باکو در مسیر تبدیل شدن به قطب اقتصاد دیجیتال

جمهوری آذربایجان با شتابی کم‌سابقه در حال گذار از اقتصاد نفت‌محور به اقتصاد دیجیتال است؛ گذار بزرگی که با رشد صنعت بازی‌های ویدئویی، جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی و همکاری شرکت‌های بزرگی همچون «اکسولا» تقویت شده و امروز باکو را به یکی از بازیگران اصلی اکوسیستم فناوری و صنایع خلاق در قفقاز و آسیای مرکزی تبدیل کرده است.

اندیشکده زاویه – گزارش اختصاصی: در شرایطی که اقتصاد جهانی به‌سرعت به سمت صنایع خلاق و فناوری‌های نوین حرکت می‌کند، بسیاری از کشورهای در حال توسعه تلاش دارند با بازتعریف مزیت‌های رقابتی خود، جایگاهی پایدار در زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال به دست آورند. در این میان، صنعت بازی‌های ویدئویی و دیجیتال به‌عنوان یکی از سودآورترین و پویاترین بخش‌های اقتصاد نوآور، به موتور محرک جدیدی برای ثروت‌آفرینی تبدیل شده است.

برآوردهای منتشرشده از سوی کارشناسان و نهادهای معتبر اقتصادی نشان می‌دهد ارزش صنعت جهانی بازی‌های ویدئویی تا سال 2030 میلادی به حدود 500 میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که این صنعت را در ردیف بزرگ‌ترین بازارهای سرگرمی و فناوری جهان قرار می‌دهد. در چنین دوره گذار مهمی، سرمایه‌گذاران بین‌المللی و شرکت‌های بزرگ فناوری توجه ویژه‌ای به قطب‌های نوظهور دیجیتال در مناطق مختلف جهان معطوف کرده‌اند؛ مناطقی که با سیاست‌گذاری هدفمند و ایجاد زیرساخت‌های مناسب، در پی جذب سهمی از این بازار رو به رشد هستند.

شکل‌گیری اکوسیستم دیجیتال در جمهوری آذربایجان

در همین چارچوب، جمهوری آذربایجان طی سال‌های اخیر تلاش کرده است با توسعه یک اکوسیستم دیجیتال پویا و حرکت به سمت استقرار فناوری‌های نوآورانه، جایگاه خود را در اقتصاد منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بازتعریف کند. این کشور که اقتصاد آن به‌طور سنتی متکی بر صادرات منابع انرژی و هیدروکربنی بوده، اکنون در حال اجرای برنامه‌هایی برای کاهش وابستگی به نفت و تقویت بخش‌های غیرنفتی است.

کارشناسان اقتصادی معتقدند گام‌های راهبردی باکو در مسیر توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و دیجیتال، بنیان‌های محکمی برای تبدیل این کشور به یکی از بازیگران اصلی اقتصاد دیجیتال در منطقه فراهم کرده است. حمایت از شرکت‌های نوپا (استارتاپ‌ها)، ایجاد زیرساخت‌های فناوری، و سرمایه‌گذاری در حوزه صنایع خلاق از جمله سیاست‌هایی است که در سال‌های اخیر با جدیت دنبال شده است.

در این میان، صنعت بازی‌های رایانه‌ای و دیجیتال جایگاهی ویژه در برنامه‌های توسعه‌ای جمهوری آذربایجان یافته است. طی چند سال گذشته، فضای فناوری این کشور شاهد رشد قابل توجه تعداد استودیوهای بازی‌سازی بوده است. بر اساس آمارهای موجود، هم‌اکنون بیش از 60 استودیوی تخصصی توسعه و طراحی بازی‌های ویدئویی در نقاط مختلف این کشور فعالیت می‌کنند.

بسیاری از این استودیوهای نوپا با رویکردی بلندپروازانه وارد عرصه شده‌اند و هدف خود را حضور قدرتمند در بازارهای رقابتی جهانی تعریف کرده‌اند. فعالان این حوزه تلاش دارند با تولید محتوای بومی و در عین حال رقابت‌پذیر، نام جمهوری آذربایجان را در نقشه صنعت جهانی بازی تثبیت کنند.

ورود اکسولا و تقویت جایگاه منطقه‌ای باکو

رشد شتابان اکوسیستم بازی‌های دیجیتال در جمهوری آذربایجان توجه شرکت‌های بزرگ بین‌المللی را نیز به خود جلب کرده است. یکی از مهم‌ترین این شرکت‌ها «اکسولا» (Xsolla) است؛ پلتفرمی جهانی که راهکارهای جامع تجاری، پرداخت‌های درون‌برنامه‌ای و خدمات مالی مرتبط با صنعت بازی را برای شرکت‌های بزرگ این حوزه ارائه می‌دهد.

بر اساس داده‌های منتشرشده، بیش از 70 درصد تراکنش‌های مالی صنعت جهانی بازی‌های ویدئویی از طریق این پلتفرم پردازش می‌شود؛ آماری که جایگاه اکسولا را به‌عنوان یکی از بازیگران کلیدی این صنعت نشان می‌دهد.

