خروج احتمالی آمریکا از ناتو؛ قربانی کردن آنکارا در پای توسعهطلبی تلآویو؟
جوزف کنت با صراحتی بیسابقه اشاره میکند که خروج از ناتو، آمریکا را از تعهدات سنتی نسبت به آنکارا رها میسازد. در واقع، اگر قرار باشد در آیندهای نزدیک، جنگی میان بلندپروازیهای منطقهای رجب طیب اردوغان و منافع حیاتی تلآویو در جغرافیای سوریه رخ دهد، عضویت آمریکا در ناتو یک مانع حقوقی و سیاسی برای حمایت تمامعیار از اسرائیل خواهد بود. ترامپ با خروج از ناتو، در واقع «بیطرفی اجباری» را کنار میگذارد تا بتواند در صفبندیهای جدید، به راحتی در کنار اسرائیل بایستد.
برسام محمدی – کارشناس مسائل سیاسی و بینالملل
اندیشکده زاویه: در حالی که محافل سیاسی جهان همچنان با بهت و تردید به ایده خروج ایالات متحده از پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) توسط دونالد ترامپ مینگرند، اظهارات اخیر «جوزف کنت»، مدیر سابق مرکز ملی مبارزه با تروریسم آمریکا، لایه جدید و تکاندهندهای از این تصمیم را برملا کرده است. بر خلاف تصور عمومی که خروج از ناتو را گامی در جهت «انزواگرایی» و پایان «جنگهای بیپایان» تلقی میکردند، کنت معتقد است این اقدام نه برای صلح، بلکه برای آزادسازی دست آمریکا جهت مداخله در یک رویارویی بزرگ در خاورمیانه طراحی شده است: تقابل مستقیم میان ترکیه و اسرائیل در خاک سوریه.
عبور از ناتو برای گسستن زنجیرهای حقوقی
پیمان ناتو بر پایه ماده ۵ استوار است؛ «حمله به یک عضو، حمله به همه اعضا تلقی میشود». این ماده همواره به عنوان چتری امنیتی برای ترکیه عمل کرده است. اما از نگاه استراتژیستهای تندروی واشینگتن، این پیمان همزمان به صورت یک «دستبند» عمل میکند که مانع از جانبداری صریح آمریکا در منازعات میان اعضای ناتو با متحدان غیرناتویی (مانند اسرائیل) میشود.
جوزف کنت با صراحتی بیسابقه اشاره میکند که خروج از ناتو، آمریکا را از تعهدات سنتی نسبت به آنکارا رها میسازد. در واقع، اگر قرار باشد در آیندهای نزدیک، جنگی میان بلندپروازیهای منطقهای رجب طیب اردوغان و منافع حیاتی تلآویو در جغرافیای سوریه رخ دهد، عضویت آمریکا در ناتو یک مانع حقوقی و سیاسی برای حمایت تمامعیار از اسرائیل خواهد بود. ترامپ با خروج از ناتو، در واقع «بیطرفی اجباری» را کنار میگذارد تا بتواند در صفبندیهای جدید، به راحتی در کنار اسرائیل بایستد.
پازل سوریه؛ از دولت سکولار تا خلافت دستنشانده
بخش جنجالیتر اظهارات کنت، اعتراف به نقش واشینگتن در مهندسی معکوس قدرت در دمشق است. او مدعی است که ایالات متحده با سرنگونی دولت سکولار سوریه (دولت بشار اسد)، مسیر را برای به قدرت رسیدن عناصری هموار کرده که پیشتر در صفوف القاعده و داعش حضور داشتهاند.
این تغییر پارادایم نشاندهنده یک استراتژی خطرناک است: «بیثباتسازی برای بازآرایی». از دیدگاه این تحلیل، ایجاد یک دولت شکننده و تحت حمایت افراطگرایان در سوریه، کاتالیزوری است که اصطکاک میان ترکیه و اسرائیل را به نقطه جوش میرساند. ترکیه به بهانه امنیت ملی و مبارزه با تروریسم، نفوذ خود را در شمال سوریه گسترش میدهد و در مقابل، اسرائیل حضور یک قدرت منطقهای رقیب و نیروهای نیابتیاش را در نزدیکی مرزهای خود برنمیتابد. در این میان، ایالات متحده با واگذاری سوریه به نیروهای رادیکال، در واقع «میدان جنگی» را آماده کرده است که در آن، ترکیه دیگر نه به عنوان یک متحد ناتو، بلکه به عنوان یک مهاجم یا رقیب بازتعریف میشود.
پایان ماه عسل واشینگتن و آنکارا
ترکیه در دهههای اخیر همواره سعی کرده است با بازی در فضای میان روسیه، ناتو و جهان اسلام، وزن ژئوپلیتیک خود را افزایش دهد. اما تحلیل کنت نشان میدهد که در دکترین جدید ترامپ، «ترکیه بزرگ» دیگر یک دارایی استراتژیک نیست، بلکه یک تهدید برای برتری مطلق اسرائیل در منطقه محسوب میشود.
خروج آمریکا از ناتو، پیامی روشن به آنکارا است: «چتر حمایتی غرب دیگر وجود ندارد». این اقدام نه تنها ترکیه را در برابر روسیه و ایران تنها میگذارد، بلکه مسیر را برای تحریمهای نظامی سنگینتر و حتی رویارویی نظامی در خاک سوریه باز میکند. به نظر میرسد واشینگتن به این نتیجه رسیده است که برای تثبیت هژمونی اسرائیل، باید قدرت منطقهای ترکیه را در باتلاق سوریه مهار و مستهلک کرد.
پیامدهای منطقهای و جهانی
اگر پیشبینی جوزف کنت به واقعیت بپیوندد، شاهد یکی از بزرگترین چرخشهای استراتژیک در قرن بیست و یکم خواهیم بود. این سناریو چندین پیامد فوری خواهد داشت:
تشدید رقابت تسلیحاتی: ترکیه برای جبران خلاء ناتو، به سمت ائتلافهای شرقی (روسیه و چین) و تقویت دکترین نظامی مستقل حرکت خواهد کرد.
تغییر ماهیت جنگ سوریه: سوریه از یک جنگ داخلی به میدان نبرد مستقیم میان ارتشهای کلاسیک منطقه تبدیل خواهد شد.
فروپاشی نظم امنیتی اروپا: خروج آمریکا از ناتو به بهانه خاورمیانه، امنیت اروپا را نیز به لرزه درآورده و قاره سبز را در برابر روسیه بیپناه خواهد کرد.
جمعبندی
اظهارات جوزف کنت زنگ خطری برای دیپلماسی جهانی است. خروج احتمالی ترامپ از ناتو را نباید تنها به عنوان یک حرکت اقتصادی یا انزواطلبانه نگریست. این یک «جراحی استراتژیک» برای تغییر نقشه خاورمیانه است. در این نقشه جدید، دوستی قدیمی با ترکیه فدای همپیمانی مطلق با اسرائیل میشود و سوریه، قربانیِ این بازآرایی خونین خواهد بود. واشینگتن با مدیریت بحران و حتی حمایت از چهرههای رادیکال، در حال چیدن مهرههایی است که پایان آن، نه خروج از جنگ، بلکه ورود به جنگی وسیعتر و پیچیدهتر است. برای آنکارا، زمان انتخابهای سخت فرا رسیده است؛ پیش از آنکه ناتو، این سپر قدیمی، به دست اصلیترین متحدش در هم شکسته شود.
