ترکیه و اتیوپی؛ شراکت راهبردی در شاخ آفریقا و رقابت پنهان با تلآویو
روابط ترکیه و اتیوپی در دو دهه اخیر، از احیای مناسبات دیپلماتیک تا گسترش همکاریهای اقتصادی، انرژی و امنیتی، به یکی از مهمترین پیوندهای راهبردی در شاخ آفریقا بدل شده است. این رابطه برای آدیسآبابا راهی برای کاهش فشارهای ژئوپلیتیکی و برای آنکارا فرصتی برای تعمیق نفوذ منطقهای است؛ روندی که همزمان موازنه قدرت با اسرائیل و دیگر بازیگران خارجی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
تحریریه اندیشکده زاویه: هنگامی که در سال 2006 میلادی درهای سفارت قدیمی ترکیه در آدیسآبابا، پس از وقفه چندینساله بین روابط ترکیه و اتیوپی که ناشی از به قدرت رسیدن دولت سوسیالیستی در این کشور پرجمعیت و ثروتمند شاخ آفریقا بود، گشوده شد، برای ناظران روابط ترکیه و اتیوپی، بهعنوان دوازدهمین کشور پرجمعیت جهان، قابل پیشبینی بود که این کشور وسیع، با داشتن حدود 43 درصد جمعیت مسیحی، که روزگاری نخستین دارالهجره مسلمانان صدر اسلام پیش از تشکیل دولت مدینه محسوب میشد، پس از به قدرت رسیدن رسمی AKP در سال 2007، بار دیگر به مدار رابطه دیپلماتیک با آنکارا بازگردد و سطح روابط دو طرف به حدی برسد که اتیوپی نقش بزرگترین تسهیلکننده دیپلماسی ترکیه در جنوب آفریقا را بازی کند. در ادامه، به چند و چون و چرایی این روابط راهبردی و مزایای آن برای هر دو طرف میپردازیم.
روابط گرم با آنکارا، مسیر اتیوپی برای فرار از چالشی ژئوپلیتیک
با نگاهی به تاریخ تحولات سیاسی ـ نظامی اتیوپی، میتوان گفت که بزرگترین چالش ژئوپلیتیک این کشور 120 میلیونی، از منظر ژئوپلیتیک، محصور شدن در خشکی است. چرا که اتیوپی پس از مناقشات خونین و طولانیمدت با کشور اریتره، مرزهای دریایی خود را از دست داد. به همین سبب، میتوان یکی از مهمترین دلایل استقبال اتیوپی از قرار گرفتن در صف کشورهای دوست ترکیه در شاخ آفریقا را فرار از چالش فقدان مرزهای آبی در این کشور دانست. در مقابل، ترکیه نیز با عنایت به روابط راهبردی خود با کشورهای شاخ آفریقا، میتواند شریک مناسبی برای حاکمیت این کشور کهن آفریقایی در این زمینه محسوب شود.
دیپلماسی ترانزیت انرژی، برگ برنده آنکارا
گام نهادن ترکیه در مسیر تبدیل شدن به یکی از قدرتهای اقتصادی مطرح جهان در زمینه ترانزیت انواع کالا و خدمات، پس از سال 2007 میلادی و همزمان با قدرت گرفتن بنگاههای اقتصادی وابسته به جریانهای اسلامگرا در این کشور آغاز شد. به دلیل راهبرد سیاستمداران حزب عدالت و توسعه در زمینه مبارزه با ضعفهای ناشی از فساد و کمکاریهای دولتهای پیشین، رهبران این جریان سیاسی بهتدریج این کارویژه را به نقطه قوتی برای خود تبدیل کردند و توانستند با تمسک به ساختن راههای مواصلاتی و شبکههای حملونقل، اقتصاد بحرانزده ترکیه را از سقوط نجات دهند. جالب اینجاست که آنکارا از این توانایی خود در حوزه برقراری روابط دیپلماتیک و اقتصادی با کشورهای شاخ آفریقا، نظیر اتیوپی، بهره میبرد؛ به نحوی که با سرمایهگذاری تعداد زیادی از شرکتهای ترک در حوزه انرژی، زیرساختهای برق و سازههای نیروگاهی اتیوپی، روابط اقتصادی ترکیه با این کشور صادرکننده قهوه در شاخ آفریقا به میزان 2.6 میلیارد دلار افزایش یافت. این افزایش حجم روابط اقتصادی، در صورت تداوم در بلندمدت، میتواند ضمن تبدیل کردن اتیوپی به هاب نقلوانتقال انرژی در شاخ آفریقا، این کشور را به پلی کلیدی برای گسترش روابط ترکیه با کشورهای جنوب و شاخ آفریقا بدل کند.
ترکیه، رقیب قدرتمند تلآویو در اتیوپی
با وجود اینکه خطمشی کلی رژیم اشغالگر قدس در زمینه برقراری روابط با کشورهای آفریقایی، بیشتر بر اساس سرمایهگذاری بلندمدت بر روی صنایع سودآور با تولیدات قابلحمل، نظیر الماس، استوار است، اما باید گفت تلاش اسرائیل برای برقراری رابطه با کشور اتیوپی، که از قضا سابقه کهنی در سنت مسیحی نیز دارد، از هنگام اجرای عملیات سری سلیمان و شروع انتقال محرمانه تعداد زیادی از یهودیان فلاشا به اراضی فلسطین اشغالی کلید خورد و با امضای پیمان نیزه سهسر بین ایران، اتیوپی و اسرائیل تداوم یافت.
بنابراین، باید گفت اسرائیل همواره سعی داشته است با استفاده از نفوذ اطلاعاتی در ساختار سیاسی اتیوپی، این کشور مهم شاخ آفریقا را به خود نزدیک کند؛ اما حضور معنادار و پرشور دیپلماسی ترکیه در عرصههای حساس رابطه با اتیوپی و میانجیگری مؤثر در غائله سومالیلند، بیانگر تلاش آشکار حکومت AKP برای ایفای نقشی متضاد با منافع فرامرزی رژیم صهیونیستی در اتیوپی است؛ امری که در صورت تداوم و همراهی بالهای اقتصادی و نظامی دیپلماسی پرقدرت آنکارا در اتیوپی، میتواند نفوذ سیاسی ترکیه در کشور میزبان اتحادیه آفریقا را به سدی مستحکم در برابر نفوذ لابی صهیونیستی بدل نموده و مانند موارد مشابه، به قطع تقریباً کامل نفوذ سیاسی این موجودیت نامشروع در یک کشور دیگر آفریقایی منجر شود.
نکته پایانی
ناگفته پیداست که شروع دوباره و خوشیمن روابط ایران با آدیسآبابا، با توجه به حضور مشترک ایران و اتیوپی در پیمان اقتصادی بریکس، علاوه بر تقویت موقعیت ایران در این پیمان اقتصادی، در صورت سرمایهگذاری تهران بر روی هماهنگی بیشتر با ترکیه در آفریقا، میتواند در بلندمدت به تحکیم نفوذ مشترک ایران و ترکیه در اتیوپی، در تقابل با نفوذ محور آمریکایی ـ صهیونیستی، منجر شود.
