تأملی در پشت پرده سفر اخیر رئیس سازمان سیا به روسیه
در روزهای گذشته جان راتکلیف، رئیس سازمان سیا، با یک فروند هواپیمای ترابری سنگین سی-۱۷ گلوبمستر وارد مسکو شد. انتخاب این هواپیمای کاملاً قابل شناسایی بهجای جتهای تجاری مخفی، پیامی آشکار داشت: واشنگتن میخواست جهان این سفر را ببیند. آخرین باری که یک رئیس سیا به مسکو سفر کرد، نوامبر ۲۰۲۱ بود؛ زمانی که ویلیام برنز به کرملین هشدار داد آمریکا از طرح حمله به اوکراین مطلع است. ترامپ این سفر را «نیمهعادی» خواند، اما واقعیت میدانی و گزارشهای متناقض رسانهها نشان میدهد که این دیدار، هرگز عادی نبوده است.
تحریریه اندیشکده زاویه: بر اساس گزارشهای منتشره، راتکلیف ارزیابی «ناامیدکننده» خود از وضعیت جنگ روسیه در اوکراین را به الکساندر بورتنیکوف، رئیس سرویس امنیت فدرال روسیه منتقل کرده است. تحلیلگران سیا مدتهاست این پرسش را مطرح میکنند که آیا مشاوران پوتین ارزیابیهای صادقانهای از جنگ به او ارائه میدهند یا خیر؟ راتکلیف پیش از این بهطور عمومی گفته بود میانگین عمر یک سرباز روسی در خط مقدم کمتر از ۳۵ دقیقه است و روسیه در ۱۸ ماه اخیر تنها حدود یک درصد از خاک اوکراین را تصرف کرده است. پیام او روشن بود: زمان آن رسیده که مسکو پیش از بدتر شدن وضعیت نظامی و اقتصادی، مذاکرات جدی را آغاز کند.
هشدار درباره حمله به ناتو؛ خط قرمز واشنگتن
والاستریت ژورنال گزارش داد که هدف اصلی این سفر، هشدار به روسیه علیه هرگونه حمله به کشورهای عضو ناتو بوده است. ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان میداد که پوتین ممکن است با یک حمله محدود به کشورهای حوزه بالتیک، بند ۵ ناتو را بیازماید. تحولات اخیر از جمله نفوذ پهپادها به حریم هوایی رومانی و لهستان و افزایش حملات خرابکارانه در سراسر اروپا، این نگرانی را تشدید کرده بود. راتکلیف به همتایان روسی خود تأکید کرد که آمریکا همچنان به ماده ۵ ناتو متعهد است. با این حال، کرملین این هشدارها را «داستانهای ترسناک» خواند و هرگونه قصد حمله به ناتو را رد کرد.
پرونده ایران؛ فشار بر متحد استراتژیک پوتین
بعد سوم این سفر، موضوع ایران بود. بر اساس گزارشهای سیبیاس و سیانان، راتکلیف از روسیه خواست حمایت نظامی و اقتصادی خود از ایران را قطع کند. واشنگتن پست گزارش داد که این سفر با ارزیابی اطلاعاتی تازهای انجام شد که بر اساس آن، کرملین آمریکا را در اثر جنگ با ایران تضعیفشده میبیند و این را فرصتی برای تشدید اقدامات علیه منافع آمریکا در اروپا میداند. راتکلیف همچنین هشدار داد در صورت بسته ماندن تنگه هرمز، تحریمهای بیشتری علیه روسیه اعمال خواهد شد. روسیه از حامیان کلیدی نظامی ایران است و ممکن است اطلاعات مربوط به اهداف آمریکا را در اختیار تهران قرار دهد.
پیشنهاد نشست سهجانبه؛ ابتکاری برای خروج از بنبست
بر اساس گزارشهای منتشرشده پس از سفر، راتکلیف پیشنهاد برگزاری نشست سهجانبه میان ترامپ، پوتین و زلنسکی را مطرح کرده است. این ابتکار نشان میدهد که کانالهای دیپلماتیک معمول دیگر کارایی ندارند و واشنگتن ناچار به استفاده از مسیرهای اطلاعاتی برای گشودن گرههای مذاکراتی شده است. اوکراینیها مدتهاست ویتکاف و کوشنر را بیش از حد به روسها نزدیک میدانند و راتکلیف را بهعنوان یک میانجی بالقوه بیطرفتر میبینند.
نتیجهگیری
سفر راتکلیف به مسکو، نه یک دیدار «نیمهعادی» که تلاشی چندوجهی برای مدیریت همزمان سه بحران به هم پیوسته بود: بنبست جنگ اوکراین، تهدید فزاینده برای تمامیت ارضی ناتو و حمایت نظامی روسیه از ایران. تناقض در روایتهای رسانهای نشان از پیچیدگی این مأموریت دارد، اما واقعیت این است که هر سه هدف در یک سفر جمع شدهاند.
پوتین ممکن است این پیامها را جدی بگیرد یا نگیرد، اما آنچه مسلم است، نگرانی عمیق واشنگتن از سناریویی است که در آن یک اشتباه محاسباتی در مسکو، جنگ اوکراین را به درگیری مستقیم با ناتو گسترش دهد. این سفر نشان داد که کانالهای معمول دیپلماسی در بنبست قرار گرفته و دو قدرت هستهای جهان، ناگزیر به استفاده از مسیرهای پنهان اطلاعاتی برای جلوگیری از فاجعهای بزرگتر روی آوردهاند.
