واگذاری معدن استراتژیک «تغوت» ارمنستان به شرکت آمریکایی نزدیک به ترامپ

معدن مس و مولیبدن تغوت، دومین معدن بزرگ ارمنستان، پس از سال‌ها تملک توسط بانک روسی وی‌تی‌بی، به شرکت آمریکایی «داینامیک فرانتیر هلدینگز» واگذار شد. این شرکت تحت مدیریت کنستانتین سوکولوف، سرمایه‌گذار روس‌الاصل مقیم آمریکا و رئیس تازه‌منصوب‌شده صندوق تجاری «تریپ پلاس» فعالیت می‌کند. این دومین سرمایه‌گذاری کلان غرب در بخش معادن ارمنستان پس از معدن طلای آمولسار به شمار می‌رود و نشان‌دهنده تغییرات عمیق ژئوپلیتیک در منطقه قفقاز جنوبی است.

اندیشکده زاویه – گزارش اختصاصی: معدن تغوت در استان لوری در شمال ارمنستان واقع شده و از نظر ذخایر مس و مولیبدن، پس از معدن کاجاران، دومین معدن بزرگ این کشور محسوب می‌شود. بر اساس اکتشافات زمین‌شناسی سال ۱۹۷۲، ذخایر این معدن حدود ۴۵۰ میلیون تن سنگ‌معدن برآورد شده است که حاوی حدود ۱٫۶ میلیون تن مس و ۹۹ هزار تن مولیبدن می‌باشد. بهره‌برداری تجاری از مجتمع معدنی تغوت در دسامبر ۲۰۱۴ آغاز شد و سرمایه‌گذاری گروه «والکس» در این پروژه تا سال ۲۰۱۷ از ۴۰۰ میلیون دلار فراتر رفت و حدود ۱٬۱۵۰ شغل در این مجتمع ایجاد شد.

تاریخچه تملک این معدن توسط بانک روسی به سال‌ها پیش بازمی‌گردد. در سال ۲۰۰۸، بانک وی‌تی‌بی وامی به مبلغ ۲۴۹٫۵ میلیون دلار برای توسعه معدن تغوت اعطا کرد. پس از آنکه گروه والکس نتوانست بدهی خود را پرداخت کند، در سال ۲۰۱۸ معدن به بانک وی‌تی‌بی واگذار شد. بر اساس گزارش‌های مالی، بدهی معدن تغوت به وی‌تی‌بی تا پایان سال ۲۰۲۴ به بیش از ۱۶۲ میلیارد درام ارمنستان (معادل حدود ۴۴۰ میلیون دلار) رسیده بود.

در پی اعمال تحریم‌های غرب علیه روسیه پس از حمله به اوکراین در سال ۲۰۲۲، بانک وی‌تی‌بی به عنوان یکی از نخستین نهادهای روسی مورد تحریم اتحادیه اروپا و ایالات متحده قرار گرفت. این تحریم‌ها عملاً فعالیت معدن تغوت را با اختلال جدی مواجه کرد و در مارس ۲۰۲۲، عملیات تولید در این معدن به حالت تعلیق درآمد.

ساختار پیچیده واگذاری؛ دور زدن تحریم‌ها

واگذاری معدن تغوت از طریق یک ساختار حقوقی پیچیده انجام شده که به نظر می‌رسد با هدف دور زدن تحریم‌های روسیه طراحی شده است. بر اساس اسناد به‌دست‌آمده از سامانه ثبت الکترونیک اشخاص حقوقی ارمنستان، سهامدار جدید شرکت «کوپرار آرای» (Cuprar RA) که بهره‌برداری از معدن تغوت را در دست دارد، شرکت «داینامیک فرانتیر هلدینگز» است.

این شرکت در خود ارمنستان ثبت نشده و بر اساس اطلاعات موجود، در اوت سال ۲۰۲۵ در ایالت تگزاس آمریکا تأسیس شده است. اسناد رسمی از اداره مالیات تگزاس نشان می‌دهد که مدیریت این هلدینگ بر عهده کنستانتین سوکولوف است که شخصاً در ایالت فلوریدا ثبت شده است.

نکته قابل توجه در این معامله، نقش شرکت واسط «کوپرار آرای» است. این شرکت در فوریه ۲۰۲۶ توسط سرگئی ویرابیان، یکی از مقامات سابق دولت ارمنستان، تأسیس شد. در هفته گذشته، نهاد تنظیم‌گر ضدتراست ارمنستان فروش سهام معدن تغوت را به این شرکت تأیید کرد. پس از آن، ویرابیان اعلام کرد که شرکت خود را به یک «کارآفرین» دیگر فروخته اما از ذکر نام وی خودداری کرد. اندکی بعد، سامانه ثبت دولتی ارمنستان نشان داد که سهام کوپرار در اختیار داینامیک فرانتیر هلدینگز قرار گرفته است.

کارشناسان معتقدند این ساختار دو مرحله‌ای ــ فروش معدن به یک شرکت محلی ارمنی و سپس واگذاری آن به شرکت آمریکایی ــ با هدف جلوگیری از خرید مستقیم دارایی از بانک تحریم‌شده وی‌تی‌بی طراحی شده است.

کنستانتین سوکولوف؛ چهره کلیدی پشت این معامله

کنستانتین سوکولوف، سرمایه‌دار ۵۲ ساله روس‌الاصل، متولد سن‌پترزبورگ است که در اوایل دهه ۱۹۹۰ به ایالات متحده مهاجرت کرد. او یک سرمایه‌گذار بخش خصوصی با منافع تجاری گسترده در داخل و خارج از آمریکا است.

