اندونزی سکوی پرتاب دیپلماسی پهپادی و ایدئولوژیک ترکیه در شبهقاره هند
ترکیه با بهرهگیری از توانمندیهای بومی در تولید پهپادهای ارزانقیمت، درصدد است تا با نفوذ در اندونزی، ضمن تثبیت جایگاه ایدئولوژیک خود از طریق همکاری با جماعت محمدیه، این کشور پرجمعیت را به کانون نفوذ منطقهای علیه رژیم صهیونیستی تبدیل کرده و اتحادی راهبردی با محور مقاومت در شبهقاره هند ایجاد نماید.
علی رحمانی – پژوهشگر مسائل سیاسی و بینالملل
اندیشکده زاویه: اگر چنانکه مشهور است، دیپلماسی را نه فقط یک علم در کنار سایر علوم انسانی، بلکه فن و هنری در زمینه سازماندهی روابط کشورها با یکدیگر بدانیم، باید گفت یکی از نشانههای موفقیت هر ملت و کشوری، کامیابی دولت آن کشور در زمینه بهکار بردن همزمان شاخههای مختلف فن دیپلماسی برای اعتلای منافع ملی خویش است.
در این میان، با عنایت به گسترش حیطه دیپلماسی به حوزههای مختلف زندگی انسان، در کنار اهمیت روزافزون نظامیگری در زندگی ملل مختلف دنیا پس از آغاز دورهای که برخی از تحلیلگران مطرح روابط بینالملل آن را «جنگ سرد دوم» مینامند، دیپلماسی نظامی و متعلقات آن که با عناوینی چون دیپلماسی در سایه یا پنهان شناخته میشود، از اهمیت بالایی در عرصه روابط بین دولت ـ ملتها برخوردار است. شاید بتوان بهترین نمونه استفاده از دیپلماسی نظامی به منظور بسط نفوذ سیاسی ـ اجتماعی توسط کشورهای منطقه را در عملکرد کشور ترکیه نسبت به سایر کشورها دید.
تولد قدرت پهپادی ترکیه در سایه تحریمهای خاموش
با نگاهی به تاریخ نهچندان دور صنایع نظامی ترکیه، میتوان گفت پس از ظهور حزب عدالت و توسعه در عرصه سیاست و حکومت این کشور و گسترش موج افراطگرایی در منطقه، پس از آغاز آشوبهای سیاسی در سوریه و نظامیشدن فزاینده سیاست در این کشور پهناور، رهبران جدید آنکارا با توجه به هزینههای بالای خریدهای نظامی و سنگاندازیهای متعدد قدرتهای غربی در مسیر دستیابی آنکارا به پهپادهای جدید و فوقپیشرفته آمریکایی، با تکیه بر توان و سرمایههای داخلی، دست به تولید پهپاد بهعنوان یکی از نوظهورترین ابزارهای قدرت نظامی در جهان معاصر زدند. پس از گذشت مدتی از کلید خوردن پروژه تولید نخستین پهپادهای ترکیهای، این کشور به یکی از اصلیترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان انواع پهپادهای ارزانقیمت با سطح متوسط و خوب در منطقه تبدیل شد.
دیپلماسی پهپادی؛ مزیت نسبی آنکارا برای نفوذ در شبهقاره
اگر تولید پهپادهای ارزانقیمت، بهویژه پهپادهای محبوب انتحاری نظیر بایراکتار را مزیت نسبی ترکیه در حوزه نظامی نسبت به رقبای آمریکایی و غربی خود بدانیم، باید گفت در رابطه با کشورهای پرجمعیت شبهقاره هند، نظیر اندونزی، میتوان دیپلماسی پهپادی آنکارا را بهترین سکوی پرتاب برای نفوذ ترکیه در این منطقه ثروتمند و تازهتوسعهیافته در سالهای آتی دانست. زیرا کشور اندونزی، با جمعیت ۲۶۱ میلیونی خود و کسب عنوان پرجمعیتترین کشور مسلمان در سالهای اخیر، ضمن اینکه میتواند به مثابه دروازهای برای ورود ترکیه به بازار پررونق اقتصادی و جمعیتی شبهقاره محسوب شود، به دلیل رشد روزافزون جریانهای اسلامگرای معتدل در این کشور، میتواند در آینده نوعی حوزه نفوذ ایدئولوژیک برای اسلام سیاسی مدل AKP محسوب شود.