در سال 2024، این شرکت چندملیتی مرحله جدیدی از همکاری‌های راهبردی خود را با «آژانس نوآوری و توسعه دیجیتال» جمهوری آذربایجان آغاز کرد. این همکاری، که با امضای یک توافق رسمی همراه بود، از سوی ناظران اقتصادی به‌عنوان نشانه‌ای از ارزیابی مثبت سرمایه‌گذاران خارجی نسبت به ظرفیت‌های دیجیتال این کشور تعبیر شد.

انتخاب جمهوری آذربایجان به‌عنوان یکی از مراکز منطقه‌ای برای مدیریت بخشی از عملیات‌های اکسولا، بیانگر اعتماد این شرکت به زیرساخت‌های فناوری، ثبات محیط کسب‌وکار و چشم‌انداز سرمایه‌گذاری در این کشور است.

ظرفیت‌های قفقاز و آسیای مرکزی در اقتصاد بازی

در همین ارتباط، «کریس هیوش» رئیس شرکت اکسولا، در گفت‌وگویی با برنامه «تجارت جهانی» شبکه تلویزیونی Anews، به تشریح استراتژی جهانی این شرکت و برنامه‌های آن در منطقه قفقاز و آسیای مرکزی پرداخت.

وی در این مصاحبه با اشاره به تحولات اخیر در جمهوری آذربایجان، اعلام کرد که این کشور در حال تبدیل شدن به یکی از محورهای اصلی اکوسیستم بازی‌های دیجیتال در منطقه است. به گفته او، جغرافیای وسیع قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی دارای ظرفیت‌های بکر و گسترده‌ای برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال و توسعه بازار بازی‌های ویدئویی است.

هیوش تاکید کرد که جمهوری آذربایجان در میان کشورهای این منطقه، جایگاهی پیشرو به دست آورده و توانسته است خود را به‌عنوان یک نقطه کانونی برای فعالیت‌های فناوری معرفی کند.

بر اساس پیش‌بینی‌های ارائه‌شده از سوی رئیس اکسولا، انتظار می‌رود درآمد بازار بازی‌های دیجیتال جمهوری آذربایجان در سال جاری میلادی از 220 میلیون دلار فراتر رود. این رقم برای کشوری با ساختار اقتصادی در حال گذار، به‌عنوان یک جهش قابل توجه ارزیابی می‌شود و نشان‌دهنده رشد سریع این بخش است.

سرمایه انسانی و حمایت دولتی؛ دو پیشران اصلی

رئیس اکسولا در ادامه سخنان خود، موفقیت جمهوری آذربایجان در توسعه صنعت بازی را نتیجه مجموعه‌ای از عوامل کلیدی دانست. او در وهله نخست به سرمایه انسانی این کشور اشاره کرد و گفت بررسی‌های میدانی شرکت نشان می‌دهد نیروی کار جوان، خلاق و دارای مهارت‌های فنی بالا در این کشور حضور دارد.

به گفته هیوش، توسعه‌دهندگان و برنامه‌نویسان آذربایجانی نه‌تنها دانش فنی عمیقی در حوزه طراحی و تولید بازی دارند، بلکه با ابعاد تجاری، بازاریابی و مدل‌های درآمدی این صنعت نیز آشنا هستند؛ ویژگی‌ای که برای موفقیت در بازار جهانی ضروری است.

در کنار سرمایه انسانی، نقش سیاست‌گذاری‌های دولتی نیز از نگاه این فعال بین‌المللی تعیین‌کننده بوده است. هیوش تصریح کرد که صنعت بازی در جمهوری آذربایجان از حمایت‌های جدی و برنامه‌های هدفمند دولتی برخوردار است و اراده حاکمیتی برای گذار از اقتصاد سنتی نفت‌محور به یک اقتصاد دیجیتال به‌وضوح مشاهده می‌شود.

وی همچنین به همکاری نزدیک با «آژانس نوآوری و توسعه دیجیتال» و تیم تحت مدیریت رشاد نبی‌اف، وزیر توسعه دیجیتال و حمل‌ونقل جمهوری آذربایجان اشاره کرد و این تعاملات را در تصمیم‌گیری اکسولا برای گسترش فعالیت‌ها و سرمایه‌گذاری در این کشور مؤثر دانست.

به باور تحلیلگران، مجموعه این عوامل – شامل سیاست‌گذاری هدفمند، جذب سرمایه خارجی، توسعه زیرساخت‌های فناوری و اتکا به نیروی انسانی متخصص – می‌تواند جمهوری آذربایجان را در سال‌های آینده به یکی از قطب‌های مهم اقتصاد دیجیتال در منطقه قفقاز و آسیای مرکزی تبدیل کند؛ مسیری که در صورت تداوم، الگوی تازه‌ای از گذار موفق از اقتصاد نفتی به اقتصاد نوآور را به نمایش خواهد گذاشت.