Moskova’nın Türk Devletleri Teşkilatı’na Yakınlaşmasının Jeopolitik Boyutları
Rusya, Türk Devletleri Teşkilatı’na Katılacak mı?

Zaviye Enstitüsü: Rusya’nın Türk Devletleri Teşkilatı’na katılma ihtimali etrafında yaşanan son gelişmeler, Avrasya’nın jeopolitik ilişkilerinde yeni bir aşamanın şekillendiğine işaret etmektedir. Başlangıçta Türk dilli ülkeler arasındaki kültürel, dilsel ve tarihî bağları güçlendirmek amacıyla kurulan teşkilat, günümüzde Orta Asya ve Kafkasya’da siyasi, ekonomik ve transit iş birliğinin önemli çerçevelerinden birine dönüşmüştür.
Daha fazla okuyun: Türk Devletleri Teşkilatı; Ortak Kimlikten Bölgesel Güce
Kremlin’in yakın zamanda bu teşkilata katılım ihtimalini olumlu karşılaması, önemli bir soruyu gündeme getirmektedir: Rusya, Türk dünyasının bütünleşmesine ilişkin geleneksel yaklaşımını yeniden mi değerlendiriyor, yoksa bu yapıya katılarak yaşanan gelişmeleri yönetmeye mi çalışıyor?
Bu tartışmanın başlangıç noktası, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in 30 Ekim 2026’da (8 Aban 1405) Ankara’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. zirvesinde yaptığı öneriydi. Tokayev, Rusya’nın “Türk Devletleri Teşkilatı Plus” mekanizması aracılığıyla veya teşkilatın faaliyetlerinde gözlemci statüsüyle yer almasını önerdi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, 2 Kasım’da bu fikri anlaşılabilir ve uygun olarak nitelendirdi ve henüz resmî bir davet alınmamış olmakla birlikte konunun Moskova ile Astana arasındaki ilişkilerde ele alınacağını söyledi. Dolayısıyla, bazı medya yorumlarının aksine, bugüne kadar ne Rusya’nın resmî üyelik talebi doğrulanmış ne de kabulüne ilişkin bir karar alınmıştır.
Bu gelişmenin önemi, Rusya’nın Türk Devletleri Teşkilatı’na yönelik yaklaşımının geçmişi göz önünde bulundurulduğunda daha da belirginleşmektedir. Moskova, geçtiğimiz yıllarda Türk dilli halkların bütünleşmesini hassasiyetle takip etmiş ve Türkiye’nin Orta Asya’daki, hatta Rusya Federasyonu’nun Türk nüfusun yaşadığı bölgelerindeki kültürel ve siyasi nüfuzunun genişlemesine ilişkin kaygılar taşımıştır. Şimdi ise Rusya’nın bu süreçten uzak durmak yerine sürece katılım imkânını değerlendirdiği görülmektedir. Bu yaklaşım, bölgedeki yeni gerçekliklere pragmatik bir uyum sağlama biçimi olarak değerlendirilebilir.
Moskova’nın muhtemel ilk motivasyonu, Orta Asya’daki nüfuzunu korumaktır. Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan, Rusya ile tarihî ve ekonomik bağlara sahip olmakla birlikte, son yıllarda Türkiye, Çin, Avrupa ve diğer aktörlerle ilişkilerini geliştirmeye daha fazla önem vermektedir. Türk Devletleri Teşkilatı, bu çeşitlendirme politikasının araçlarından biridir. Rusya’nın teşkilatın faaliyetlerine katılması, üyelerle doğrudan diyalog kurma ve bölgesel gündemleri etkileme imkânını artırabilir.
Daha fazla okuyun: Ukrayna Savaşı, Rusya’nın Orta Asya ve Güney Kafkasya’daki nüfuzunu nasıl etkiledi?
