهار تفاهمنامه در حوزههای علم و نوآوری، منابع طبیعی و معدن، انرژی و تأمین مالی هستهای امضا شد. همکاری در هوش مصنوعی، زیستفناوری، مواد پیشرفته و مواد معدنی حیاتی نیز در دستور کار قرار گرفت.
این تحولات نشان میدهد آنکارا به دنبال عبور از روابط مبتنی بر مبادله کالا بهسوی مشارکت در زنجیرههای تولید با ارزش افزوده بالاتر است. برای سئول نیز ترکیه میتواند شریک صنعتی و لجستیکی مهمی در مسیر تنوعبخشی به بازارها و زنجیرههای تأمین باشد. بااینحال، عدم توازن تجاری و موانع سرمایهگذاری از چالشهای تحقق این اهداف محسوب میشوند.
پیامدهای منطقهای
این سفر در سطح سیاسی نیز اهمیت دارد. حمایت اردوغان از رویکرد سئول در قبال کره شمالی و توافق طرفین برای تداوم رایزنی درباره مسائل خاورمیانه و اوکراین، نشاندهنده تلاش برای افزودن بُعد دیپلماتیک به مشارکت اقتصادی و صنعتی است.
برای ایران، توسعه روابط ترکیه و کره جنوبی واجد دو پیامد احتمالی است: نخست، تقویت ظرفیت فناورانه و صنعتی ترکیه و افزایش رقابتپذیری این کشور در بازارهای منطقهای؛ دوم، گسترش شبکههای همکاری آسیایی که ممکن است بر الگوهای سرمایهگذاری و تجارت منطقه اثر بگذارد. بااینحال، این روند برخلاف برخی دیدگاهها که وجود دارد، لزوماً به معنای شکلگیری ائتلافی علیه ایران نیست و چنین برداشتی با شواهد اعلامشده از نشست سازگار نیست.
جمعبندی
سفر اردوغان به سئول را میتوان نشانه حرکت تدریجی روابط ترکیه و کره جنوبی از همکاری سنتی اقتصادی به مشارکتی چندلایه در حوزههای انرژی، دفاع، فناوری و دیپلماسی دانست. اهمیت آن بیش از تعداد توافقهای امضاشده، در پیوند ظرفیت صنعتی کره جنوبی با موقعیت ژئوپلیتیکی و بازار منطقهای ترکیه نهفته است.
بنابراین، معیار اصلی ارزیابی نتایج سفر، تبدیل تفاهمنامهها به قراردادهای اجرایی، سرمایهگذاری واقعی و پروژههای مشترک خواهد بود. از منظر سیاست خارجی ایران، رصد این تحولات و شناسایی فرصتهای همکاری فناورانه و صنعتی با بازیگران آسیایی، برای حفظ موقعیت رقابتی کشور در محیط ژئواکونومیک منطقه اهمیت دارد.
م
نظرات خوانندگان