نظم جدید خاورمیانه در دو راهی جنگ احتمالی ترکیه و اسرائیل
بهدنبال تحولات اخیر منطقهای، تنشهای کلامی و استراتژیک میان ترکیه و اسرائیل وارد فاز تازهای شده است. دو قدرت منطقهای که هر یک سودای امپراتوری در سر دارند، اکنون در میدانهای نبرد نیابتی از سوریه تا شاخ آفریقا، درگیر رقابتی پیچیده شدهاند. در حالی که آنکارا نگران نفوذ تلآویو در مرزهای جنوبی و سومالیلند است، سازمان اطلاعاتی «میت» با الگوبرداری از نهادهای غربی، در جنگی اطلاعاتی و سایه به سایه، به مقابله با اقدامات تروریستی و نفوذی موساد برخاسته است.
محمدحسین واحدی – کارشناس مسائل منطقه و بینالملل
اندیشکده زاویه: اخیراً پس از حمله به ایران و انحلال حکومت حماس، ترکیه و اسرائیل وارد یک درگیری لفظی شدهاند؛ درگیریای که میتواند سرآغاز یک جنگ باشد. بهطوری که پس از این درگیری لفظی، اسرائیل سالروز نسلکشی ارامنه را به رسمیت شناخت اگرچه هنوز به تصویب کنست نرسیده است.
همین اقدام کافی است تا خشم ترکها دوچندان شود. گویا ترکیه و اسرائیل وارد «تله توسیدید» شدهاند؛ چرا که توسیدید میگفت ظهور یک قدرت جدید، سرآغاز جنگ میشود. البته این تئوری درست است، چرا که ترکیه بعد از ایران، تبدیل به بازیگر جدیدی در سوریه شده است. این اتفاق باعث شده که ارتشهای اسرائیل و ترکیه هرکدام در قسمتهایی از سوریه حضور پیدا کنند. این موضوع میتواند سرآغاز درگیریهای آینده بین این دو کشور شود، چرا که هر دو رویای امپراتوری در منطقه را در سر میپرورانند.
این رقابت برای تسلط بر کشورهای منطقه، آتش زیر خاکستر جنگی دیگر را در منطقه فراهم میکند. ترکیه کشوری است که سودای بازگشت شکوه امپراتوری عثمانی را در سر میپروراند و اسرائیل نیز رویای اسرائیل بزرگ از نیل تا فرات را دارد. این آرزوها و خواستهها بهاحتمال زیاد و آنطور که به نظر میرسد، آتش جنگی دیگر را روشن خواهد کرد.
اما سئوالی که مطرح میشود این است که در جنگ احتمالی پیش رو، چه کسی دست برتر را خواهد داشت؟ پاسخ به این سئوال دشوار خواهد بود؛ چرا که هر دو از نظر نظامی قدرتمند هستند. ترکیه یکی از قدرتمندترین کشورهای اسلامی و دومین نیروی نظامی بزرگ ناتو به حساب میآید. این کشور با داشتن سرویس اطلاعاتی کارآمد، نفوذ گسترده در اروپا بهخصوص آلمان و همچنین قدرت پهپادی زیاد، دارای توانمندیهای قابلتوجهی است.
از طرفی دیگر، اسرائیل قدرت پنجم نظامی دنیا و دوست و شریک استراتژیک آمریکا در منطقه محسوب میشود. اسرائیل از نظر اطلاعاتی و ترورهای گسترده، سازمان اطلاعاتی قدرتمندی دارد و جنگافزارهای کارآمدی را در این زمینه به کار میگیرد؛ مانند اف-۳۵، موشکهای اسپایک و… که همگی با هوش مصنوعی کار میکنند. این حکومت با وجود جبر جغرافیایی که دارد، اما از نظر نظامی و اطلاعاتی کارآمد است.
با این حال، ترکیه حریفی سرسخت برایش به حساب میآید؛ چرا که ترکها نفوذ زیادی در جهان دارند، حتی نیروی هوایی کارآمدتر و بهروزتری دارد. علاوه بر اینها، کلی نیروی شبهنظامی در سوریه و حتی تعداد زیادی مهاجر در اروپا دارد. با این حال گویا اسرائیل تصمیم خود را گرفته تا ضربهای را به ترکیه وارد کند. اسرائیل با نفوذ در آفریقا و به رسمیت شناختن «سومالیلند»، سعی دارد در آنجا با راهاندازی پایگاه و فرودگاه، بازدارندگی جدیدی برای خود ایجاد کند.