İkinci motivasyon jeoekonomik rekabetle ilgilidir. Çin ve Orta Asya’yı Hazar Denizi, Azerbaycan ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlayan Orta Koridor’un geliştirilmesi, Rusya toprakları dışındaki transit güzergâhların önemini artırmıştır. Moskova, Türk Devletleri Teşkilatı ile etkileşim kurarak bu gelişmelerle yalnızca karşı karşıya gelmek yerine ulaştırma, enerji ve bölgesel bağlantısallık konularındaki görüşmelere katılabilir. Bununla birlikte, Rusya’nın ve bazı üyelerin transit güzergâhlar konusundaki çıkarları zorunlu olarak örtüşmemektedir.
Üçüncü faktör, Rusya Federasyonu sınırları içerisindeki Türk kökenli halklar meselesidir. Tataristan, Başkurdistan, Saha ve Türk nüfusun yaşadığı diğer bölgeler, Türk dünyasıyla geniş tarihî ve kültürel bağlara sahiptir. Peskov’un münferit bölgeler yerine “bir bütün olarak Rusya Federasyonu”nun katılımını vurgulaması bu açıdan anlamlıdır. Bu tutum, Moskova’nın söz konusu bölgelerin kültürel ve sınır ötesi ilişkilerini merkezi bir biçimde yönetme arzusuna işaret ediyor olabilir; bu konu geçmişte de Rusya’nın Türk dünyasının kültürel kurumlarıyla ilişkilerinde önem taşımıştır.
Bununla birlikte, Rusya’nın kabulü siyasi ve kurumsal engellerle karşı karşıyadır. Türk Devletleri Teşkilatı, üyelerin ortak dilsel ve kültürel kimliği temelinde şekillenmektedir ve Rusya gibi Türk dilli olmayan bir gücün katılımı, teşkilatın kimliği ve geleceği hakkında tartışmalara yol açabilir. Türkiye’de iktidardaki partinin yetkililerinden Kürşat Zorlu, 4 Kasım’da Rusya’nın her türlü talebinin üyelerin onayıyla ve teşkilatın kuralları doğrultusunda değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Bu nedenle, “Türk Plus” iş birliği mekanizmasının gözlemci veya tam üyeliğe kıyasla muhtemelen daha fazla esneklik sunacağı söylenebilir.
Türkiye açısından da bu gelişme iki yönlü boyutlar taşımaktadır. Bir yandan Rusya’nın katılımı teşkilatın uluslararası ağırlığını artırabilir; diğer yandan Moskova gibi siyasi ve güvenlik kapasitesi yüksek bir gücün varlığı, üyelerin karar alma bağımsızlığını etkileyebilir. Kazakistan’ın da muhtemelen Rusya ile iş birliği yapmak ve Türk dünyasıyla ilişkilerini güçlendirmek arasında denge kurmaya çalışması beklenebilir.
İran açısından bu gelişmeler özel dikkat gerektirmektedir. Rusya ile Türk Devletleri Teşkilatı arasındaki iş birliğinin genişlemesi, Güney Kafkasya, Orta Asya, transit koridorlar ve Türkiye-Rusya ilişkilerindeki dengeleri etkileyebilir. Tahran açısından temel mesele yalnızca Moskova’nın olası üyeliği değil, teşkilatın bir kimlik çerçevesinden jeoekonomik ve siyasi iş birliği için daha geniş bir mekanizmaya nasıl dönüşeceğidir.
Genel olarak Rusya’nın Türk Devletleri Teşkilatı’na katılıma yönelik yaklaşımı, Moskova’nın Türk dilli halkların entegrasyonuyla ilişkilerinde stratejik hedeflerinde mutlaka bir değişikliğe değil, yöntem değişikliğine işaret ediyor olarak değerlendirilebilir. Rusya, görünüşe göre giderek genişleyen bölgesel bir yapıyla etkileşim kurmanın, bu yapıdan uzak durmaktan daha fazla fırsat sunabileceği sonucuna yaklaşmış durumda. Bununla birlikte, bu girişimin geleceği üyelerin mutabakatına, katılımın hukuki biçimine ve Rusya’nın çıkarlarının teşkilatın hedefleriyle ne ölçüde örtüşeceğine bağlı olacaktır.
Z
Okur yorumları