اهداف اعلامنشده امارات و جمهوری آذربایجان از رزمایش مشترک در سال ۲۰۲۶
رزمایش مشترک جمهوری آذربایجان و امارات متحده عربی که قرار است در سال ۲۰۲۶ برگزار شود، در پیوندی ساختاری با توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع، سرمایهگذاریهای گسترده در انرژیهای تجدیدپذیر، نقشآفرینی امارات در فرآیند صلح قفقاز و گسترش کریدورهای ترانزیتی اوراسیایی معنا مییابد. نوشتار حاضر استدلال میکند که این رزمایش، لایه سخت و امنیتی یک پروژه ژئواکونومیک بلندمدت است که هدف آن تثبیت نظم نوظهور قفقاز – خلیج فارس در بستر رقابتهای انرژی، لجستیک و نفوذ منطقهای است.
دکتر احمد کاظمزاده، کارشناس مسائل منطقه
اندیشکده زاویه: مجمع برنامه ریزی رزمایش «سپر صلح ۲۰۲۶» با حضور گروهی از نظامیان ارتش جمهوری آذربایجان و نیروهای مسلح امارات متحده عربی اخیراً در باکو برگزار شد.
وزارت دفاع جمهوری آذربایجان اعلام کرد که هیئتهای نظامی دو کشور درباره اهداف رزمایش که قرار است فوریه ۲۰۲۶ در امارات برگزار شود، فعالیتهای مراحل مختلف و سایر موضوعات مرتبط بهطور گسترده گفتوگو کردند.
در جریان این مجمع، گزارشهایی درباره وظایفی که در رزمایش «سپر صلح ۲۰۲۶» اجرا خواهد شد ارائه گردید و پرسشهای مورد علاقه مشترک بررسی شد.
در چهارچوب سفر هیئت امارات به جمهوری آذربایجان، نمایندگان از چندین یگان نظامی ارتش جمهوری آذربایجان بازدید کردند. منابع خبری یکی از اهدف این رزمایش را آماده نگاه داشتن یگانهای رزمی دو کشور عنوان کردند.
در جریان دیدار الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان از ابوظبی در ۹ جولای توافقنامه جامع مشارکت اقتصادی میان دو کشور به امضا رسید و راههای گسترش همکاریها مورد بررسی قرار گرفت.
رزمایش مشترک آتی آذربایجان و امارات در سال ۲۰۲۶ در بستر توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع CEPA))، جهش کمسابقه سرمایهگذاریها، شراکت راهبردی در انرژی سبز، نقشآفرینی امارات در صلح قفقاز و حضور فعال ابوظبی در سازوکارهای منطقهای مانند اکو، معنا پیدا میکند.
در واقع، رزمایش ۲۰۲۶ لایه سخت و امنیتی یک پروژه بزرگتر ژئواکونومیک – ژئوپلیتیکی است که هدف آن بازتعریف جایگاه قفقاز جنوبی در نظم نوظهور اوراسیاست.
این رزمایش در واقع پاسخی است به این پرسش بنیادین است که چگونه میتوان سرمایهگذاریهای بلندمدت انرژی، ترانزیت و زیرساخت را در منطقهای با رقابتهای ژئوپلیتیکی فزاینده، پایدار و ایمن نگاه داشت؟
رزمایش بهمثابه پیوست امنیتی مشارکت اقتصادی جامع
امضای توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع میان باکو و ابوظبی که حوزههایی چون تجارت آزاد، سرمایهگذاری، انرژی، حملونقل، اقتصاد دیجیتال و توسعه پایدار را در بر میگیرد، نشان میدهد که روابط دو کشور وارد مرحلهای ساختاری و بلندمدت شده است.
رزمایش مشترک ۲۰۲۶ در این چهارچوب نقش بیمه امنیتی پروژههای اقتصادی و انرژی را ایفا میکند؛ پیام اطمینانبخش به سرمایهگذاران منطقهای و فرامنطقهای ارسال مینماید و پیوند اقتصاد و امنیت را از سطح اعلامی به سطح عملیاتی ارتقا میدهد. از این منظر، مانور نظامی نه هدف، بلکه ابزار تثبیت مشارکت اقتصادی بلندمدت است.
