Ankara'nın Ortadoğu Güvenlik Stratejisi
Türkiye’nin Savunma Paktları: Nüfuz Aracı mı, Askerî Taahhüt mü?

Zaviye Enstitüsü: Türkiye’nin savunma paktları, uyumlu bir askerî ittifakın oluşumundan ziyade siyasi nüfuzun artırılması, silahlanma iş birliğinin geliştirilmesi ve Ankara’nın bölgesel konumunun güçlendirilmesine yönelik araçlar olarak değerlendirilmektedir.
Türkiye’nin bölgesel savunma anlaşmalarına katılımının genişlemesi, mutlaka güçlü ve uyumlu bir askerî ittifakın oluşumunun işareti olarak değil; Ankara’nın siyasi nüfuzunu artırma, silah pazarlarını geliştirme ve Orta Doğu’daki pazarlık gücünü tahkim etme çabalarının bir parçası olarak görülmelidir. 2026’daki gelişmeler, özellikle 7 Ağustos’ta Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke Savunma Paktı’nın imzalanması ile 13 Kasım’da Türkiye ve Katar arasında yeni bir savunma anlaşmasına varılması, Ankara’nın güvenlik iş birliği ağını genişletme eğilimini göstermektedir. Bununla birlikte, savunma taahhütlerinin ilan edilmesi ile ortak operasyonel mekanizmaların oluşturulması arasında kayda değer bir mesafe bulunmaktadır.
Daha fazla okuyun: Katar-Türkiye savunma anlaşması iki ülkenin ulusal güvenliğini ne ölçüde sağlıyor ve güvence altına alıyor?!
Türkiye’nin ilk hedefi, Orta Doğu’nun güvenlik düzenlemelerinde etkili bir aktör olarak konumunu pekiştirmektir. Ankara, bölgesel istikrarsızlığın arttığı ve Arap ülkelerinin ABD’nin güvenlik desteğine tam anlamıyla güven duyma konusunda tereddüt yaşadığı bir ortamda kendisini tamamlayıcı bir ortak olarak sunmaya çalışmaktadır. Bu politika, Türkiye’nin ABD’nin yerini alması anlamına gelmemekte; bölgesel karar alma süreçlerinde daha büyük bir pay elde etme çabasını ifade etmektedir. Türkiye ayrıca NATO üyeliğinin Batılı olmayan güçlerle bağımsız iş birlikleri yürütmesinin önünde engel oluşturmadığını göstermek istemektedir.
İkinci hedef, savunma iş birliğinin ekonomik ve sanayi boyutundan yararlanmaktır. Türkiye’nin savunma sanayisi son yıllarda ülkenin dış politikasının önemli araçlarından biri hâline gelmiştir. Suudi Arabistan, Katar ve Pakistan ile iş birliği, insansız hava araçları, hava savunma sistemleri, elektronik ekipman ve teknoloji transferi satışlarının kapsamını genişletebilir. Bu açıdan bakıldığında, sanayi sözleşmelerinin ve ortak projelerin değeri Ankara açısından paktların askerî taahhütlerinden daha yüksek olabilir. Polonya Doğu Araştırmaları Merkezi’nin raporu da Türkiye’nin bölgesel diplomasisi ile ekonomik hedefleri ve savunma ihracatı arasındaki bağa vurgu yapmaktadır.
Üçüncü hedef, bölgesel rekabetlerle karşı karşıya kalındığında stratejik esnekliği artırmaktır. Türkiye, Arap ülkeleriyle ilişkilerini korurken İran’a karşı katı ve maliyetli bir cepheleşmeye sürüklenmek istememektedir. Ekonomik karşılıklı bağımlılık, coğrafi komşuluk ve çatışmaların yayılmasına ilişkin kaygılar, Ankara’yı Tahran’la iletişim kanallarını korumaya teşvik etmektedir. Dolayısıyla yeni savunma anlaşmaları, Türkiye’nin bölgesel güçlerle doğrudan bir karşılaşmaya girmesinin ön adımından ziyade, dengeleri yönetmeye ve diplomatik seçenekleri artırmaya yönelik araçlardır.
Bu çerçevede, Mekke Paktı hukuken kolektif savunma taahhüdü içerse de operasyonel öneminin abartılmaması gerekir. Üç üyenin güvenlik çıkarları arasındaki farklılıklar, bu pakt çerçevesinde ortak operasyon deneyiminin bulunmaması ve bağımsız ulusal karar alma süreçlerinin gerekliliği, taahhütlerin uygulanmasını karmaşıklaştırmaktadır. Anlaşmanın Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanması dahi otomatik olarak asker gönderilmesi anlamına gelmemekte; böyle bir adım için ayrıca izin alınması gerekmektedir. Bu nedenle Mekke Paktı, mevcut koşullarda daha çok siyasi, sembolik ve ilan edilmiş caydırıcılık işlevlerine sahiptir; ancak belirli teknik ve istihbarat iş birlikleri oluşturma potansiyeli de taşımaktadır.
Daha fazla okuyun: Türkiye açısından Mekke Paktı bilmecesi: Ulusal çıkarlar doğrultusunda aktörlük mü, yoksa Riyad-Washington ekseninin güvenlik sağlayıcısı mı?
Ankara’nın dördüncü hedefi, Batı ile ilişkilerindeki konumunu güçlendirmektir. Bölge ülkeleriyle savunma iş birliğinin genişletilmesi, Türkiye’ye ABD ve Avrupa ile yürütülen müzakerelerde jeopolitik konumunun ve bağımsız kapasitesinin önemini vurgulama imkânı sağlayabilir. Bununla birlikte, Türk ordusunun NATO standartlarına ve altyapısına yapısal bağımlılığı, tamamen bağımsız güvenlik düzenlemelerinin şekillendirilmesi açısından gerçek kısıtlamalar oluşturmaktadır.
Türkiye ve Katar arasındaki yeni savunma anlaşması da köklü bir dönüşümün başlangıcından ziyade iki ülke arasındaki uzun süreli iş birliğinin devamı niteliğindedir. Ankara ile Doha arasında yerleşik askerî ilişkilerin bulunması, yeni anlaşmanın katma değerinin esas olarak siyasi koordinasyonun, tatbikatların ve sanayi iş birliğinin genişletilmesinde ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya arasındaki Bedir Mutabakat Zaptı da yerli savunma kapasitesinin geliştirilmesine odaklanmakta ve operasyonel bir askerî ittifakla eşdeğer görülmemelidir.
Sonuç olarak Türkiye’nin politikası, düşük maliyetli ve çok taraflı bir güvenlik ağı kurma politikası olarak değerlendirilebilir. Ankara, farklı anlaşmalara katılarak çeşitli ilişkilerini korumanın yanı sıra, kolektif savunmanın ağır maliyetlerini üstlenmeyi zorunlu olarak istemeksizin yeni ekonomik ve diplomatik fırsatlar yaratmaktadır. Bu politikanın başarısı, imzalanan paktların sayısından çok, iş birliklerinin somut sonuçlarına bağlıdır. Dolayısıyla Mekke Paktı ve benzeri anlaşmalar, şimdilik bölgesel askerî dengeyi değiştirmekten ziyade Türkiye’nin nüfuzunu artırma, ortaklıklarını çeşitlendirme ve geleceğin Orta Doğu denklemlerindeki rolünü pekiştirme çabasını yansıtmaktadır.
M
Okur yorumları