واکاوی اهمیت گسترش بازارهای گازی آذربایجان به آلمان و اتریش
شرکت دولتی سوکار با آغاز صادرات گاز به آلمان و اتریش از طریق خط لوله ترانسآدریاتیک، جغرافیای صادراتی خود را به اروپای مرکزی گسترش داد. این اقدام همسو با راهبرد اتحادیه اروپا برای حذف کامل گاز روسیه تا سال ۲۰۲۷ و تنوعبخشیدن به منابع انرژی است. با این حال، تحقق کامل این اهداف به جذب سرمایهگذاریهای جدید در بخش تولید و توسعه ظرفیت ترانزیتی کریدور جنوبی بستگی دارد.
اندیشکده زاویه – گزارش اختصاصی: در سالهای اخیر، سوکار سیاست توسعه بازارهای گازی خود در اروپا را در پیش گرفته است، بهطوریکه اکنون نزدیک به ۱۷ کشور اروپایی از گاز این کشور مصرف میکنند. در این راستا، این شرکت در ۱۶ ژانویه سال جاری اعلام کرد که صادرات گاز طبیعی به آلمان و اتریش را آغاز کرده؛ اقدامی که نشاندهنده تلاش کشورهای اروپایی برای حذف کامل گاز روسیه تا سال ۲۰۲۷ است.
تمایل شرکت سوکار برای گسترش دسترسی به گاز آذربایجان به اروپای مرکزی از طریق خط لوله ترانسآدریاتیک، نشاندهنده نقش راهبردی باکو در تقویت امنیت انرژی اروپا است، بهویژه که با برنامه بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپا برای تنوعبخشیدن به منابع گاز خود و کاهش وابستگی به تأمینکنندگان سنتی همسو و همراستاست.
در دسامبر سال گذشته، اتحادیه اروپا متعهد به توقف دائمی واردات گاز از روسیه شد. این اتحادیه بهتدریج واردات گاز طبیعی مایع را تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ و واردات گاز از طریق خط لوله را تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۷ متوقف کند.
گسترش بازارها
اعلام شرکت سوکار مبنی بر عرضه گاز آذربایجان به آلمان و اتریش نشان میدهد که این شرکت تلاشهای خود برای افزایش تعداد بازارهای اروپایی دریافتکننده گاز طبیعی از باکو را تشدید میکند. تقاضا برای واردات گاز طبیعی از آذربایجان افزایش یافته است، زیرا اروپا در پی جنگ روسیه و اوکراین به دنبال قطع وابستگی خود به گاز روسیه است.
با این حال، توانایی آذربایجان برای افزایش صادرات خود تا حد زیادی به گسترش ظرفیت خط لوله و سرمایهگذاری در تولید بستگی دارد. سال گذشته، صادرات گاز آذربایجان از ۱۲.۹ میلیارد مترمکعب به ۱۲.۸ میلیارد مترمکعب کاهش یافت. همچنین، طبق اعلام وزارت انرژی آذربایجان، صادرات گاز آذربایجان بهطور کلی بدون تغییر باقی مانده و به ۲۵.۲ میلیارد مترمکعب رسیده است.
با وجود این، شرکت سوکار در ژوئن گذشته قراردادی ۱۰ ساله با شرکت آلمانی SEFE برای تأمین سالانه ۱.۵ میلیارد مترمکعب گاز امضا کرد. شرکت سوکار اعلام کرد: «تحویل گاز به اتریش و آلمان از طریق ایتالیا، به گسترش جغرافیایی گاز آذربایجان در اروپا کمک بیشتری میکند.»
با ارزیابی روندهای اخیر، سوکار به راهبرد خود مبنی بر گسترش فعالیتهای بازاریابی گاز در سراسر اروپا و خاورمیانه ادامه میدهد و اهداف مختلفی مانند گسترش سبد محصولات، تقویت همکاری با خریداران از کشورهای مختلف و تثبیت جایگاه خود بهعنوان یک تأمینکننده انرژی قابل اعتماد را دنبال میکند.
در این راستا، خط لوله گاز ترانسآدریاتیک با موفقیت در سال جاری، ظرفیت انتقال خود را ۱.۲ میلیارد مترمکعب دیگر افزایش داده است. در این راستا، کل صادرات گاز آذربایجان به اتریش سالانه به یک میلیارد مترمکعب خواهد رسید.
براساس اعلام شرکت سوکار، صادرات گاز طبیعی به بازارهای اروپای جنوبی و مرکزی را از طریق خط لوله ترانسآدریاتیک، بخش اروپایی کریدور گاز جنوبی، آغاز کرده است. این خط لوله نقش محوری در افزایش امنیت انرژی در اروپا ایفا میکند، زیرا مقادیر بالایی از گاز آذربایجان را به کشورهای عضو اتحادیه اروپا منتقل میکند. ساخت این خط لوله ۸۷۸ کیلومتری، ۷ سال طول کشید و در مجموع ۳۰ میلیارد دلار هزینه داشت.
