افول اعتماد گرجیها به اتحادیه اروپا با وجود تداوم حمایت از عضویت در آن
نتایج نظرسنجی سالانه ۲۰۲۶ برنامه «همسایگان شرقی اتحادیه اروپا» نشان میدهد جامعه گرجستان همچنان به ایده پیوستن به اتحادیه اروپا گرایش دارد، اما این حمایت دیگر با خوشبینی پررنگ سالهای گذشته همراه نیست. دادههای تازه از شکاف رو به گسترش میان میل عمومی به عضویت در اتحادیه اروپا و کاهش اعتماد، تصویر مثبت و رضایت از مسیر سیاسی کشور حکایت دارد.
اندیشکده زاویه – گزارش ویژه: بر اساس این نظرسنجی، ۷۱ درصد از شهروندان گرجستان از پیوستن کشورشان به اتحادیه اروپا حمایت میکنند و ۶۷ درصد همچنان به این بلوک اعتماد دارند. با این حال، تنها ۴۰ درصد از پاسخدهندگان تصویر مثبتی از اتحادیه اروپا در ذهن دارند؛ رقمی که در مقایسه با دو سال گذشته کاهش قابل توجهی را نشان میدهد.
بر اساس نتایج نظرسنجی، ۷۱ درصد از مردم گرجستان همچنان از پیوستن کشورشان به اتحادیه اروپا حمایت میکنند و ۶۷ درصد نیز به این بلوک اعتماد دارند. با این حال، تنها ۴۰ درصد از پاسخدهندگان تصویر مثبتی از اتحادیه اروپا در ذهن دارند؛ رقمی که در مقایسه با دو سال گذشته افت چشمگیری را نشان میدهد. در واقع، گرچه ایده عضویت در اتحادیه اروپا همچنان در میان اکثریت جامعه گرجستان جذاب است، اما شدت این حمایت کاهش یافته و جای خوشبینی پررنگ گذشته را نوعی تردید و احتیاط گرفته است.
جزئیات آماری نشان میدهد حمایت قاطع از عضویت در اتحادیه اروپا از ۴۲ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۴۱ درصد در سال ۲۰۲۶ رسیده و حمایت نسبی نیز از ۳۲ درصد به ۳۰ درصد کاهش یافته است. این افت اگرچه عددی بزرگ به نظر نمیرسد، اما در کنار سایر شاخصها از کاهش تدریجی شور اروپایی در افکار عمومی گرجستان خبر میدهد. اتحادیه اروپا هنوز قابل اعتمادترین بازیگر خارجی در نگاه گرجیهاست، اما سطح اعتماد به آن نسبت به سال ۲۰۲۴ بهشدت پایین آمده است. اعتماد به اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ به ۸۱ درصد رسیده بود، در حالی که اکنون در سطح ۶۷ درصد قرار دارد؛ یعنی کاهش ۱۴ واحد درصدی طی دو سال.
در مقایسه با دیگر بازیگران بینالمللی، بانک جهانی با ۶۳ درصد، آمریکا با ۵۸ درصد، و ناتو و سازمان ملل هر یک با ۵۴ درصد پس از اتحادیه اروپا قرار دارند. در سوی مقابل، روسیه همچنان کماعتمادترین بازیگر خارجی در نگاه جامعه گرجستان است. تنها ۱۲ درصد از پاسخدهندگان به مسکو اعتماد دارند و ۷۹ درصد نسبت به آن بیاعتمادند. چین نیز جایگاه چندان مطلوبی ندارد؛ ۲۶ درصد به پکن اعتماد دارند و ۶۰ درصد بیاعتمادی خود را اعلام کردهاند.
یکی از مهمترین یافتههای گزارش، کاهش محسوس تصویر مثبت اتحادیه اروپا در ذهن شهروندان گرجستان است. در سال ۲۰۲۶ فقط ۴۰ درصد از پاسخدهندگان نگاه مثبتی به اتحادیه اروپا دارند؛ شامل ۱۵ درصد نگاه بسیار مثبت و ۲۵ درصد نگاه تا حدودی مثبت. این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۳ درصد و در سال ۲۰۲۴ بالغ بر ۶۰ درصد بود. بنابراین تصویر مثبت اتحادیه اروپا طی دو سال ۲۰ واحد درصد کاهش یافته است. در مقابل، ۵۰ درصد از پاسخدهندگان اکنون نگاه خنثی دارند و سهم کسانی که تصویر منفی از بروکسل دارند، به ۸ درصد رسیده است. این روند نشان میدهد بخش مهمی از جامعه نه لزوماً به مخالفت آشکار با اتحادیه اروپا، بلکه به سمت بیاعتمادی، انتظار محتاطانه و فاصلهگیری روانی حرکت کرده است.
