افزایش تنش میان آذربایجان و گرجستان در سایه روند صلح با ارمنستان
در حالیکه مذاکرات صلح میان آذربایجان و ارمنستان به کندی پیش میرود، روابط باکو و تفلیس نیز وارد مرحله تازهای از تنش شده است. گزارشهای رسانههای نزدیک به دولت آذربایجان، گرجستان را به کارشکنی در مسیرهای تجاری و تلاش برای تضعیف توافق صلح منطقهای متهم میکنند. تحلیلها نشان میدهد رقابت بر سر مسیرهای ترانزیتی و نفوذ روسیه در قفقاز جنوبی، زمینهساز این اختلافات جدید است.
اندیشکده زاویه: به نظر میرسد چشمانداز صلح بین ارمنستان و آذربایجان، به خصومت بین باکو و دیگر همسایه قفقاز جنوبی آن، گرجستان، دامن میزند.
دو رسانه در آذربایجان که اغلب به عنوان منعکس کننده تفکرات رسمی تلقی میشوند، در هفتههای اخیر مجموعهای از گزارشهای تند را منتشر کردهاند که دولت گرجستان را به ایجاد مانع در تجارت آذربایجان متهم میکند. این گزارشها حاکی از آن است که گرجستان عمداً برای تضعیف توافق صلح موقت ارمنستان و آذربایجان که در ماه اوت در واشنگتن امضا شد، اقدام میکند.
رسانههای آذربایجانی نشان میدهند که به نظر میرسد انگیزههای متعددی در اقدامات تفلیس وجود دارد: اول، مقامات گرجستان نگرانند که کریدور تجاری برنامهریزیشده TRIPP که محور توافق صلح است، مسیرهای موجود در گرجستان را منسوخ کند؛ و دوم، تفلیس ممکن است در حال انجام خواسته کرملین برای حفظ ایروان و باکو در مدار ژئوپلیتیکی و اقتصادی روسیه باشد.
در حالی که مقامات ارمنستان و آذربایجان به کندی برای نهایی کردن توافق صلح و جزئیات عملیاتی TRIPP تلاش میکنند، تجارت بینالمللی آذربایجان از طریق کامیون و راهآهن همچنان به شدت به گرجستان وابسته است. ارتباط مستقیم بین ارمنستان و آذربایجان در بحبوحه دههها درگیری قطع شد و برای احیای آن به سرمایهگذاری زیادی نیاز است.
در تفسیری که در تاریخ ۵ دسامبر توسط مینوال پولتیکا منتشر شد، آمده است: «امروزه، گرجستان عملاً علیه شکلگیری یک معماری صلح منطقهای پایدار و روابط اقتصادی سودمند متقابل عمل میکند. در زمانی که قفقاز جنوبی فرصتی بینظیر برای گذار از منطق درگیری به منطق توسعه دارد، رفتار تفلیس مانند تلاشی برای کند کردن این گذار به نظر میرسد.»
ریشههای اختلافات رو به افزایش آذربایجان و گرجستان به ماه سپتامبر برمیگردد، زمانی که شکایاتی در مورد آزار و اذیت رانندگان کامیون آذربایجانی توسط گرجستان در ایستهای بازرسی مرزی به باکو رسید.
در مقالهای که توسط کالیبر منتشر شد، ادعا شده بود که «رانندگان بدون دلایل روشن متوقف میشدند» و با تأخیرهای طولانی مواجه بودند. در این مقاله آمده بود که مقامات مرزی گرجستان به چندین کامیوندار آذربایجانی گفته بودند که «از طریق زنگزور» عبور کنند، که اشارهای مستقیم به کریدور برنامهریزیشده TRIPP بود. در گزارش کالیبر آمده است: «با توجه به انحصار چند دههای گرجستان در لجستیک منطقهای، حتی احتمال وجود یک مسیر جایگزین در تفلیس به عنوان یک تحول دردناک تلقی میشود.»
تنش در اوایل دسامبر پس از جلسه کمیسیون مشترک در مورد مسائل مرزی افزایش یافت. در آن جلسه، طبق گزارشها، باکو موضوع صادرات نفت و فرآوردههای نفتی از طریق گرجستان به ارمنستان را مطرح کرد و از گرجستان خواست تا هزینههای ترانزیت برای چنین محمولههایی را تعیین کند. طبق گزارش مینوال پولتیکا، مقامات گرجستان با نرخ تعرفهای بسیار بالا، بسیار بالاتر از نرخهایی که باکو در حال حاضر برای ترانزیت سایر کالاها پرداخت میکند، بازگشتند. این گزارش موضع تفلیس را «برای شکستن صلح» توصیف کرد.
مقامات گرجستان ادعاهای مربوط به کارشکنی را رد کردهاند. نخست وزیر ایراکلی کوباخیدزه اصرار داشت که «فقط یک کامیون تأخیر داشته است. و آن هم به دلیل خاصی.» او در ادامه اظهار داشت که گرجستان «آماده گفتگوی بسیار دوستانه در مورد همه مشکلات احتمالی است.»
بعداً، کوباخیدزه به عنوان یک اقدام حسن نیت، به راهآهن گرجستان دستور داد تا حمل سوخت آذربایجان به ارمنستان را بدون تعرفه تسهیل کند. وزارت اقتصاد در بیانیهای اعلام کرد: «ما همیشه حامی صلح و همکاری در منطقه بوده و هستیم.»
اما این اقدام، باکو را آرام نکرد. در تفسیری که در ۱۰ دسامبر توسط مینوال پولتیکا منتشر شد، استدلال شده بود که آذربایجان هنوز منتظر یک «رویکرد جدی» است، نه «نشانههای حسن نیت یکباره». این روزنامه در ادامه اعلام کرد که آذربایجان در پاسخ به «سیاست تعرفهای» گرجستان، در حال بررسی بازگرداندن خط آهن دوران شوروی به مرز ارمنستان است.
مقاله مینوال همچنین اشاره کرد که تعمیق روابط گرجستان با روسیه ممکن است در موضع تفلیس نقش داشته باشد، موضوعی که اولین بار توسط کالیبر مطرح شد. روسیه به ویژه علاقهمند به حفظ موقعیت تجاری غالب خود بر ارمنستان است، که در سال 2025 گامهای مهمی برای تقویت ارتباطات خود با اتحادیه اروپا و ایالات متحده برداشته است.
اوایل امسال، مقامات گمرک گرجستان به دلیل اختلال در ترافیک محمولههای ارمنستان در دوره افزایش قیمتها در ارمنستان مورد انتقاد قرار گرفتند. برخی از ناظران در آن زمان استدلال میکردند که تفلیس با مسکو همکاری میکند تا ایروان را برای تعدیل تغییر ژئوپلیتیکی خود به سمت غرب تحت فشار قرار دهد.
منبع: اوراسیانت
