سرمایه‌گذاری ۱۸ میلیارد دلاری باکو در قره‌باغ و جهش اقتصادی زنگزور شرقی
باکو با اختصاص بودجه ۲ میلیارد دلاری برای سال ۲۰۲۷، سرمایه‌گذاری در قره‌باغ و زنگزور شرقی را به مرز ۱۸ میلیارد دلار می‌رساند. این کلان‌پروژه علاوه بر بازسازی ویرانه‌های جنگی، گامی مهم و بزرگ برای خلق ارزش افزوده ۸.۸ میلیارد دلاری و اتصال شریان‌های ترانزیتی منطقه است. باکو با بازگرداندن ۱۴۰ هزار آواره و جذب مشارکت ۳۹ کشور، در پی تبدیل قره‌باغ به قطب نوین ترانزیت، صنعت و انرژی در ژئوپلیتیک اوراسیا است.
اندیشکده زاویه – گزارش اختصاصی: دولت آذربایجان در تازه‌ترین نشست کابینه وزیران، بودجه سال ۲۰۲۷ خود را تصویب کرد که بر اساس آن، مبلغ ۳.۴ میلیارد منات (معادل تقریبی ۲ میلیارد دلار) صرفاً برای پیشبرد پروژه‌های بازسازی و احیای مناطق آزادشده قره‌باغ و زنگزور شرقی اختصاص خواهد یافت. علی اسدوف، نخست‌وزیر آذربایجان، با تأیید این ارقام اعلام کرد که از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶، بیش از ۲۵ میلیارد منات (حدود ۱۴.۷ میلیارد دلار) از بودجه دولتی برای بازسازی این مناطق هزینه شده است.
ابعاد کلان سرمایه‌گذاری
بر اساس گزارش مرکز تحلیل اصلاحات اقتصادی و ارتباطات آذربایجان، سرمایه‌گذاری‌های دولتی در پروژه‌های بازسازی قره‌باغ و زنگه‌زور شرقی در بازه ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۸ به ۸.۶ میلیارد دلار خواهد رسید. یوسف عبدالله‌اف، رئیس آژانس تشویق صادرات و سرمایه‌گذاری آذربایجان (AZPROMO) تأکید کرده که این سرمایه‌گذاری از محل بودجه دولتی و مشارکت شرکت‌های محلی تأمین می‌شود و نه از طریق وام یا تعهدات آتی. مجموع سرمایه‌گذاری‌ها در زیرساخت‌ها و پروژه‌های مسکونی این مناطق تا سال ۲۰۲۸ به ۱۸ میلیارد دلار خواهد رسید.
زیرساخت‌های حمل‌ونقل و کریدورهای ارتباطی
خط راه‌آهن آغدام-خانکندی به طول ۳۰.۸ کیلومتر، به عنوان یکی از شریان‌های حیاتی منطقه، تاکنون ۴۸ درصد پیشرفت فیزیکی داشته و شامل ۱۳۰ سازه مهندسی از جمله شش پل، پنج زیرگذر جاده‌ای و ۴۷ گذرگاه اضطراری است. ساخت مجتمع ایستگاه راه‌آهن و اتوبوس خانکندی نیز به سرعت در حال پیشرفت است و انتظار می‌رود روزانه به صدها مسافر خدمات‌رسانی کند. همچنین بیش از ۶۴ پروژه راه‌سازی با طول مجموع بیش از ۳,۷۲۰ کیلومتر در مناطق آزادشده در حال اجراست.
تنوع‌بخشی اقتصادی و جذب سرمایه خارجی
دولت آذربایجان استراتژی خود را از بازسازی صرف به سمت توسعه اقتصادی پایدار تغییر داده است. پارک صنعتی آغدام در نیمه اول سال ۲۰۲۶ محصولاتی به ارزش ۹۷۶ میلیون منات (۵۷۴ میلیون دلار) تولید کرده که ۴۲ میلیون منات آن صادر شده است. قره‌باغ و زنگه‌زور شرقی پتانسیل دارند تا ۱۰ درصد از اقتصاد آذربایجان را تشکیل دهند و بیش از ۱۵ میلیارد منات (۸.۸ میلیارد دلار) ارزش افزوده به اقتصاد ملی اضافه کنند.
علاقه سرمایه‌گذاران خارجی نیز به طور فزاینده‌ای در حال افزایش است. تاکنون درخواست‌هایی از ۳۹ کشور برای سرمایه‌گذاری در قره‌باغ دریافت شده که بیشترین سهم مربوط به سرمایه‌گذاران ترکیه، ایران، مجارستان، قزاقستان و روسیه است. شرکت‌های ترکیه‌ای تاکنون پروژه‌هایی به ارزش ۵ میلیارد دلار در بازسازی قره‌باغ اجرا کرده‌اند. همچنین شرکت‌های ایتالیایی ۲۳ پروژه در این مناطق در دست اجرا دارند.
بعد انسانی و برنامه بازگشت بزرگ
برنامه دولتی «بازگشت بزرگ» به عنوان چارچوب اصلی اسکان مجدد آوارگان داخلی، تاکنون به بازگشت بیش از ۹۳ هزار نفر به ۴۷ شهرک، شهر و روستا منجر شده است. انتظار می‌رود تا پایان سال ۲۰۲۶ حدود ۱۴۰ هزار نفر به قره‌باغ و زنگه‌زور شرقی بازگردند. پروژه‌های توسعه گردشگری نیز در دستور کار قرار دارد؛ برنامه‌ریزی برای ساخت تله‌کابین و پیست اسکی در کلباجار آغاز شده و استراتژی توسعه گردشگری منطقه‌ای در قره‌باغ تدوین شده است.
چشم‌انداز و چالش‌ها
با وجود پیشرفت‌های چشمگیر، چالش‌هایی نظیر پاکسازی مین‌های باقی‌مانده از جنگ، تأمین مالی پایدار در بلندمدت و جذب سرمایه‌گذاری خصوصی کافی همچنان پابرجاست. با این حال، رویکرد آذربایجان در تبدیل قره‌باغ از یک منطقه جنگ‌زده به یک قطب اقتصادی مدرن، از نظر باکو الگویی مهم در بازسازی پس از منازعه در منطقه اوراسیا محسوب می‌شود. تخصیص ۲ میلیارد دلاری سال ۲۰۲۷ نشان‌دهنده عزم راسخ باکو برای تحقق این چشم‌انداز راهبردی است.
