نگاهی به جایگاه سازمان کشورهای ترکزبان در معادلات کلان اوراسیا
چرا ایالات متحده باید به قرن ترک توجه کند؟

اندیشکده زاویه – ترجمه اختصاصی: یک جهان ترک متحدتر در آسیای مرکزی، رقابت ایالات متحده با روسیه، چین و ایران را تقویت خواهد کرد. در تاریخ 30 اکتبر، رهبران سازمان کشورهای ترک زبان (OTS) برای سیزدهمین اجلاس خود در آنکارا گرد هم خواهند آمد. این نشست که با موضوع «قرن ترک: وحدت در زبان، اندیشه و عمل» برگزار میشود، بر گسترش همکاری در تجارت، ارتباطات حمل و نقل، تحول دیجیتال، فرهنگ و سیاست تمرکز خواهد داشت. رهبران همچنین دبیرکل جدیدی را برای هدایت این سازمان در فصل بعدی آن انتخاب خواهند کرد.
شورای کشورهای ترک زبان (OTS) یک سازمان بین دولتی است که به عنوان بستر اصلی همکاری بین کشورهای ترک زبان اوراسیا عمل میکند. نورسلطان نظربایف، رئیس جمهور وقت قزاقستان، اولین بار این ایده را در سال ۲۰۰۶ مطرح کرد. سه سال بعد، شورای کشورهای ترک تأسیس شد و در سال ۲۰۲۱ به سازمان کشورهای ترک تبدیل شد. امروزه، این شورا پنج عضو – ترکیه، قزاقستان، قرقیزستان، آذربایجان و ازبکستان – و سه ناظر دارد: ترکمنستان، مجارستان و جمهوری ترک قبرس شمالی.
کشورهای عضو و ناظر OTS در مجموع حدود ۱۸۰ میلیون نفر جمعیت و تولید ناخالص داخلی ترکیبی بیش از ۲.۴ تریلیون دلار را تشکیل میدهند. این رقم در مجموع، کشورهای ترک زبان را به یازدهمین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل میکند. این کشورها همچنین از نظر منابع طبیعی و مواد معدنی حیاتی غنی هستند و بیش از ۴۵ درصد از تولید اورانیوم جهانی (عمدتاً در قزاقستان) را تشکیل میدهند. OTS به عنوان یک بلوک، سومین تأمینکننده بزرگ انرژی در جهان است.
با وجود نقش رو به رشد و اهمیت روزافزون آن، واشنگتن توجه کمی به OTS دارد. این باید تغییر کند.
از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و احیای استقلال در آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی، این کشورها عناصری از هویت، زبان و فرهنگ ترکی خود را که مقامات شوروی سرکوب کرده یا تابع نفوذ روسیه کرده بودند، دوباره کشف کردهاند.
این حس هویت تازه، همراه با جاهطلبیهای ژئوپلیتیکی فزاینده ترکیه، به ارتقای همکاریهای ترکها در قرن بیست و یکم کمک کرده است. در نتیجه، کشورهای جهان ترک در سالهای اخیر همکاریهای خود را به ویژه در سادهسازی رویههای حمل و نقل و گمرک، پیگیری ابتکارات فرهنگی مشترک مانند اتخاذ الفبای مشترک ترکی و حتی بررسی همکاریهای امنیتی نزدیکتر، تعمیق بخشیدهاند.
برای ایالات متحده، این موضوع اهمیت دارد زیرا OTS، چه با برنامه و چه بدون برنامه، در حال تبدیل شدن به یک قطب بالفعل در اوراسیای رقابتی و چندقطبی فزاینده است. اگرچه OTS و رهبران گستردهتر جهان ترک هرگز علناً به این موضوع اعتراف نمیکنند، اما یک قطب ترک قویتر و مستقلتر میتواند به ایجاد تعادل در نفوذ روسیه، چین و ایران در سراسر اوراسیا کمک کند. بنابراین، برای ایالات متحده، تعامل با OTS روابط دوجانبه موجود آن با کشورهای منطقه را تکمیل میکند و در عین حال از هدف ژئوپلیتیکی گستردهتر جلوگیری از تسلط هر قدرت واحد بر سرزمین اوراسیا پشتیبانی میکند.
ایالات متحده در موقعیت خوبی برای تعامل با جهان ترک قرار دارد. ترکیه یکی از متحدان ناتو است و دولت ترامپ در حال گسترش روابط با کشورهای آسیای مرکزی است که چندین کشور از آنها نیز عضو OTS هستند. عدم تعامل با سازمانی که میتواند به تضمین تعادل منطقهای کمک کند، یک فرصت از دست رفته خواهد بود.
یک قرن ترکزبانی در سراسر اوراسیا میتواند در دهههای آینده در جریان باشد. دو نظریه علوم اجتماعی که اغلب برای توضیح ادغام اروپا پس از جنگ جهانی دوم استفاده میشوند، دریچهی مفیدی برای درک چرایی آن ارائه میدهند.
نوکارکردگرایی معتقد است که همکاری در یک حوزه میتواند به حوزههای دیگر سرایت کند، همکاری را تعمیق بخشد و در نهایت به ادغام منجر شود. در همین حال، سازهانگاری به توضیح چگونگی شکلگیری رفتار سیاسی توسط یک هویت مشترک کمک میکند. در چارچوب OTS، هر دو پویایی مشهود است: همکاری در تجارت و اتصال در کنار تلاشها برای تقویت هویت فرهنگی و زبانی مشترک رشد میکند.
واشنگتن میتواند با OTS به پیروزیهای دیپلماتیک سریع و آسانی دست یابد. برای مثال، به محض اینکه OTS دبیرکل جدید خود را اعلام کند، دولت ترامپ باید بدون اتلاف وقت از آن شخص برای دیدار با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، دعوت کند. این یک حرکت نمادین ساده اما مهم خواهد بود که نفوذ رو به رشد OTS را به رسمیت میشناسد.
ایالات متحده همچنین میتواند یک گروه کاری با OTS در سطح مقامات تشکیل دهد تا منافع مشترک و فرصتهای همکاریهای آینده را شناسایی کند. باید توجه ویژهای به تجارت، انرژی و ارتباطات – مسائلی که در حال حاضر برای دولت ترامپ اهمیت دارند – شود.
علاوه بر این، وقتی مقامات ارشد آمریکایی از استانبول عبور میکنند، باید چند ساعتی را برای بازدید از دفتر مرکزی OTS اختصاص دهند. چنین تعاملی به تلاش کمی نیاز دارد اما میتواند به ایجاد روابط نهادی نزدیکتر، اعتماد متقابل و روابط شخصی کمک زیادی کند.
سازمان OTS چه ایالات متحده درگیر باشد چه نباشد، در حال شتاب گرفتن است. واشنگتن برای شروع تعامل با آن نیازی به یک استراتژی جدید و پیچیده ندارد. تنها کافی است این روند را تشخیص دهد، ابتکار عمل را به دست بگیرد و کمی خلاقیت دیپلماتیک نشان دهد.
این فرصت وجود دارد. سیاستگذاران آمریکایی باید از آن استفاده کنند.
منبع: مؤسسه هادسون
ل
نظرات خوانندگان