ابعاد نوین دیپلماسی اقتصادی جمهوری آذربایجان و چین در افق ۲۰۲۶

روابط جمهوری آذربایجان و چین با عبور از تجارت سنتی، به سطحی راهبردی ارتقا یافته است. آمارهای سال ۲۰۲۶ نشان‌دهنده رکوردشکنی مبادلات تجاری به مرز ۴.۸۷ میلیارد دلار و جهش خیره‌کننده سرمایه‌گذاری‌های دوجانبه در بخش انرژی‌های سبز و لجستیک است. با فعال‌سازی صندوق مشترک سرمایه‌گذاری و حضور غول‌هایی نظیر BYD، باکو اکنون به هاب اصلی ابتکار «کمربند و جاده» در قفقاز جنوبی تبدیل شده است.

اندیشکده زاویه – گزارش ویژه: روابط جمهوری آذربایجان و چین در سال‌های اخیر از سطح یک همکاری تجاری ساده عبور کرده و به یک «شراکت راهبردی همه‌جانبه» تبدیل شده است. «خزر آخوندوف»، تحلیلگر ارشد مسائل اقتصادی، در جدیدترین یادداشت تحلیلی خود تاکید می‌کند که تمرکز این روابط اکنون بر پیوندهای عمیق سرمایه‌گذاری، بومی‌سازی صنایع نوین و انرژی‌های تجدیدپذیر استوار است. این گزارش به بررسی جزئیات این جهش اقتصادی و آمارهای خیره‌کننده مبادلات میان دو کشور می‌پردازد.

شکستن رکوردهای تجاری؛ قفقاز در تسخیر اژدهای زرد

جمهوری آذربایجان اکنون به تنهایی بیش از ۵۰ درصد از کل گردش تجاری منطقه قفقاز جنوبی با چین را به خود اختصاص داده است. آمارهای رسمی نشان‌دهنده یک پویایی بی‌سابقه در تبادلات مالی است. در پایان سال ۲۰۲۴ میلادی، حجم تجارت دوجانبه با رشد ۲۱ درصدی به رقم ۳.۷ میلیارد دلار رسید. اما این پایان ماجرا نبود؛ در سال ۲۰۲۵، با ثبت یک رکورد تاریخی و رشد ۳۰.۲ درصدی، ارزش مبادلات به ۴.۸۷ میلیارد دلار بالغ شد.

روند صعودی در سال جاری میلادی نیز با قدرت ادامه دارد. بر اساس داده‌های کمیته دولتی گمرک جمهوری آذربایجان، در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶، تجارت متقابل با ۷.۳ درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل، از مرز ۱.۱۰۳ میلیارد دلار گذشت. نکته حائز اهمیت، رشد ۲۵.۲ درصدی صادرات محصولات آذربایجانی به بازارهای چین در همین بازه زمانی است که نشان از موفقیت استراتژی تنوع‌بخشی به اقتصاد غیرنفتی باکو دارد.

بومی‌سازی برند «Made in Azerbaijan» در شرق دور

موتور محرک این جهش صادراتی، فعالیت‌های هدفمند وزارت اقتصاد آذربایجان و آژانس ترویج صادرات و سرمایه‌گذاری (AZPROMO) بوده است. امروزه خانه‌های تجارت جمهوری آذربایجان در کلان‌شهرهایی نظیر چینگدائو، چنگدو، شیان، نانجینگ، شانگهای و ارومچی، به پایگاهی برای عرضه محصولات باکیفیت داخلی تبدیل شده‌اند. از محصولات پتروشیمی و شیمیایی گرفته تا فرآورده‌های طیور، عسل و روغن‌های گیاهی، همگی جایگاه خود را در سبد مصرف‌کنندگان چینی تثبیت کرده‌اند.

در سوی دیگر، سرمایه‌گذاری‌های آذربایجان در خاک چین نیز شاهد یک انفجار آماری بوده است. طبق داده‌های بانک مرکزی، سرمایه‌گذاری مستقیم باکو در چین از ۲.۸ میلیون دلار در سال ۲۰۲۴، با جهشی ۳.۶ برابری به ۹.۹۵۷ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است. این سرمایه‌ها به طور هدفمند در زیرساخت‌های لجستیکی مرتبط با ابتکار «کمربند و جاده» و سهام شرکت‌های تکنولوژی‌محور تزریق شده است.

گوانگژو؛ دروازه ۲.۱ تریلیون دلاری برای بازرگانان باکو

مجمع تجاری-سرمایه‌گذاری اخیر در شهر گوانگژو، نقطه عطفی در رایزنی‌های دیپلماتیک بود. استان گوانگ‌دونگ با اقتصادی به ارزش ۲.۱ تریلیون دلار (معادل ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی چین)، هدفی استراتژیک برای باکو محسوب می‌شود. «تیمور نادر اوغلو»، نماینده بازرگانی آذربایجان، در این نشست بر معرفی فرصت‌های نوین سرمایه‌گذاری تاکید کرد. در مقابل، «گوان شیان‌مین»، مقام ارشد تجاری گوانگ‌دونگ، موقعیت جغرافیایی آذربایجان را کلید طلایی ترانزیت میان شرق و غرب توصیف نمود.

هجوم سرمایه‌های چینی به بخش انرژی و صنعت آذربایجان

علاقه پکن به حضور در بازار آذربایجان به شکل ملموسی افزایش یافته است. سرمایه‌گذاری مستقیم چین در این کشور از ۱۷.۶ میلیون دلار در سال ۲۰۲۴ به ۲۶.۸۹۵ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. در حال حاضر، حدود ۳۷۰ شرکت با سرمایه چینی در جمهوری آذربایجان فعال هستند و مجموع سرمایه‌گذاری‌های پکن در اقتصاد این کشور به ۹۵۰ میلیون دلار رسیده است.

پروژه‌های کلان انرژی سبز، قلب پویای این همکاری‌هاست. توافق برای ساخت نیروگاه‌های خورشیدی و بادی با ظرفیت عظیم ۱۵۷۰ مگاوات و احداث کارخانه تولید پنل‌های خورشیدی توسط شرکت “Sichuan Sunsync” در منطقه آزاد آلات، نشان‌دهنده عزم دو کشور برای گذار به انرژی‌های پاک است. در بخش صنعت نیز، حضور غول‌هایی همچون BYD برای مونتاژ اتوبوس‌های برقی در سومقاییت و احداث کارخانه آسانسور در آغدام، نویدبخش صنعتی‌سازی مدرن در منطقه است.

نکته پایانی

شاید راهبردی‌ترین گام در پیش رو، تاسیس «صندوق سرمایه‌گذاری مشترک» میان هلدینگ سرمایه‌گذاری آذربایجان و «صندوق راه ابریشم چین» باشد. این مکانیسم مالی که مذاکرات آن در عالی‌ترین سطوح نهایی شده است، به عنوان بازوی تامین مالی پروژه‌های کلان لجستیک و انرژی عمل خواهد کرد. باکو و پکن اکنون در حال ترسیم نقشه‌ای هستند که در آن، جاده ابریشم نوین نه تنها مسیر انتقال کالا، بلکه بستری برای تبادل تکنولوژی و سرمایه‌های پایدار در قرن بیست و یکم خواهد بود.