سفر رئیسجمهور گرجستان به ایران و توازن سیاست خارجی تفلیس
سفر رئیسجمهور گرجستان به ایران، فراتر از یک حضور تشریفاتی در مراسم رسمی، به موضوعی بحثبرانگیز در فضای سیاسی تفلیس تبدیل شده است. این سفر در شرایطی انجام شد که تنشهای خاورمیانه، حساسیت روابط گرجستان با آمریکا و اروپا، و ضرورت حفظ مناسبات با همسایگان منطقهای همزمان برجسته شدهاند. از این منظر، اقدام کاولاشویلی نشانهای از تلاش دولت گرجستان برای حفظ موازنهای دشوار در سیاست خارجی است.
دکتر بشر ممداف – کارشناس مسائل سیاسی از گرجستان
اندیشکده زاویه: میخائیل کاولاشویلی، رئیسجمهور گرجستان، در مراسم تشییع جنازه آیتالله علی خامنهای، رهبر معظم ایران، شرکت کرد. کاولاشویلی در تاریخ ۳ جولای در صفحه فیسبوک خود نوشت: «به عنوان بخشی از سفرم به تهران، به همراه رهبران کشورهای مختلف منطقه و جهان در مراسم تشییع جنازه آیتالله علی خامنهای شرکت کردم.» او گفت که در دیدار با رئیسجمهور ایران، دکتر پزشکیان، بار دیگر مراتب تسلیت خود را «به خاطر وقایع غمانگیزی که در ایران رخ داده است» ابراز کرده و یاد درگذشتگان را گرامی داشته است. به گفته کاولاشویلی، در این دیدار، او خاطرنشان کرد که گرجستان «از تمام تلاشهایی که در جهت دستیابی به صلح، ثبات و کاهش تنش در منطقه باشد، حمایت میکند.» او از دکتر پزشکیان به خاطر حمایتش از حاکمیت و تمامیت ارضی گرجستان تشکر کرد. شایان ذکر است که ایراکلی کوباخیدزه، نخستوزیر حزب رویای گرجستان، در ۱۰ مارس «انتخاب» آیتالله مجتبی خامنهای به عنوان رهبر عالی جدید ایران را تبریک گفت.
سفر کاولاشویلی در بحبوحه تشدید تنشها در خاورمیانه و بررسی فزاینده روابط بین تفلیس و تهران صورت میگیرد. در دوم مارس، دولت رویای گرجستان با ابراز تسلیت به ایران و اسرائیل گفت: «خشونتهای مداوم جان بیشترین تعداد از مردم، از جمله رهبر معظم انقلاب، دیگر رهبران سیاسی، بسیاری از مردم بیگناه و دهها کودک را گرفته است.» این سفر همچنین بحث در مورد تأثیر بالقوه آن بر روابط ایالات متحده و گرجستان را دوباره زنده کرد. جو ویلسون، نماینده کنگره ایالات متحده، بارها حزب رویای گرجستان را به اتخاذ موضع طرفدار ایران متهم کرده است. تنگیز شارماناشویلی، عضو حزب رویای گرجستان و نماینده مجلس، در پاسخ به خبرنگاران در مورد سفر میخائیل کاولاشویلی به ایران که به دنبال انتشار پستی از جو ویلسون، نماینده کنگره آمریکا، در شبکههای اجتماعی انجام شد، گفت: «ما در حال دیدار با مردم ایران هستیم؛ ما برای ابراز تسلیت به همسایگان خود سفر کردیم، دوباره به دیدار آنها خواهیم رفت، باشد که خداوند همه را از شر شیطان حفظ کند و در صورت لزوم، در آینده عقبنشینی نخواهیم کرد.» شارماناشویلی اظهارات ویلسون را «شرمآور» خواند.
پاتا زاکاریشویلی، کارشناس مسائل سیاسی، راجع به مراسمی که در سفارت ایالات متحده در تفلیس، جایی که روز استقلال ایالات متحده جشن گرفته میشود، برگزار شد، گفت: خلاصه پیام سخنان نخستوزیر گرجستان در مراسم این است: ما سیاست خود را ادامه خواهیم داد، یا ما را همانطور که هستیم خواهید پذیرفت، یا همانطور که مکرر گفتیم، گرجستان مسیر خود را ادامه خواهد داد؛ اما من نمیدانم آنها به چه چیزی امیدوارند، زیرا در حال حاضر، احتمال بسیار خوبی وجود داشت که کاولاشویلی به ایران نمیرفت، بهجای او وزیر امور خارجه میرفت، یا حداقل به سفارت ایالات متحده میآمد و در مراسم روز استقلال آمریکا شرکت میکرد؛ اما آنها مسیر متفاوتی را انتخاب کردند. من فکر میکنم که کاولاشویلی بدون شک به مراسم روز استقلال ایالات متحده دعوت شده بود. غیرممکن است که رئیسجمهور دعوت نشده باشد، رسماً این پروتکل است. من فکر میکنم که کاولاشویلی خودش نیامده بود، او احتمالاً بهانهای آورد و عذرخواهی کرد. نکته اصلی این است که او برای اینکه سؤالهای ناخوشایندی از یک روزنامهنگار حزب مخالف نشنود، آنجا نیامد. ولی بهوضوح قابل مشاهده بود که نوعی اعتراضی نسبت به عدم حضور رئیسجمهور در مراسم سفارت ایالات متحده وجود داشت، یا شاید سفیر موقت آمریکا میتوانست چیزی سبک و دیپلماتیک در مورد ایران بگوید. به نظر من، آنها برای جلوگیری از هرگونه ناراحتی جدی نیامدند.
