پشت پرده حمایت قاطعانه آذربایجان از چین در مسأله تایوان
حمایت صریح آذربایجان از اصل «یک چین» بازتابی از دکترین سیاست خارجی این کشور بر پایه وفاداری به حقوق بینالملل، تجربه تلخ قرهباغ، و محاسبه دقیق منافع ملی است. این رویکرد، باکو را در کنار پکن بهعنوان شریکی پیشبینیپذیر و اصولمدار در نظم نوین جهانی قرار میدهد.
برسام محمدی، کارشناس مسائل سیاسی
اندیشکده زاویه: حمایت آذربایجان از اصل «یک چین» و موضع جمهوری خلق چین در قبال تایوان، یک موضع اصولی، پایدار و قابل پیشبینی است. این حمایت، ریشه در بنیانهای دکترین سیاست خارجی باکو و تجربه زیسته این کشور دارد. تحلیل این موضع، پنج رکن اصلی را نشان میدهد: پایبندی به اصول حقوق بینالملل، درسهای حاصل از تجربه اشغال قرهباغ، مخالفت با استانداردهای دوگانه، همگرایی منافع استراتژیک و نقشآفرینی به عنوان شریکی قابل اعتماد.
۱. وفاداری به اصول بنیادین حقوق بینالملل
سیاست خارجی آذربایجان براساس مواضع اعلامی، همواره بر احترام به حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و عدم مداخله در امور داخلی دولتها تأکید داشته است. از منظر باکو، مسئله تایوان کاملاً در چهارچوب داخلی جمهوری خلق چین و بر اساس قطعنامه ۲۷۵۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد تعریف میشود. اصل «یک چین» که اکثریت قاطع کشورهای جهان آن را به رسمیت میشناسند، برای آذربایجان یک هنجار حقوقی غیرقابل تعرض است. این کشور معتقد است تضعیف این اصول، بنیان نظم بینالمللی را متزلزل میکند و امنیت جمعی را به خطر میاندازد.
۲. تجربه تاریخی رنج ناشی از اشغال و جداییطلبی
آذربایجان برای نزدیک به سه دهه، اشغال بخشی از خاک خود (قرهباغ) را تجربه کرده است. این کشور به خوبی میداند که «سیاستزدایی» از اصول حقوق بینالملل و اعمال استانداردهای دوگانه در مسائل مربوط به حاکمیت و تمامیت ارضی، چگونه میتواند به درگیریهای طولانی، رنج انسانی و بیثباتی منطقهای بینجامد. بنابراین، باکو هرگونه تلاش برای تجزیهطلبی تحت حمایت خارجی را محکوم میکند و قاطعانه معتقد است که چنین مسائلی باید بدون دخالت نیروهای بیرونی و با احترام به حقوق حاکمیت دولتها حل شوند. حمایت از چین در مسئله تایوان، در واقع حمایت از همین اصل جهانی است.
۳. مخالفت با استانداردهای دوگانه و بازیهای ژئوپلیتیک
آذربایجان با وجود همکاریهای گسترده با آمریکا اما به وضوح میبیند که چگونه برخی قدرتها، از جمله ایالات متحده، با وجود به رسمیت شناختن رسمی اصل «یک چین»، با فروش تسلیحات پیشرفته به تایوان و تقویت روابط غیررسمی، عملاً از این مسئله به عنوان «ابزاری برای فشار» بر پکن استفاده میکنند. باکو این رویکرد را بیثباتکننده میداند. رهبران آذربایجان بارها هشدار دادهاند که استفاده از مسائل حساس داخلی کشورها به عنوان اهرم ژئوپلیتیک، آتش تنش را شعلهور میکند و تهدیدی برای امنیت منطقهای و جهانی است. این موضع، ناشی از درک مستقیم آذربایجان از به کارگیری استانداردهای دوگانه در قضیه قرهباغ است.
۴. همگرایی منافع استراتژیک و اقتصادی
روابط آذربایجان و چین در سالهای اخیر در ابعاد سیاسی، اقتصادی و زیرساختی به سرعت گسترش یافته است. آذربایجان با موقعیت محوری خود در کریدورهای حمل و نقل اوراسیا، شریکی کلیدی در ابتکار کمربند و جاده چین است. همکاری در حوزههای انرژی، ترانزیت، فناوری و امنیت منافع مشترک عمیقی را برای دو طرف ایجاد کرده است. این همگرایی منافع، وفاداری متقابل را تقویت میکند. حمایت آذربایجان از موضع چین، بخشی از یک رابطه استراتژیک جامع است که بر احترام متقابل و پشتیبانی در مسائل حیاتی استوار است.
۵. نقشآفرینی به عنوان شریکی قابل پیشبینی و مبتنی بر اصول
در دورهای که ناپایداری در روابط بینالملل افزایش یافته، آذربایجان میکوشد خود را به عنوان بازیگری اصولمدار، مستقل و قابل اتکا تثبیت کند. پکن، حمایت صریح و بدون تعارف باکو را نشانهای از اعتماد استراتژیک میداند. الهام علیاف در مجامع مختلف بر حمایت از حاکمیت و تمامیت ارضی چین تأکید کرده و حتی آذربایجان را در زمره نخستین کشورهای محکومکننده تحرکات تجزیهطلبانه در تایوان معرفی نموده است. این صداقت و صراحت دیپلماتیک، سرمایه سیاسی باکو را نزد پکن افزایش داده است.
جمعبندی
حمایت آذربایجان از چین در مسئله تایوان، یک انتخاب استراتژیک آگاهانه و ریشهدار است. این انتخاب از ترکیب «اصولگرایی حقوقی»، «همدلی ناشی از تجربه تاریخی» و «محاسبه عقلانی منافع ملی» سرچشمه میگیرد. باکو با این اقدام، نه تنها وفاداری خود به شریک استراتژیکش را نشان میدهد، بلکه از نظم بینالمللی مبتنی بر حاکمیت دولتها دفاع میکند. در نگاه آذربایجان، ثبات و امنیت جهانی در گرو احترام یکسان به تمامیت ارضی همه کشورهاست و حمایت از چین امروز، در واقع دفاع از اصل حاکمیتی است که فردا ممکن است خود به آن نیاز داشته باشد. این نگاه، فراتر از روابط دوجانبه، بیانگر خرد یک دولت در عرصه پیچیده بینالملل است.
