نقش آذربایجان در گفتگوی ایران و آمریکا
آذربایجان مدتهاست که خود را در صحنه بینالمللی به عنوان بازیگری که قادر به تسهیل گفتگو بین طرفهایی است که به قول معروف در دو سوی مخالف یکدیگر ایستادهاند، تثبیت کرده است. تایید دیگری بر این واقعیت از سوی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، صورت گرفت که از تلاشهای آذربایجان و همچنین سایر کشورهای منطقه با هدف کاهش تنشها تقدیر کرد و بر اهمیت نقش آنها در تسهیل مذاکرات بین تهران و واشنگتن تأکید کرد.
اندیشکده زاویه: فرهاد ممدوف، دانشمند علوم سیاسی و رئیس مرکز تحقیقات قفقاز جنوبی در گفتگویی، خاطرنشان کرد که ایران دیپلماسی خود را به گونهای ساختار میدهد که پیامهایش از طریق همسایگان و واسطهها منتقل شود، در حالی که همزمان مذاکرات مستقیم با ایالات متحده را انجام میدهد و هرگونه میانجیگری رسمی بین دو طرف را رد میکند.
«این یک دیپلماسی نسبتاً پیچیده، چندلایه و از برخی جهات متناقض از سوی تهران است. در مورد گنجاندن آذربایجان در میان کشورهایی که عراقچی از آنها ابراز قدردانی کرد، چندین نکته ظریف وجود دارد که ارزش تأکید دارند. اول، باکو هرگز به دنبال تحمیل خود به عنوان میانجی نبوده است؛ بلکه پیوسته یک موضع اصولی را مطرح کرده است: اینکه تحولات پیرامون ایران باید محدود به گفتگو باشد و نباید به مرحله رویارویی نظامی کشیده شود.»
نکته کلیدی این است که جایگاه میانجی صلح، رضایت هر دو طرف را پیشفرض میگیرد و میبینیم که نه جمهوری اسلامی و نه ایالات متحده به این نوع میانجیگری کلاسیک به معنای سنتی آن نیازی ندارند. بنابراین، یک عنصر مهم این است که باکو در درجه اول اعلام کرده است که نمیتوان از خاک و حریم هوایی آن علیه جمهوری اسلامی استفاده کرد.
دوم، با توجه به افزایش سطح روابط آمریکا و آذربایجان و عمق همکاری استراتژیک آذربایجان با اسرائیل، این امکان وجود دارد که تهران برخی از پیامهای اصلی خود را از طریق کانال آذربایجان منتقل کند، اما این بدان معنا نیست که آذربایجان درگیر میانجیگری کلاسیک است. در چارچوب روابط دوجانبه آذربایجان و ایران، بسیار مهم است که موضع باکو در این سطح به وضوح مشخص شود.
جوانشیر آخوندوف، سفیر سابق آذربایجان در ایران و لتونی، به نوبه خود تأکید کرد که بخش بزرگی از جمعیت جمهوری اسلامی ایران را مردمی تشکیل میدهند که با آذربایجان پیوند نزدیکی دارند: آذربایجانیها، فارسها، کردها، ترکمنها، ترکهای خراسان، عربها و دیگران. او همچنین خاطرنشان کرد که آذربایجان مرز گستردهای با ایران دارد.
«این عوامل مهم، نگرانی ما را در مورد وضعیت نظامی – سیاسی که پیرامون جمهوری اسلامی ایجاد شده است، از پیش تعیین میکند. به همین دلیل، رهبری کشورمان تلاشهای خود را افزایش داده است. به طور خاص، گفتگوی تلفنی بین الهام علیاف، رئیس جمهور آذربایجان و مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، انجام شد که طی آن هم نگرانیها در مورد وضعیت و هم آمادگی باکو برای پیگیری تلاشهای دیپلماتیک با هدف جلوگیری از تشدید تنشها پیرامون ایران ابراز شد. بنابراین، قابلیتهای آذربایجان به عنوان یک میانجی را میتوان متمایز و منحصر به فرد توصیف کرد: این قابلیتها از روابط مثبت آن با اسرائیل و همچنین روابط مؤثر و سازنده آن با ایالات متحده ناشی میشوند.»
در این زمینه، سفر عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع ایران، به باکو – که به دستور مسعود پزشکیان انجام شد – نیز قابل توجه است. در طول این سفر، طرف آذربایجانی بار دیگر بر موضع خود در قبال جمهوری اسلامی به عنوان یک کشور همسایه دوست تأکید کرد و تأکید کرد که هیچ تهدیدی از خاک آذربایجان سرچشمه نخواهد گرفت. طرفین همچنین در مورد نقش بالقوه باکو در تسهیل سازش و گفتگو بین طرفین بحث کردند. بدون شک رایزنیهایی در این مورد در سطح وزارتخانههای امور خارجه دو کشور نیز انجام شده است.
آخوندوف در پایان گفت: «من معتقدم که این رویکرد باکو به درستی توسط رهبری ایران به رسمیت شناخته شده است و مجموعه جامع اقدامات دیپلماتیک انجام شده توسط آذربایجان – همراه با تلاشهای سایر شرکتکنندگان در روند صلح – نقش معناداری ایفا کرده است. این موضوع در بیانیه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، منعکس شده است که تلاشهای آذربایجان و سایر کشورهای منطقه برای کاهش تنشها را بسیار ستود و بر اهمیت نقش آنها در تشویق مذاکرات بین تهران و واشنگتن تأکید کرد.»
منبع: کالیبر آز
