اهداف راهبردی سوکار از ورود به میادین انرژی آفریقا

اخیراً شرکت انرژی ایتالیایی انی (Eni)  قراردادی را با شرکت نفت آذربایجانی سوکار (SOCAR)  برای فروش 10 درصد از سهام پروژه میدان بالن  (Balen)، پروژه اصلی توسعه فراساحلی در ساحل عاج، امضا کرد. این قرارداد روز پنجشنبه ۲۲ ژانویه در حاشیه نشست سالانه مجمع جهانی اقتصاد ۲۰۲۶ توسط روشن نجف، رئیس شرکت سوکار و کلودیو دسکالزی، مدیرعامل انی به امضا رسید.

دکتر توحید ورستان، کارشناس اقتصاد انرژی

اندیشکده زاویه: بالن یکی از بزرگ‌ترین اکتشافات نفت و گاز در غرب آفریقا در سال‌های اخیر محسوب می‌شود. این میدان عظیم نفتی فراساحلی در سال ۲۰۲۱ کشف و تولید از آن در سال ۲۰۲۳ آغاز شد. در حال حاضر، این میدان بیش از ۶۲ هزار بشکه نفت و بیش از ۷۵ میلیون فوت مکعب (تقریباً ۲.۱ میلیون متر مکعب) گاز روزانه از فازهای ۱ و ۲ خود تولید می‌کند. با راه‌اندازی فاز ۳، انتظار می‌رود تولید به ۱۵۰ هزار بشکه نفت و ۲۰۰ میلیون فوت مکعب گاز در روز افزایش یابد.

انی عملیات توسعه و تولید در این میدان را با ۴۷.۲۵ درصد سهام مدیریت می‌کرد، ویتول هلند ۳۰ درصد و پتروسی ساحل عاج ۲۲.۷۵ درصد سهام آن را در اختیار دارند.

نقش شرکت انرژی ایتالیا (انی)

این توافق‌نامه در راستای همکاری بزرگ بین انی و سوکار برای توسعه تعدادی از پروژه‌های نفت و گاز است. در سال ۲۰۲۴، این دو شرکت سه تفاهم‌نامه با تمرکز بر امنیت انرژی و با هدف گسترش همکاری در اکتشاف و تولید نفت و گاز و همچنین کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و زنجیره تولید سوخت‌های زیستی امضا کردند.

شرکت انی از سال ۲۰۱۵ در ساحل عاج حضور دارد و پروژه میدان بالن نخستین پروژه توسعه‌ای آن در این کشور آفریقایی و نخستین پروژه توسعه‌ای در راستای حذف گازهای گلخانه‌ای در آفریقا است.

بالن تنها یک میدان عظیم نفت و گازی نیست، بلکه  نخستین پروژه این شرکت ایتالیایی در آفریقا است که با فناوری‌های کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای منطقه ۱ و ۲ فعالیت می‌کند. مرحله دوم توسعه این میدان که در دسامبر ۲۰۲۴ آغاز شد، افزایش قابل توجهی به منابع آن بخشید که حدود ۶۰ هزار بشکه نفت و ۷۰ میلیون فوت مکعب گاز همراه در روز تخمین زده می‌شود.

این میدان در دو بلوک توسعه‌ای واقع شده که توسط شرکت ایتالیایی در ساحل عاج، به نام‌های  CE-101  و CE-802، با همکاری شرکت محلی پتروسی، اداره می‌شوند.  طبق برآوردهای اعلام شده در زمان کشف، ذخایر میدان بالن تقریباً ۲.۵ میلیارد بشکه نفت و ۳.۳ تریلیون فوت مکعب گاز همراه تخمین زده می‌شود.

اگرچه شرکت انی از سال ۲۰۱۵ در ساحل عاج فعالیت می‌کند، اما پروژه «بالن» نقش این شرکت را در بازار انرژی به صورت منطقه‌ای و بین‌المللی تقویت می‌کند، زیرا سهم این شرکت به ۲۲ هزار بشکه معادل نفت در روز از ۶ بلوک آب‌های عمیق می‌رسد.

سوکار در آفریقا

 معامله شرکت آذری و ایتالیایی نشان‌دهنده ورود سوکار به منابع عظیم نفت و گاز آفریقا است که از نظر راهبردی با چشم‌انداز توسعه جهانی سوکار همسو است.  همچنین، این امر بخشی از همکاری راهبردی گسترده‌تر بین شرکت‌های سوکار و انی در بخش‌های مختلف صنعت انرژی است.

باید توجه داشت که همچنان انرژی یکی از حوزه‌های کلیدی همکاری بین باکو و آفریقا است. شرکت سوکار پیش از این حضور قدرتمندی در کشورهایی مانند کنگو، کنیا، گینه استوایی، مصر، الجزایر و نیجریه داشته و در حال حاضر مذاکراتی برای گسترش پروژه‌ها در سیرالئون، نیجر، بورکینافاسو و مالی در حال انجام است. این امر اتفاقی نیست؛ تولید نفت و گاز در آفریقا به سرعت در حال رشد است و کشورهای این قاره به فناوری‌ها و سرمایه‌گذاری‌های جدید علاقه نشان می‌دهند. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، تولید نفت آفریقا در سال ۲۰۲۳ به حدود ۷.۲ میلیون بشکه در روز رسید و ذخایر گاز طبیعی از ۱۷ تریلیون متر مکعب فراتر خواهد رفت.