سوکولوف پیش از ورود به پروژه تغوت، در ارمنستان به عنوان یکی از مالکان اپراتور تلفن همراه «ویوا ارمنستان» شناخته می‌شد. در سال ۲۰۲۴، او و یک سرمایه‌گذار خارجی دیگر، این اپراتور را از شرکت روسی ام‌تی‌اس خریداری کردند.

اما آنچه سوکولوف را به چهره‌ای برجسته‌تر در عرصه سیاسی-اقتصادی منطقه تبدیل کرده، ارتباطات گسترده او با حزب جمهوری‌خواه و رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ است. بر اساس گزارش‌ها، سوکولوف یکی از ۳۶ اهداکننده خصوصی است که به پروژه ساخت تالار رقص در بال شرقی کاخ سفید کمک مالی کرده‌اند. او همچنین بیش از ۱۲ میلیون دلار به کمپین‌های حزب جمهوری‌خواه و گروه‌های سیاسی در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ کمک کرده است. طبق گزارش‌های دیگر، او سال گذشته ۱۱ میلیون دلار به کمیته MAGA کمک کرده است.

انتصاب سوکولوف به ریاست صندوق  تریپ‌پلاس

در هفته جاری، وزارت امور خارجه آمریکا کنستانتین سوکولوف را به عنوان رئیس صندوق سرمایه‌گذاری تریپ‌پلاس منصوب کرد. این صندوق که بودجه‌ای بالغ بر ۲۰۰ میلیون دلار دارد، مأموریت توسعه کریدور تجاری «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی» (TRIPP) را بر عهده دارد که از خاک ارمنستان عبور می‌کند.

بر اساس گزارش گاردین، صندوق تریپ‌پلاس مجاز به سرمایه‌گذاری ۲۰۱ میلیون دلار در بخش خصوصی کشورهای قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی از جمله ارمنستان، جمهوری آذربایجان، گرجستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان است. این سرمایه‌گذاری‌ها می‌تواند به صورت وام، سرمایه‌گذاری سهامی و کمک‌های بلاعوض باشد و حوزه‌های حمل‌ونقل، زیرساخت‌های انرژی و مواد معدنی حیاتی را پوشش می‌دهد.

در ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶، دولت ارمنستان لایحه تصویب چارچوب همکاری راهبردی با آمریکا در پروژه تریپ را تأیید کرد. بر اساس این توافق، شرکت توسعه تریپ با سهام ۷۴ درصدی آمریکا و ۲۶ درصدی ارمنستان به مدت ۴۹ سال مسئولیت احداث و بهره‌برداری از این مسیر ترانزیتی را بر عهده خواهد گرفت.

تغییرات ژئوپلیتیک در قفقاز جنوبی

واگذاری معدن تغوت به شرکت آمریکایی نزدیک به ترامپ، در کنار سرمایه‌گذاری غرب در معدن طلای آمولسار، نشان‌دهنده تغییرات ملموس ژئوپلیتیک و اقتصادی در منطقه قفقاز جنوبی است. پس از واگذاری معدن طلای آمولسار، این دومین سرمایه‌گذاری بزرگ و کلان کشورهای غربی در بخش معادن ارمنستان در مقطع کنونی به شمار می‌رود.

معدن تغوت در سال گذشته بیست‌ودومین پرداخت‌کننده بزرگ مالیاتی ارمنستان بود و حدود ۱۴٫۴ میلیارد درام (۳۹ میلیون دلار) مالیات به بودجه دولت پرداخت کرد. این مجتمع معدنی تا سال ۲۰۲۲ بیش از ۱٬۱۰۰ نفر را استخدام کرده بود.

تحلیلگران معتقدند خروج بانک وی‌تی‌بی از این دارایی استراتژیک و ورود سرمایه‌گذاران آمریکایی، نشان‌دهنده کاهش نفوذ روسیه در اقتصاد ارمنستان و هم‌زمان افزایش نقش ایالات متحده در این کشور است. پروژه تریپ نیز که به عنوان هسته توافق صلح ارمنستان و جمهوری آذربایجان در نظر گرفته شده، می‌تواند جایگاه ژئوپلیتیک ارمنستان را به عنوان یک کریدور ترانزیتی حیاتی بین آسیای مرکزی و اروپا متحول کند.

با این حال، این تحولات با چالش‌هایی نیز همراه است. برخی ناظران نسبت به افزایش نفوذ آمریکا در منطقه و پیامدهای آن برای روابط ارمنستان با روسیه و ایران ابراز نگرانی کرده‌اند. همچنین، انتصاب یک اهداکننده مالی حزب جمهوری‌خواه به ریاست صندوق تریپ‌پلاس و هم‌زمان مالکیت او بر دومین معدن بزرگ ارمنستان، پرسش‌هایی را درباره شفافیت و تعارض منافع در این معاملات ایجاد کرده است.

نکته پایانی

واگذاری معدن استراتژیک تغوت به شرکت آمریکایی داینامیک فرانتیر هلدینگز به مدیریت کنستانتین سوکولوف، نقطه عطفی در تحولات اقتصادی و ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی محسوب می‌شود. این معامله که با ساختاری پیچیده و با هدف دور زدن تحریم‌های روسیه انجام شده، نشان‌دهنده خروج تدریجی نفوذ روسیه از بخش معادن ارمنستان و هم‌زمان ورود فعالانه سرمایه‌گذاران و نهادهای آمریکایی به این حوزه است. هم‌زمانی این واگذاری با انتصاب سوکولوف به ریاست صندوق تریپ‌پلاس، ارتباط تنگاتنگی میان منافع اقتصادی و راهبردهای ژئوپلیتیک واشنگتن در منطقه ایجاد کرده است. این تحولات، همراه با پروژه کریدور ترامپ، می‌تواند معماری امنیتی و اقتصادی قفقاز جنوبی را در سال‌های آتی به طور اساسی دگرگون سازد.