اسرائیل از سومالیلند برای حمله به کشورهای منطقه استفاده خواهد کرد. این عمل باعث میشود قدرت نیروی هوایی این کشور و همچنین مداومت پروازی جنگندههای اسرائیلی دوچندان شود. این اقدام موجبات مداخله و ارسال تجهیزات از سوی ترکیه را در آفریقا فراهم میآورد. این صفآرایی دو طرف در مقابل هم و نفوذ به مناطق مختلف جهان، نظم جدیدی را در خاورمیانه ایجاد خواهد کرد. این نظم جدید قطعاً با یک جنگ آغاز خواهد شد و برنده جنگ پیشرو، نظم جدید را طراحی خواهد کرد.
اسرائیل این موضوع را فهمیده و با مداخله در امور سوریه، سعی دارد مانع نفوذ هرچه بیشتر ترکیه در این کشور شود. این حکومت با تجهیز دروزیها و حملات هوایی متعدد، میخواهد ترکیه را به عقب براند؛ هرچند تاکنون چندان موفق نبوده، چرا که ترکیه بر روی مواضع خود پافشاری میکند و حتی در صدد خرید اف-۳۵ از آمریکا و کمک گرفتن از کشورهای اسلامی جهت مقابله با اسرائیل است.
ترکیه بهخوبی میداند در آینده جنگ با اسرائیل حتمی به نظر میرسد، بنابراین سعی دارد سریع تسلیحات جدیدی را خریداری کند. از طرفی لابی یهود سعی دارد با فشار بر آمریکا مانع فروش اف-۳۵ به ترکیه شود. البته ترکیه پروژه جنگنده نسل پنجم بومی خود، یعنی جنگنده «کان» را دارد. حتی متحد بزرگ او، آذربایجان نیز از جنگندههای خوبی برای تهاجم بهرهمند است که از آذربایجان خریداری کرده است. ترکیه در صورت لزوم نیز از آذربایجان میتواند کمک بگیرد. اما با این حال، این کشور به دلیل نداشتن شهرهای موشکی مستحکم مانند ایران، جنگندههای نسل ۵ و تکنولوژی پایینتر در هوش مصنوعی نسبت به اسرائیل، آسیب جدی خواهد دید؛ مگر اینکه کشورهای مخالف اسرائیل را با خود همراه یا در سیاستهای دفاعی خود بازنگری جدیتری کنند.
اخیراً پس از عملیات «خشم حماسی» و حملات بیوقفه اسرائیل و آمریکا به ایران، ترکیه نیز احساس نگرانی از جانب اسرائیل میکند؛ نگرانیای که میتواند زمینهساز اقدامات جدیدی در خاک ترکیه و حتی سوریه شود؛ چرا که اسرائیل بهشدت در حال هجوم به اهداف خود در سراسر خاورمیانه است. به همین دلیل سازمان اطلاعات ترکیه که به «میت» معروف است، پیشبینی کرده که اسرائیل بعد از ایران با ترکیه وارد درگیری نظامی خواهد شد. عملاً اسرائیل بعد از ایران سعی خواهد کرد ترکیه را از بغل گوش خود، یعنی سوریه، مجبور به عقبنشینی کند.
همین موضوعِ سوریه، دلیل اصلی منازعه ترکیه و اسرائیل خواهد شد. اما نباید فقط موضوع سوریه را در نظر گرفت؛ قدرت موشکی روزافزون ترکیه و حمایت از حماس را باید به دلایل شروع یک جنگ جدی اضافه کرد. همین درگیری لفظی اسرائیل و ترکیه لازم بود تا میت وارد عمل شده و جنگ پیشرو را پیشبینی کند.
اما میتِ ترکیه چگونه سازمان اطلاعاتیای محسوب میشود؟ آیا اصلاً در قد و قواره موساد به حساب میآید؟
میت ترکیه یک سازمان اطلاعاتی است که بر اساس منافع ملی و دستورات دولت ترکیه، از روی سازمانهای اطلاعاتی دوران عثمانی شکل گرفت. این سازمان از سال ۱۹۶۵ شروع به کار کرد، در حالی که در آن سال هنوز شکل فعلی و صورت مدرن را به خود نگرفته بود.