پاتا زاکاریشویلی، کارشناس مسائل سیاسی، در ادامه گفت: در «رویای گرجستان» این احساس وجود دارد که واقعاً آمریکا و اتحادیه اروپا به گرجستان نیاز دارند و ما آنها را مجبور میکنیم که حداقل این واقعیت را بپذیرند. «البته این رویکرد برای آنها عواقب بسیار تلخی به همراه خواهد داشت، ولی آنها میخواهند این مسیر را تا انتها ادامه دهند و در نهایت به این هدف برسند که هم آمریکا و هم اتحادیه اروپا بگویند راه دیگری وجود ندارد، ما باید روابط خود را با گرجستان درست کنیم.» به طور کلی، نمایندگان احزاب مخالف میگویند که سفر به کشوری که از غرب منزوی شده است، مستقیماً با منافع اروپایی این کشور و موضع شرکای استراتژیک آن در تضاد است. منتقدان میگویند در حالی که کشورهای غربی از سیاستهای ایران انتقاد میکنند، سفر کاولاشویلی به آنجا یک پیام سیاسی واضح از سوی دولت است و سؤالهایی را در مورد جهتگیری سیاست خارجی گرجستان مطرح میکند.
کاخی کالادزه، شهردار تفلیس و عضو حزب حاکم رویای گرجستان، در پاسخ به انتقاد احزاب مخالف نسبت به سفر رئیسجمهور گرجستان به ایران گفت، هیچ اشکالی ندارد، مثل رهبران کشورهای ترکیه، آذربایجان، ارمنستان و غیره، رئیسجمهور کشور ما هم در این تشییع جنازه حضور داشته باشد! گرجستان در چارچوب استراتژی همگرایی غربی و اروپایی خود، در تلاش است تا از نظر سیاست خارجی، روابط متوازنی را با ایران، به عنوان یکی از بزرگترین کشورهای منطقه، حفظ کند.
مریم گریگالاشویلی، تحلیلگر مؤسسه سیاست گرجستان و استادیار در دانشکده روابط بینالملل دانشگاه دولتی تفلیس، در مقاله خود تحت عنوان «روابط گرجستان و ایران پس از لغو تحریمها: آیا تقویت روابط امکانپذیر است؟» راجع به روابط گرجستان و ایران تأکید داشت پس از لغو تحریمهای بینالمللی، ایران به طور فعال در روند احیای روابط با کشورهای مختلف مشارکت خواهد کرد. روند ارزیابی مجدد نقش ژئواستراتژیک ایران در منطقه با توجه به واقعیتهای جدید نیز در دستور کار قرار گرفت. سفیر ایران در آذربایجان اظهار داشت که ایران قصد دارد در آینده نزدیک به سازمانهای اقتصادی مانند سازمان تجارت جهانی بپیوندد که به نوبه خود نقش ایران را به عنوان یکی از بازیگران پیشرو در منطقه، از جمله قفقاز جنوبی، به طور قابل توجهی افزایش میدهد. تحریمهای لغوشده توسط غرب علیه ایران همچنین به عنوان انگیزهای برای گرجستان جهت از سرگیری مذاکرات با ایران عمل کرده است، مذاکراتی که به موازات تحریمهای غرب به حالت تعلیق درآمده بود. گرجستان به روابط نزدیک با ایران علاقهمند است، زیرا سرمایهگذاریهای ایران، تنوعبخشی به تأمینکنندگان گاز و استفاده از گرجستان به عنوان مسیر ترانزیت نفت ایران، مزایای اقتصادی زیادی را برای کشور به همراه دارد.
اگر کسی اکنون فکر میکند که چون ایران در این وضعیت است، دیگر وجود نخواهد داشت و دیگر یکی از کشورهای همسایه گرجستان نخواهد بود، سخت در اشتباه است. تا زمانی که ایران وجود دارد و روابط دیپلماتیک بین ایران و گرجستان برقرار است و هر کشور دیگری را به رسمیت میشناسد، باید استانداردهای اولیه روابط حفظ شود.» این جمله را ایراکلی کاداگیشویلی، رئیس کمیته سیاست منطقهای پارلمان، در برنامه «پیک شب» در «روستاوی ۲» بیان کرد. در واقع، ایراکلی کاداگیشویلی با این سخنان به اظهارات انتقادی مخالفان پاسخ داد.
