سکوت معنادار ایروان در قبال به رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه از سوی اسرائیل
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره تصمیم اسرائیل اعلام کرد که کشورش ضرورتی برای واکنش نمیبیند. او تأکید کرد که ارمنستان قصد ندارد مسئله نسلکشی را به «سلاح سیاسی» تبدیل کند و پرهیز از «ابزاریسازی» این موضوع در راستای منافع جمهوری ارمنستان است. این رویکرد در تضاد آشکار با واکنشهای خشمآلود ترکیه و جمهوری آذربایجان قرار دارد و نشاندهنده محاسبات پیچیدهتر دیپلماسی ایروان است.
تحریریه اندیشکده زاویه: در تاریخ ۲۸ ژوئن ۲۰۲۶، کابینه اسرائیل به اتفاق آرا پیشنهاد وزیر خارجه گیدئون ساعر مبنی بر به رسمیت شناختن رسمی نسلکشی ارامنه در امپراتوری عثمانی را تصویب کرد. این تصمیم که هنوز نیازمند تأیید پارلمان اسرائیل است. پس از دهها سال خودداری کابینههای پیشین اسرائیل از این اقدام، عمدتاً به دلیل ملاحظات دیپلماتیک در قبال ترکیه، اتخاذ شده است. در حالی که ترکیه و جمهوری آذربایجان این اقدام را به شدت محکوم کردند، قابلتوجهترین واکنش از خود ارمنستان، یعنی کشوری که مستقیماً از این به رسمیتشناسی سود میبرد، تقریباً سکوت کامل بود.
واکنش سرد ایروان؛ پرهیز از ابزاری شدن مسئله نسلکشی
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره تصمیم اسرائیل اعلام کرد که «نیازی نیست که ما به طور مستقیم به این تصمیم اسرائیل پاسخی بدهیم. ولی در مجموع، معتقدیم که به نفع جمهوری ارمنستان است که درگیر موضوع استفاده ابزاری از نسلکشی ارامنه نشود. مایل نیستیم طرح این پرونده، به عنوان یک سلاح مورد استفاده قرار بگیرد. بنابراین، نیازی به پاسخ نمیبینیم.» این رویکرد در تضاد آشکار با واکنشهای خشمآلود ترکیه و جمهوری آذربایجان قرار دارد و نشاندهنده محاسبات پیچیدهتر دیپلماسی ایروان است.
چرایی سکوت استراتژیک ارمنستان
ارزیابی رویکرد دولت ارمنستان نشان میدهد که این سکوت ریشه در چند عامل کلیدی دارد:
نخست، پرهیز از ابزاریشدن در مناقشه اسرائیل و ترکیه: تصمیم اسرائیل در بستر تیرگی شدید روابط این کشور با ترکیه و اتهامزنیهای متقابل درباره «نسلکشی» در غزه اتخاذ شده است. ترکیه این اقدام را «تلاشی برای سرپوشگذاشتن بر جنایتهای اسرائیل در غزه» توصیف کرده است. پاشینیان بهروشنی اعلام کرد که ورود به «بازی سیاسی» اسرائیل به نفع ارمنستان نیست. ایروان نمیخواهد مسئله نسلکشی که برای هویت ملی ارمنیان از اهمیت تاریخی و اخلاقی فوقالعادهای برخوردار است، به «ارز مبادله» در مناقشات منطقهای دیگران تبدیل شود.
دوم، موازنه دیپلماتیک در قبال جمهوری آذربایجان: اسرائیل یکی از تأمینکنندگان اصلی تسلیحات نظامی جمهوری آذربایجان، رقیب منطقهای ارمنستان، محسوب میشود. روابط نزدیک اسرائیل و باکو، ابعاد تصمیم اسرائیل را برای ایروان پیچیدهتر کرده است. استقبال پرشور از این تصمیم میتوانست روابط ارمنستان با جمهوری آذربایجان را که پیش از این نیز هشدار داده بود این اقدام میتواند به ثبات منطقهای آسیب بزند، به مخاطره اندازد.
سوم، تغییر رویکرد کلی سیاست خارجی ارمنستان: در سالهای اخیر، ارمنستان تحت رهبری پاشینیان بازتعریف گستردهای در سیاست خارجی خود انجام داده است. ایروان حدود دو سال پیش به رسمیت شناختن کشور فلسطین را اعلام کرد که نشاندهنده فاصلهگیری از مواضع منطقهای اسرائیل بود. پاشینیان همچنین اخیراً آغاز پروازهای مستقیم ارمنستان و اسرائیل را مثبت ارزیابی کرده است. این رویکرد نشاندهنده تلاش ارمنستان برای تنوعبخشی به روابط خارجی و پرهیز از وابستگی به یک قطب خاص است.
چهارم، اولویتهای امنیتی و اقتصادی: ارمنستان در تلاش است ضمن نزدیکشدن به غرب، روابط خود با ایران را نیز حفظ و تعمیق بخشد. پاشینیان بهروشنی اعلام کرده است که عدم ابزاریسازی مسئله نسلکشی، منافع جمهوری ارمنستان را تأمین میکند.
ارزیابی نهایی
رویکرد سرد و سنجیده دولت ارمنستان در قبال به رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه توسط اسرائیل، اگرچه ممکن است در نگاه نخست غیرمنتظره یا حتی ناسپاسانه به نظر برسد، اما در واقع بازتاب واقعگرایی دیپلماتیک و اولویتبندی هوشمندانه منافع ملی است. پاشینیان بهخوبی دریافته است که تبدیل شدن به ابژهای در مناقشه اسرائیل و ترکیه، نه تنها دستاوردی برای ارمنستان به همراه ندارد، بلکه میتواند به برگ برندهای برای دیگران و هزینهای برای ایروان تبدیل شود.
سکوت معنادار ارمنستان ممکن است روشنترین پیام ممکن باشد؛ پیامی که نشان میدهد ارمنستان به دنبال تعریف مستقل از منافع خود در صحنه بینالمللی است و اجازه نمیدهد حتی مسئلهای به عمق نسلکشی، به ابزاری در دست دیگران تبدیل شود. این رویکرد، ارمنستان را به عنوان بازیگری بالغ و محاسبهگر در دیپلماسی منطقهای معرفی میکند که درسهای تلخ تاریخ را به خرد راهبردی برای آینده تبدیل کرده است.
