سفر لاوروف به تهران؛ اهداف پنهان مسکو در معادلات ایران و آمریکا
سفر سرگئی لاوروف به تهران در بحبوحه تنش‌های ایران و آمریکا، پرسش‌هایی درباره اهداف واقعی مسکو ایجاد کرده است. آیا روسیه به دنبال میانجیگری برای مهار بحران است یا تقویت نفوذ خود در معادلات خلیج فارس؟ این سفر، از امنیت تنگه هرمز تا اجرای توافق راهبردی ایران و روسیه، ابعاد تازه‌ای از محاسبات دیپلماتیک کرملین را آشکار می‌کند.
محمدعلی رضوانیان – پژوهشگر مطالعات روسیه
اندیشکده زاویه: سفر اخیر سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، به تهران در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ (27 مهر 1405)، در شرایطی انجام شد که مناسبات ایران و آمریکا با تهدید بازگشت به درگیری نظامی مواجه است و امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین مسائل سیاست بین‌الملل تبدیل شده است. این سفر که پس از حضور لاوروف در نشست گفت‌وگوی راهبردی روسیه و شورای همکاری خلیج فارس در بحرین صورت گرفت، فراتر از رایزنی‌های معمول دوجانبه و در چارچوب تلاش مسکو برای تثبیت نقش منطقه‌ای خود قابل ارزیابی است.
میانجیگری؛ فرصت دیپلماتیک یا ابزار نفوذ؟
مهم‌ترین محور سفر، بررسی تحولات جنگ و امکان کاهش تنش میان تهران و واشنگتن بود. روسیه با حفظ ارتباط هم‌زمان با ایران و کشورهای عربی خلیج فارس می‌کوشد خود را بازیگری معرفی کند که توانایی گفت‌وگو با طرف‌های متعارض را دارد. بااین‌حال، میانجیگری مسکو را نباید الزاماً نشانه آمادگی برای تأمین تمام مطالبات ایران دانست. روسیه از یک سو به حفظ شریک راهبردی خود نیاز دارد و از سوی دیگر، خواهان جلوگیری از گسترش جنگی است که می‌تواند امنیت منطقه، بازار انرژی و منافع اقتصادی آن را با مخاطره روبه‌رو کند. بنابراین، هدف اصلی کرملین احتمالاً مدیریت بحران و افزایش قدرت چانه‌زنی خود است، نه ورود بی‌قیدوشرط به رویارویی با آمریکا.
بیشتر بخوانید: تحلیل و ارزیابی سیاست روسیه در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران
تنگه هرمز و معماری امنیت منطقه‌ای
طرح روسیه برای شکل‌گیری سازوکار امنیت جمعی در منطقه، یکی دیگر از ابعاد مهم تحولات اخیر است. مسکو تلاش می‌کند با مشارکت کشورهای منطقه و همکاری احتمالی چین، چارچوبی برای کاهش تنش و احیای کشتیرانی ایجاد کند. بااین‌حال، اختلاف تهران و واشنگتن درباره امنیت دریایی و ترتیبات حاکم بر تنگه هرمز، مانعی جدی در مسیر تحقق چنین ابتکاری محسوب می‌شود. موفقیت این طرح به پذیرش متقابل اصول امنیتی و پرهیز از تبدیل آن به ابزاری برای محدودکردن نفوذ ایران بستگی دارد.
مطالعه بیشتر: آیا دکترین جدید روسیه می‌تواند جایگزین چتر امنیتی آمریکا در خلیج فارس شود؟
همکاری راهبردی؛ از توافق تا اجرا
توافق مشارکت جامع راهبردی بیست‌ساله ایران و روسیه که از ۲ اکتبر ۲۰۲۶ اجرایی شده، زمینه حقوقی گسترش همکاری‌ها را فراهم کرده است. همکاری انرژی، حمل‌ونقل، تجارت و فعالیت‌های هسته‌ای صلح‌آمیز، از جمله موضوعات مهم روابط دو کشور است. اعلام بازگشت تدریجی متخصصان روس به نیروگاه بوشهر نیز اهمیت استمرار همکاری هسته‌ای را نشان می‌دهد. بااین‌حال، اجرای توافق‌ها، تأمین مالی پروژه‌ها و رفع موانع مبادلات اقتصادی، معیارهای واقعی سنجش موفقیت این شراکت خواهند بود.
جمع‌بندی
سفر لاوروف فرصتی برای تقویت هماهنگی تهران و مسکو و فعال‌سازی دیپلماسی منطقه‌ای بود؛ اما به‌تنهایی تضمین‌کننده حمایت نامحدود روسیه نیست. ایران باید ضمن بهره‌گیری از ظرفیت دیپلماتیک مسکو، منافع ملی خود را مستقل تعریف کند و همکاری‌های دوجانبه را به تعهدات عملی، دستاوردهای اقتصادی و سازوکارهای قابل ارزیابی پیوند بزند.