در دوران هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه بود که میت سازمان اطلاعاتی کارآمدتری شد؛ چرا که هاکان فیدان فرد باهوشی بود. وی توانست با الگوبرداری از سازمانهای اطلاعاتی خارجی نظیر سیا، افاسبی، امآیسیکس و… میت را به سازمان اطلاعاتی کارآمدتری برای ترکیه تبدیل کند. هاکان فیدان از ابراهیم کالین هم گویا تأثیرگذارتر بوده؛ بهطوری که برخی گمانهزنیها او را به عنوان جانشین اردوغان معرفی میکنند. هرچند سازمان اطلاعات ترکیه نهادهای عملیاتی مانند موساد ندارد، ولی در کشورهای مختلفی مانند آلمان، عراق، قبرس، یونان و کشورهای بالکان نیروهای اطلاعاتی زیادی دارد.
این نیروها معمولاً در حال جمعآوری اطلاعات به صورت گسترده هستند. این جمعآوری اطلاعات بهقدری گسترده است که موساد چندین بار در جنگ اطلاعاتی با ترکیه ناکام مانده است. اولین بار موساد تلاش کرد در عملیاتی در مالزی، هکر فلسطینی ساکن ترکیه را که به سفر رفته بود، با استفاده از یک گروه مافیایی به اسرائیل استرداد کند که در مرحله ربایش، توسط سازمان اطلاعات ترکیه با همکاری نیروهای پلیس مالزی، شکست خورد.
دومین عملیات که جدید هم است، اطلاع اردوغان از برنامه ترامپ و اسرائیل برای تجهیز کردها برای حمله به ایران بود. بهگزارش روزنامه اسرائیلی جروزالم پست، اسرائیل با همکاری آمریکا قصد داشت کردهای مخالف ایران را مجهز به سلاح کند. این اقدام با مخالفت شدید اردوغان روبهرو شد؛ چرا که ترکیه از ایجاد نیروی کردی قدرتمند و مسلح نزدیک مرزهای خود احساس خطر میکند. اردوغان نیز تأکید داشت هیچ نیروی کردی نباید نزدیک مرز با ترکیه باشد. سپس ترامپ عملیات را وتو کرد. اما ترامپ روایت دیگری از این موضوع میدهد: ترامپ در سخنرانی خود گفت کردها از ترس حملات جمهوری اسلامی به ایران حمله نکردند و حتی از قصد سلاحهای آمریکا را انبار کردهاند.
سومین جنگ اطلاعاتی اسرائیل و ترکیه هم مربوط میشود به فراری دادن احمد الشرع از کاخ خود در زمان حملات جنگندههای اسرائیلی به سوریه.
البته سازمان میت و موساد تنها سه یا چهار نبرد نداشتند، بلکه همواره در حال رقابت با یکدیگر میباشند؛ بهطوری که سازمان اطلاعات ترکیه میز مخصوصی برای موساد ایجاد کرده است. مسئولان میز اسرائیل معمولاً افراد ردهبالا و کهنهکار با سابقه اطلاعاتی بالا در ترکیه هستند.
همه اینها به کنار، اخیراً حمله به ایران، جنگ در سوریه و کشمکش با دروزیها، ترکیه را نگران کرده است. میدانهای اطلاعاتی جدیدی در سوریه شکل گرفته است؛ بهطوری که انتظار میرود ترکیه در آینده از جانب اسرائیل مورد حمله قرار بگیرد. سوریه نیز با این اقدام اسرائیل ممکن است به محل نبرد دیگری برای اسرائیل تبدیل شود. اگر ایران هم در کنار ترکیه قرار بگیرد، کار برای اسرائیل سختتر خواهد شد.
هرچند که لابی آذربایجان در اسرائیل تلاش میکند مانع جنگ ترکیه و اسرائیل شود، ولی اوضاع بهشدت رو به وخامت است. ترکیه بهشدت روی سوریه، کردها و امنیت سران حماس حساس شده، در حالی که اسرائیل سعی میکند به اینها آسیب برساند. علاوه بر اینها، بحث اصلی وجود دارد که ترکیه بهشدت از جانب آن احساس نگرانی میکند: سرزمین سومالی؛ چرا که اسرائیل سعی دارد در منطقهای از سومالی که «سومالیلند» نام دارد، پایگاه هوایی و یک مرکز اطلاعاتی مخفی راهاندازی کند. البته ترکیه با اعزام تجهیزات به مناطقی از سومالی و حتی با استفاده از نفوذ خود در لیبی، سعی دارد مانع این اقدام شود.