حوزه‌های مهم و امیدوارکننده برای ورود سوکار در بخش انرژی آفریقا شامل توسعه میادین فراساحلی و نوسازی تأسیسات پالایش نفت است که تعدادی از آن‌ها عبارتند:

• در مصر، شرکت سوکار قراردادی برای تأمین نفت و میعانات گازی امضا کرد که به این شرکت اجازه می‌دهد حضور خود را در شمال آفریقا گسترش دهد.
• در الجزایر، امکان سرمایه‌گذاری مشترک در پالایشگاه‌های نفت مورد رایزنی قرار گرفته که راه را برای فرآوری و صادرات فرآورده‌های نفتی باز می‌کند.
• در نیجریه که بزرگترین ذخایر گاز آفریقا (بیش از ۵.۵ تریلیون متر مکعب) را دارد، شرکت ملی نفت آذربایجان در حال بررسی همکاری با شرکت ملی نفت دولتی نیجریه برای توسعه زیرساخت‌های گازی است.
• در کنیا، متخصصان آذربایجانی در نوسازی تأسیسات ذخیره‌سازی نفت و زنجیره‌های لجستیکی مشارکت دارند و این امر باکو را به شریک مهمی در شرق آفریقا تبدیل می‌کند.

در این میان، آذربایجان رعایت مسائل زیست‌محیطی خود را گسترش و فناوری‌های خود در زمینه منابع انرژی تجدیدپذیر را به شرکای آفریقایی خود ارائه می‌دهد. بطوریکه در کنفرانس اقلیمی COP29، باکو برنامه‌ای را برای توسعه انرژی خورشیدی و بادی در کشورهای آفریقایی پیشنهاد داد که وابستگی این قاره به سوخت‌های فسیلی را کاهش می‌دهد.

راهبردی سرمایه‌گذاری بلندمدت سوکار

شرکت سوکار با هدف تبدیل خود به یکی از شرکت‌های بین‌المللی پیشرو در حوزه نفت و گاز جهان، در کنار گسترش اکتشاف، تولید نفت و گاز و زیرساخت‌های حمل و نقل در داخل آذربایجان، از طریق شرکت‌های تابعه خود میلیاردها دلار در کشورهای خارجی سرمایه‌گذاری کرده است. این سرمایه‌گذاری‌ها در راستای تنوع‌بخشی به ریسک‌ها، کاهش ضررهای ناشی از کاهش تولید نفت داخلی و بهینه کردن سرمایه‌گذاری شرکت دولتی نفت با سرمایه‌گذاری در پروژه‌های سودآور در مناطق مختلف جهان صورت می‌گیرد.

برای نمونه، دارایی‌های شرکت سوکار شامل بخش از سهام هلدینگ پتروشیمی پتکیم در ازمیر، و همچنین سرمایه‌گذاری در پالایشگاه استار، ساخت پایانه کانتینری در ترکیه، تأسیسات انرژی و موارد دیگر می‌شود. در دسامبر سال گذشته، سوکار قراردادی را با شرکت ترکیه‌ای گاما انرژی برای خرید ۱۰۰ درصد سهام نیروگاه ۸۷۰ مگاواتی گاما انرژی «ایچ آنادولو» به ارزش ۲۲۵ میلیون دلار امضا کرد.  امروزه، سرمایه‌گذاری‌های سوکار در ترکیه حدود ۱۹ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود.

همچنین، سرمایه‌گذاری‌های شرکت سوکار در گرجستان از جمله ساخت پایانه نفتی دریای سیاه در بندر «کولِوی»، ایجاد سیستم توزیع گاز و شبکه سوخت‌رسانی خرده‌فروشی، از اهمیت بالایی برخوردار است. شرکت تابعه سوکار، سوکار انرژی گرجستان، در دسامبر گذشته رتبه نخست جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در بین شرکت‌های گرجستانی را به خوداختصاص داد، بطوریکه طی سال‌های گذشته بیش از ۱.۱ میلیارد دلار در پروژه‌های مختلف سرمایه‌گذاری کرده است.

شرکت‌های تابعه سوکار، شبکه‌هایی از پمپ بنزین‌ها را تحت برند سوکار در چند کشور اروپای شرقی و مرکزی اداره می‌کنند. برای نمونه، قبل از جنگ روسیه و اوکراین، شرکت سوکار انرژی اوکراین شبکه‌های پمپ بنزین‌های خرده فروشی را در اوکراین توسعه داد. پروژه‌های مشابهی در رومانی، اتریش، سوئیس، ترکیه و به زودی در ایتالیا در حال اجرا است. در سوئیس، سوکار قصد دارد ۱۰۰ ایستگاه شارژ خودروهای برقی پرسرعت نصب و با همکاری شرکت‌های انرژی سوئیسی، در تولید هیدروژن سبز در مقیاس صنعتی مشارکت کند.

در مجموع، آغاز سرمایه‌گذاری سوکار در آفریقا را می‌توان در راستای اهداف کلان و بلندپروازی این شرکت برای توسعه نفوذ بین المللی دانست. سوکار علاوه بر موارد پیشگفته، به دنبال ورود به بخش انرژی سوریه و افغانستان است که از اهمیت راهبردی ویژه برای باکو برخوردار است.