ارزیابی مردم از روابط تفلیس و بروکسل نیز تیرهتر شده است. ۶۰ درصد از پاسخدهندگان روابط گرجستان با اتحادیه اروپا را خوب توصیف کردهاند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۳ درصد و در سال ۲۰۲۴ معادل ۸۷ درصد بود. همزمان، ۳۰ درصد روابط دوجانبه را بد ارزیابی کردهاند؛ رقمی که نسبت به ۲۴ درصد در سال ۲۰۲۵ و تنها ۸ درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش قابل توجهی دارد. این تغییرات نشان میدهد شهروندان گرجستان تحولات سیاسی داخلی، اختلافات مربوط به مسیر اروپایی کشور و تنشهای اخیر با بروکسل را در ارزیابی خود از کیفیت روابط منعکس میکنند.
در عین حال، عضویت در اتحادیه اروپا همچنان برای بسیاری از گرجیها حامل امید است. پاسخدهندگان مهمترین مزایای عضویت را صلح و امنیت برای گرجستان و منطقه با ۴۷ درصد، آینده بهتر برای فرزندان با ۴۷ درصد، و بهبود فرصتها و سیاستهای آموزشی با ۴۴ درصد دانستهاند. این دادهها نشان میدهد جذابیت اروپا برای جامعه گرجستان بیش از آنکه صرفاً اقتصادی باشد، با امنیت، آینده نسل جوان و ارتقای آموزش پیوند خورده است.
با این حال، نگرانیها نیز جدی است. ۳۵ درصد از پاسخدهندگان فرار مغزها و مهاجرت جوانان را مهمترین پیامد منفی احتمالی عضویت دانستهاند. افزایش ورود مهاجران خارجی با ۲۲ درصد و از دست رفتن هویت فرهنگی و ارزشهای سنتی با ۱۵ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند. بنابراین جامعه گرجستان در برابر پروژه اروپایی با نوعی دوگانگی روبهروست؛ اروپا از یک سو نماد امنیت و آینده بهتر است و از سوی دیگر میتواند با نگرانیهایی درباره مهاجرت، تغییرات فرهنگی و خروج نیروی انسانی همراه باشد.
ابهام درباره زمان عضویت نیز بالاست. ۳۰ درصد از پاسخدهندگان گفتهاند نمیدانند گرجستان چه زمانی میتواند عضو اتحادیه اروپا شود. ۲۷ درصد احتمال عضویت در پنج سال آینده را مطرح کردهاند و ۲۴ درصد بازه پنج تا پانزده سال را محتمل دانستهاند. این پراکندگی نشاندهنده نبود اجماع روشن درباره آینده روند الحاق است.
از نگاه مردم، مهمترین مانع عضویت گرجستان در اتحادیه اروپا نه در بروکسل، بلکه در داخل کشور قرار دارد. ۳۴ درصد فقدان اراده سیاسی در گرجستان را مانع اصلی دانستهاند. مناقشات سرزمینی حلنشده و ناتوانی در دستیابی به استانداردهای لازم هر یک با ۱۳ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند. همچنین ۴۹ درصد معتقدند گرجستان در مسیر درستی برای پیوستن به اتحادیه اروپا حرکت نمیکند. ۵۶ درصد نیز بر این باورند که قوانین پیشنهادی دولت درباره جامعه مدنی و رسانهها اثرات منفی بر روند الحاق خواهد داشت.
در کنار مسائل ژئوپلیتیکی، دغدغههای اقتصادی و اجتماعی نیز بر افکار عمومی سنگینی میکند. بیکاری با ۶۹ درصد، فقر با ۵۸ درصد و حقوق و مستمریهای پایین با ۵۷ درصد مهمترین مشکلات فوری کشور معرفی شدهاند. در حوزه اعتماد داخلی، ارتش با ۷۸ درصد در صدر قرار دارد، اما احزاب سیاسی تنها ۲۱ درصد اعتماد عمومی دارند و ۷۰ درصد مردم به آنها بیاعتمادند. اعتماد به دولت ۴۱ درصد، پارلمان ۳۴ درصد، رسانهها ۳۸ درصد و نظام قضایی و انتخاباتی هر یک ۳۵ درصد ثبت شده است.
در مجموع، گزارش ۲۰۲۶ نشان میدهد مسیر اروپایی گرجستان هنوز از حمایت اکثریت برخوردار است، اما پایههای اجتماعی و روانی این حمایت نسبت به گذشته شکنندهتر شده است. کاهش اعتماد، افت تصویر مثبت اتحادیه اروپا، نگرانی از پیامدهای اجتماعی عضویت و بیاعتمادی به نهادهای سیاسی داخلی نشان میدهد پرسش اصلی جامعه گرجستان دیگر فقط انتخاب میان اروپا و غیراروپا نیست؛ بلکه این است که آیا ساختار سیاسی کشور توان و اراده لازم برای رساندن گرجستان به مقصد اروپایی را دارد یا نه.
