بحران یهودستیزی فرانسه، الگوی همزیستی آذربایجان را در کانون توجه قرار میدهد
روزنامه تایمز اسرائیل در یادداشتی نوشت: فرانسه در سال ۲۰۲۵، ۱۳۲۰ حادثه یهودستیزانه ثبت کرده است که 53 درصد کل اقدامات ضد مذهبی را شامل میشود، در حالی که یهودیان کمتر از 1 درصد جمعیت آن هستند. این بحران اروپا را فراگرفته، اما آذربایجان، با اکثریت مسلمان و جامعه یهودی باستانی خود، همزیستی پایدار را به نمایش میگذارد. تاریخ یهودیان کوهستانی، روابط استراتژیک با اسرائیل و صلح تازه با ارمنستان، باکو را به پلی برای گفتگوی مسلمانان و یهودیان تبدیل کرده است.
اندیشکده زاویه – ترجمه اختصاصی: فرانسه در سال ۲۰۲۵ میلادی، ۱۳۲۰ مورد حادثه یهودستیزانه را ثبت کرد، بیش از ۳.۵ مورد در روز. این حوادث، ۵۳ درصد از کل اقدامات ضد مذهبی ثبت شده را تشکیل میدهند، با وجود اینکه یهودیان کمتر از ۱ درصد از جمعیت فرانسه را تشکیل میدهند. این حوادث در ۸۸ مورد از ۱۰۱ بخش این کشور گزارش شده است. نگرانکنندهتر اینکه، تعداد حملات یهودستیزانه فیزیکی در سال ۲۰۲۵ به ۱۲۶ مورد افزایش یافته است، در حالی که این تعداد در سال قبل ۱۰۶ مورد بوده است.
فرانسه به هیچ وجه تنها نیست. آلمان، بریتانیا، بلژیک و دیگر کشورهای اروپایی نیز شاهد بسیج فزاینده سازمانهای یهودی در واکنش به افزایش یهودستیزی بودهاند. اهمیت این ارقام فراتر از آمار است.
یهودستیزی در اروپا دیگر نمیتواند به عنوان یک مشکل حاشیهای تلقی شود. این پدیده به چالشی جدی برای امنیت، انسجام اجتماعی و زندگی دموکراتیک تبدیل شده است.
در این شرایط، کشوری که هزاران کیلومتر از پاریس فاصله دارد، شایسته توجه بیشتری است: آذربایجان.
آذربایجان به عنوان نمونه
آذربایجان کشوری عمدتاً مسلمان است که دهههاست روابط نزدیکی با اسرائیل داشته و در عین حال محل زندگی یک جامعه یهودی باستانی و فعال نیز بوده است. همزیستی جوامع مذهبی مختلف مرتباً به عنوان بخشی از هویت ملی این کشور معرفی میشود.
این تجربه، فرضیهای را که اغلب در اروپا مطرح میشود، به چالش میکشد: اینکه روابط بین مسلمانان و یهودیان ناگزیر تحت تأثیر درگیری اسرائیل و فلسطین شکل میگیرد.
آذربایجان نشان میدهد که لزوماً اینطور نیست. یک کشور با اکثریت مسلمان میتواند روابط استراتژیک خود را با اسرائیل حفظ کند، در حالی که جمعیت یهودی آن میتواند به عنوان بخشی تثبیتشده از تاریخ این کشور زندگی کند، نه اینکه به عنوان یک حضور خارجی یا بیگانه تلقی شود.
یهودیان کوهستان: تاریخی بینظیر
درک این رابطه مستلزم نگاهی به تاریخ یهودیان کوهستانی یا جوهورو، یکی از جوامع تاریخی یهودی قفقاز، است. حضور آنها در این منطقه به قرنها پیش برمیگردد. با گذشت زمان، آنها فرهنگ متمایزی را توسعه دادند که سنتهای مذهبی یهودی را حفظ میکرد و در عین حال ریشههای عمیقی در محیط وسیعتر قفقاز داشت.
یکی از بارزترین نمادهای این تاریخ، قیرمزی قصبه، نزدیک قوبا، است که با نام کراسنایا اسلوبودا نیز شناخته میشود. این سکونتگاه که در قرن هجدهم تأسیس شد، به مرکز مهمی برای زندگی یهودیان کوهستانی تبدیل شد. سنتها، میراث فرهنگی و نهادهای آن همچنان پابرجا ماندهاند و کنیسهها و موزهای که به تاریخ یهودیان کوهستانی اختصاص دارد، هنوز هم فعال است.
روابط بین باکو و تل آویو امروزه عمیق و چندوجهی است و شامل دیپلماسی، انرژی، فناوری، امنیت، اقتصاد و همکاریهای استراتژیک میشود. این روابط نشان میدهد که یک کشور میتواند هویت اسلامی داشته باشد و در عین حال اسرائیل را به عنوان یک شریک ببیند.
یهودیان اروپایی میتوانند توجه بیشتری به باکو داشته باشند
من معتقدم که ممکن است یک فرصت مهم از دست رفته باشد. آذربایجان چندین سال است که به دنبال تقویت نقش خود به عنوان بستری برای گفتگو بین فرهنگها و ادیان مختلف بوده است و در این زمینه، باکو میتواند به یک مکان ملاقات ممتاز برای جوامع یهودی اروپایی تبدیل شود.
برگزاری یک گردهمایی بزرگ از خاخامهای اروپایی در باکو به خودی خود نمادی قدرتمند خواهد بود: گرد هم آوردن خاخامهایی از کشورهای مختلف اروپایی در کشوری عمدتاً مسلمان با یک جامعه یهودی تاریخی و روابط استراتژیک با اسرائیل، رویدادی استثنایی خواهد بود.
این یک پیام ساده خواهد داشت: گفتگو بین مسلمانان و یهودیان نه تنها ممکن است بلکه از قبل وجود دارد.
فصل جدیدی پس از توافق صلح باکو-ایروان
پس از نزدیکی آذربایجان و ارمنستان، دوره جدیدی در قفقاز پدیدار شده است. در ۸ آگوست ۲۰۲۵، رهبران دو کشور در واشنگتن بیانیه مشترکی امضا کردند که راه را برای صلح و عادیسازی روابط هموار کرد. وزرای امور خارجه آنها همچنین پیشنویس توافقنامه صلح را امضا کردند.
این تحول میتواند ارزیابی مجدد و گستردهتری از آذربایجان را تشویق کند و فرصتهای جدیدی برای گفتگو بین باکو و جوامع یهودی اروپایی، از جمله یهودیان فرانسه، ایجاد کند.
تاریخ یهودیان کوهستانی، حضور مداوم نهادهای یهودی در آذربایجان و رابطه استراتژیک بین باکو و اسرائیل، ترکیبی متمایز را تشکیل میدهد. آذربایجان را میتوان به عنوان یک آزمایشگاه ژئوپلیتیکی بررسی کرد که در آن همزیستی در طول قرنها توسعه یافته است. این تجربهای است که برخی از نمایندگان یهودیان فرانسه ممکن است هنوز به طور کامل آن را درک نکرده باشند.
مبارزه با یهودستیزی فقط به معنای مقابله با نفرت نیست، بلکه به معنای ایجاد جوامعی است که در آنها یهودیان به عنوان بخش جداییناپذیری از ملت و نه به عنوان بیگانه در نظر گرفته شوند.
از این منظر، باکو میتواند چیزی بیش از یک شریک صرف باشد. این کشور میتواند به عنوان پلی بین جهان اسلام، اسرائیل، یهودیان اروپایی و اروپا عمل کند.
منبع: روزنامه تایمز اسرائیل
