اهداف و پیامدهای استقرار سامانه پاتریوت آلمان در ترکیه
استقرار یگان دفاع هوایی پاتریوت آلمان در ترکیه، با جایگزینی ۱۵۰ نظامی این کشور به جای نیروهای آمریکایی، آنهم در شرایطی که مناقشه آمریکا با ناتو در حال افزایش است، تحولی معنادار در معماری امنیتی ناتو محسوب میشود. این اقدام که در چارچوب دفاع هوایی یکپارچه پیمان آتلانتیک شمالی صورت میگیرد، افزون بر اهداف تاکتیکی، دارای لایههای راهبردی و پیامدهای ژئوپلیتیکی گستردهای است.
برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه
اندیشکده زاویه: از نظر اهداف اعلامشده، آلمان با این اقدام مسئولیتپذیری بیشتری در قبال ناتو به نمایش میگذارد. بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، صراحتاً بر «بر عهده گرفتن مسئولیت بیشتر» تأکید کرده و نقش نیروی هوایی کشورش در حفاظت از حریم هوایی ناتو را ستوده است. این استقرار در عمل، جای خالی نیروهای آمریکایی را پر میکند و تداوم پوشش دفاع موشکی در خاک ترکیه ـ که با تهدیدات بالستیک از جنوب (بهویژه از خاک سوریه و عراق) مواجه است ـ را تضمین مینماید. همچنین این اقدام پیام روشنی به کشورهای متخاصم از جمله اسرائیل میدهد مبنی بر اینکه هرگونه حمله به یک عضو ناتو با پاسخ جمعی این پیمان روبهرو خواهد شد.
اما در پس این اهداف اعلامی، لایههای عمیقتری از محاسبات راهبردی نهفته است. نخست آنکه آلمان میکوشد با ایفای نقشی فراتر از یک قدرت اقتصادی، جایگاه خود را بهعنوان یک رهبر نظامی ـ امنیتی در اروپا تثبیت کند. استقرار پاتریوت در ترکیه، همزمان با ارسال چندین سامانه پاتریوت به اوکراین (که آلمان مدعی است بیش از هر کشور دیگری انجام داده)، تصویر برلین را بهعنوان ستون فقرات دفاع هوایی جبهه شرقی ناتو تقویت مینماید. دوم آنکه این اقدام وابستگی اروپا به چتر نظامی آمریکا را کاهش داده و باری از دوش واشینگتن برمیدارد؛ ضمن آنکه به آلمان اهرمی برای مطالبه تضمینهای متقابل از آمریکا (مانند تحویل سامانههای جدید پاتریوت برای جبران ذخایر ارسالی به اوکراین) میبخشد.
پیامدهای این استقرار نیز چندوجهی است. در سطح مثبت، همبستگی ناتو و توان بازدارندگی آن در برابر تهدیدات موشکی و هوایی در منطقه حساس آناتولی افزایش مییابد. ترکیه که گاه در سالهای اخیر با تنشهایی درون ناتو مواجه بوده است (مانند اختلاف بر سر خرید سامانه اس‑۴۰۰ روسی)، این بار پشتیبانی عملی آلمان را دریافت میکند که میتواند به ترمیم اعتماد درون ائتلاف کمک کند.
اما پیامدهای بالقوه منفی نیز وجود دارد. نخست، استقرار پاتریوت آلمان در ترکیه ـ که هممرز با مناطق بحرانزده سوریه و عراق است ـ ممکن است از سوی روسیه بهعنوان گسترش بیشتر زیرساختهای نظامی ناتو در مجاورت حوزه نفوذ مسکو تلقی شود، هرچند ترکیه خود عضو ناتو است. دوم، این اقدام بار مالی و لجستیکی جدیدی بر بودجه دفاعی آلمان تحمیل میکند؛ هزینهای که برلین باید در شرایطی که اقتصاد اروپا با چالشهایی روبهرو است، تقبل کند. سوم، استقرار همزمان پاتریوت در ترکیه و ارسال آن به اوکراین میتواند منابع دفاع هوایی آلمان را تا مرز هشدار کاهش دهد و آسیبپذیری خود برلین را در صورت بروز بحران منطقهای افزایش دهد.
در جمعبندی، استقرار پاتریوت آلمان در ترکیه بیش از یک جابهجایی ساده نظامی، نشانهای از تغییر توازن مسئولیتها در ناتو و ظهور آلمان بهعنوان یک قدرت نظامی میانه در معادلات دفاع هوایی اروپا و خاورمیانه است. این اقدام اگرچه بازدارندگی ناتو را تقویت میکند، اما آلمان را در معرض هزینههای راهبردی و مالی جدیدی نیز قرار میدهد که مدیریت موفق آنها مستلزم هماهنگی دقیق با متحدان و بازتعریف روشنی از اولویتهای امنیتی برلین است.