خط لوله گاز ترانسآدریاتیک از نزدیکی منطقه اوروس در شهر کیپوی در مرز یونان و ترکیه آغاز و به خط لوله گاز ترانس آناتولی که از خاک ترکیه عبور میکند، متصل میشود.
صادرات گاز آذربایجان به اتریش و آلمان از طریق ایتالیا انجام خواهد شد و نقش ایتالیا را بهعنوان یک مرکز اصلی گاز برای تأمین گاز از آذربایجان به اروپا تقویت خواهد کرد. البته، واردات ایتالیا بهتنهایی سهم بزرگی از صادرات گاز آذربایجان را در سالهای اخیر تشکیل داده، بهطوری که ایتالیا در سال ۲۰۲۵ تقریباً ۹.۵ میلیارد مترمکعب گاز دریافت کرده است.
با اضافه شدن بازارهای آلمان و اتریش، تعداد کشورهای واردکننده گاز آذربایجان به ۱۷ کشور افزایش مییابد که شامل ایتالیا، یونان، بلغارستان، رومانی، مجارستان، صربستان، اسلوونی، کرواسی، اسلواکی، مقدونیه شمالی، اوکراین، ترکیه، گرجستان، سوریه، آلبانی، اتریش و آلمان است.
همچنین، کریدور گاز جنوبی بهعنوان زیرساختی سازگار با حملونقل هیدروژن در آینده است و باید توجه داشت که این کشور در حال اجرای پروژههایی برای نیروگاههای بادی و خورشیدی با ظرفیت ترکیبی بیش از ۱۰ گیگاوات است. این امر تأکید میکند که همکاری گازی با اتحادیه اروپا نهتنها مانع از «دستور کار سبز» نمیشود، بلکه آن را تکمیل میکند. برای آذربایجان، آلمان در این زمینه نهتنها بهعنوان یک واردکننده بزرگ، بلکه بهعنوان یک پیشگام اروپایی در انرژیهای تجدیدپذیر نیز دیده میشود که باکو تخصص آن را منبع مهمی برای تغییر مدل انرژی خود میداند. احتمالاً، پارامترهای عرضه و ماهیت مشارکت دوجانبه به این سمت نیز گسترش یابد.
افزایش سرمایهگذاری
هرگونه گسترش بازارهای صادراتی و افزایش فروش گاز، منوط به رشد سرمایهگذاری در بخش انرژی است. در همین راستا، سرمایهگذاری در بخش نفت و گاز در آذربایجان در سهماهه نخست سال جاری با ۴۷ درصد افزایش به تقریباً ۱.۵۲۶ میلیارد منات (۰.۹۰ میلیارد دلار) رسید. این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۱.۰۳۸ میلیارد منات (۰.۶۱ میلیارد دلار) بود.
رشد هزینههای سرمایهگذاری نشاندهنده تمایل دولت برای افزایش قابلیتهای تولید و حملونقل و نوسازی زیرساختهای مربوط به بخش انرژی است تا از پایداری بلندمدت عملیات خط لوله گاز آذربایجان حمایت کند.
با وجود افزایش سرمایهگذاری و تولید گاز بالاتر، دادهها نشان میدهد که تولید ناخالص داخلی بخش نفت و گاز در سهماهه اول ۱.۲ درصد کاهش یافته و به ۸.۵۳۱ میلیارد منات (۵.۰۲ میلیارد دلار) رسیده است. این متغیر، تأثیر عوامل متعددی از جمله نوسانات قیمت جهانی، تغییرات تقاضا در بازارهای کلیدی و تغییر مسیر برخی جریانها در سیستم انرژی منطقهای را نشان میدهد.
تصویر بزرگتر
افزایش بازارهای صادراتی گاز آذربایجان در اروپا باید از تصویر بزرگتر نیز ارزیابی کرد. همکاری در حوزه انرژی همچنان ستون اصلی روابط آذربایجان و اتحادیه اروپا است. اگرچه همکاری در حوزه انرژی بین دو طرف سالهاست که وجود دارد، اما اهمیت راهبردی آن در دوران اخیر بهشدت افزایش یافته است. به دلیل تحولات جاری در بازارهای جهانی انرژی و افزایش بیثباتی ژئوپلیتیکی در چندین منطقه کلیدی مانند خلیج فارس و دریای سیاه، تأمین نفت و گاز آذربایجان به یک مؤلفه مهم و فزاینده در امنیت انرژی اروپا تبدیل شده است.
یکی دیگر از ابعاد کلیدی همکاری، توسعه کریدورهای حملونقل و لجستیک است. اظهارات مشترک اخیر، نقش آذربایجان در شکلگیری زیرساختهای اتصال منطقهای برای اتصال اروپا به آسیای مرکزی را آشکار میکند. توجه ویژهای به پروژههای مرتبط با کریدور میانی، نوسازی زیرساختهای راهآهن و سایر ابتکارات با هدف گسترش ظرفیت ترانزیت منطقه شده است. با وجود محدودیتهای سیاسی و لجستیکی در مسیرهای سنتی بین اروپا و آسیا، اهمیت کریدورهای حملونقل که از قفقاز جنوبی عبور میکنند، بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است.