جماعت محمدیه؛ بهترین شریک ایدئولوژیک ترکیه در اندونزی
هرچند نمیتوان ریشههای وهابی و تندروانه افکار کسانی مانند محمد دحلان، بهعنوان بنیانگذار انجمن یا جماعت محمدیه در سال ۱۹۱۲ میلادی را انکار کرد، اما باید گفت این جریان نسبتاً پرطرفدار سلفی، بهمرور زمان با فاصله گرفتن تدریجی از وهابیت تکفیری، به یکی از پرشورترین مروجان نوعی سلفیت معتدل در بین مردم اندونزی تبدیل شده است؛ جریانی که البته سعی میکند با گام نهادن در مسیر رهبران سلفیه اصلاحی نظیر محمد عبده در مصر، از طریق بسط و گسترش نفوذ فرهنگی خود در نهادهای آموزشی، به ترویج افکار خود بپردازد.
البته نباید از وجود جریانهای سنتگرای اسلامی نظیر نهضتالعلما و… در اندونزی غافل بود، اما باید این نکته را هم در نظر داشت که به دلیل خاصیت متساهل و تقریباً روشنفکرانه اسلام سیاسی مورد نظر حزب عدالت و توسعه، چنین جریانهایی نمیتوانند بهعنوان یک شریک مناسب ایدئولوژیک در کنار رهبران فعلی آنکارا قرار بگیرند. در عوض، جماعت محمدیه به دلیل مشی نسبتاً غیرسیاسی، معتدل و اصلاحگرانه خود، نسبت به جریاناتی نظیر جماعت اسلامی پاکستان، میتواند شریک مطمئنتری برای AKP جهت مقابله با جریانهای ثروتمند و پرنفوذی نظیر سلفیت وهابی در شبهقاره هند باشد.
مضاف بر اینکه سیاستمداران و حاکمان جاکارتا، به دلیل تاریخ نسبتاً خونین منازعههای سیاسی در عصر جنگ سرد اول، ترجیح میدهند به سوی جریانی ـ بهعنوان دوست و متحد ایدئولوژیک ترکیه ـ دست دوستی دراز کنند که کمترین دخالت را در سیاست و حکومت داشته باشد.
دیپلماسی ترکیه در اندونزی؛ مسیری جدید برای اتحاد راهبردی با محور مقاومت
با توجه به تاریخ سیاسی اندونزی، میتوان این کشور را یکی از کشورهای آسیایی پیشگام در زمینه تحریم دیپلماتیک و سیاسی اسرائیل دانست، اما این مسئله مانع از آن نیست که رهبران سکولار حاکم بر اندونزی از برقراری روابط تجاری ـ فناورانه و فعالسازی گاهوبیگاه کانالهای دیپلماسی پنهان با تلآویو خودداری کنند. براساس اسناد موجود، این همکاریها بیشتر در زمینه فناوریهای حوزه کشاورزی، امنیت سایبری و مبادلات تجاری است که گویا رقم آن به ۵۰ میلیون دلار میرسد.
با وجود روابط پنهان حاکمیت جاکارتا با رژیم صهیونیستی، طبق شواهد موجود باید مردم اندونزی را یکی از اسرائیلستیزترین ملل مسلمان جهان دانست که با اعتراضات متعدد و علنی، همواره به دنبال دفاع از حقوق ملت فلسطین بودهاند. در این میان، دولت ترکیه میتواند از طریق حمایت رسانهای و سیاسی از چنین اعتراضاتی در قالب تشکلهای محبوب دینی در این کشور پرجمعیت، به همراه تأمین بخش قابل توجهی از نیازهای نظامی ـ امنیتی این کشور روبهتوسعه، سیاستهای ضدصهیونیستی خود را تعمیق بخشد و به ایجاد یک جبهه متحد جهانی متشکل از کشورهای مسلمان ضدصهیونیست کمک کند.
اهمیت این مسئله زمانی آشکارتر میشود که بدانیم برخی مطبوعات پرنفوذ رژیم صهیونیستی نظیر معاریو، به هیچ عنوان نگرانیهای خود را از روند تبدیل ترکیه به یک قدرت نظامی، بهخصوص در حوزه صنایع تولید پهپاد، پنهان نمیکنند. با این حساب باید گفت ترکیه میتواند از طریق ترکیب نفوذ دیپلماسی نظامی و فرهنگی خود در اندونزی، از طریق تأمین نیازهای راهبردی و نظامی اندونزی، ضمن تبدیل این کشور پرجمعیت به کشوری همسو با آرمانهای محور مقاومت در فضای شبهقاره، در صورت لزوم از تواناییهای رسانهای خود، نظیر پوشش خبری گسترده فعالیتهای ضداسرائیلی در این کشور، برای حمایت از ایران و محور مقاومت نیز استفاده کند.