گذار امارات از بازیگر خلیج فارس به کنشگر اوراسیایی
حضور فزاینده امارات در قفقاز جنوبی بخشی از روند کلان گسترش نفوذ این کشور به قلب اوراسیاست. مشارکت فعال در پروژههای انرژی سبز آذربایجان، حمایت از بازسازی قرهباغ، علاقه به کریدور زنگزور/ترامپ و تعامل با سازمان همکاری اقتصادی (اکو) نشان میدهد که ابوظبی در حال بازتعریف جغرافیای راهبردی خود است.
رزمایش مشترک، امکان ایفای نقش امنیتی غیرمستقیم برای امارات را فراهم میکند، حساسیت کمتری نسبت به حضور بازیگران غربی برای روسیه و ایران دارد و به ابوظبی اجازه میدهد نفوذ خود را از طریق ابزارهای نرم و اقتصادی تثبیت کند.
انرژیهای تجدیدپذیر؛ هسته راهبرد و منطق امنیتی رزمایش
سرمایهگذاریهای مشترک آذربایجان و امارات در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر از خورشیدی و بادی تا هیدروژن و آمونیاک سبز، به سطحی رسیده است که بدون چارچوب امنیتی پایدار قابل تصور نیست. پروژههای چندگیگاواتی در قرهباغ، نخجوان و مناطق ساحلی خزر، نیازمند امنیت فیزیکی، سایبری و سیاسی هستند.
از این دید رزمایش مشترک: امنیت زیرساختهای انرژی پاک را تقویت میکند؛ پیام ثبات به اروپا بهعنوان مقصد بالقوه انرژی سبز آذربایجان میدهد؛ و گذار انرژی را به یک موضوع امنیت ملی و منطقهای تبدیل میکند. بدینترتیب، امنیت نظامی به قوام امنیت انرژی آینده تبدل میشود.
کریدورها و رقابت ژئواکونومیک
قفقاز جنوبی به یکی از کانونهای اصلی رقابت کریدوری در اوراسیا تبدیل شده است. برای امارات، پروژههایی مانند کریدور میانی و زنگزور ابزار تنوعبخشی به مسیرهای اتصال با چین، هند، ترکیه و اروپا هستند. برای آذربایجان نیز این کریدورها ابزار تثبیت جایگاه ژئواکونومیک و کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی محسوب میشوند.
از این دید رزمایش ۲۰۲۶ تمرینی برای حفاظت از گلوگاههای لجستیکی آینده است؛ نشاندهنده پیوند امنیت و اتصال زیرساختی است؛ و بخشی از رقابت نرم برای شکلدهی به نظم ترانزیتی جدید منطقه به شمار میرود.
موازنهسازی نرم در محیط ژئوپلیتیکی حساس
رزمایش مشترک آذربایجان و امارات بهطور رسمی علیه هیچ بازیگری تعریف نشده است، اما پیامدهای ژئوپلیتیکی آن قابل انکار نیست. این رزمایش، گزینههای امنیتی آذربایجان را متنوع میسازد؛ نفوذ امارات را بدون حضور نظامی پررنگ گسترش میدهد؛ و نوعی بازدارندگی در برابر رقبا ایجاد میکند. در این چارچوب، موازنهسازی نه از مسیر تقابل آشکار، بلکه از طریق شبکهسازی اقتصادی – امنیتی دنبال میشود.
نتیجهگیری
رزمایش مشترک آذربایجان و امارات در فوریه سال ۲۰۲۶ را باید بخشی از یک پروژه کلان ژئواکونومیک – امنیتی دانست که هدف آن تثبیت قفقاز جنوبی بهعنوان پیونددهنده خزر، خلیج فارس و اروپا است. این رزمایش نه مقدمه یک اتحاد نظامی کلاسیک، بلکه ابزار تضمین ثبات سرمایهگذاری، انرژی و ترانزیت در نظم نوظهور منطقهای است. نظمی که در آن اقتصاد و امنیت بهطور فزاینده در هم تنیدهاند.
