اروپا در تبوتاب رویارویی احتمالی با روسیه؛ آیا حمله به ناتو نزدیک است؟!
اروپا با بزرگترین تهدید امنیتی پس از جنگ سرد مواجه است. در حالی که ناتو از نبود حمله قریبالوقوع خبر میدهد، رهبران قاره از حملات هیبریدی، خرابکاریهای موشکی و بسیج نظامی پوتین در هراساند. گزارشهای تکاندهنده از احتمال پذیرش هزار مجروح جنگی در روز در آلمان و زمزمه خروج نیروهای آمریکایی، زنگ خطر را برای پایتختهای اروپایی به صدا درآورده است. آیا قاره سبز در آستانه یک بحران امنیتی تمامعیار قرار دارد؟
اندیشکده زاویه – گزارش اختصاصی: اروپا در بحبوحه تحولات پیچیده امنیتی، با یکی از جدیترین دورههای تنش استراتژیک پس از جنگ سرد مواجه شده است. مجموعهای از اظهارات رهبران ارشد اروپایی، تحرکات نظامی در جناح شرقی ناتو و آمادگیهای مدنی در کشورهایی همچون آلمان، فرانسه و لیتوانی نشان میدهد که پایتختهای اروپایی خود را برای سناریوهای بحرانی آماده میکنند. با این حال، ارزیابیهای نهادهای اطلاعاتی و ساختار ناتو حاکی از یک پارادوکس آشکار است: عدم وجود شواهدی از تهاجم نظامی قریبالوقوع و تمامعیار زمینی، همزمان با تشدید چشمگیر جنگ ترکیبی (هیبریدی)، خرابکاریهای هدفمند و حملات موشکی یا پهپادی با پرچم دروغین.
زنگ خطر پایتختهای اروپایی: سناریوی تحریک و آزمایش ماده ۵
طی روزهای اخیر، هشدارهای صریحی از سوی رهبران خط مقدم اروپا صادر شده است:
- هشدار لهستان و هلند: دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، با صدور هشداری مستند اعلام کرد مسکو ممکن است «ظرف چند ماه آینده» موشکها یا پهپادهایی را به سمت خاک کشورهای عضو ناتو حامی اوکراین پرتاب کند و این حوادث را «تصادفی یا اشتباه محاسباتی» جلوه دهد تا واکنش ائتلاف و عزم ماده ۵ را بسنجد؛ موضعی که از سوی راب جتن (نخستوزیر هلند) و کستوتیس بودریس (وزیر خارجه لیتوانی) نیز تأیید شد.
- اقدامات اضطراری فرانسه و شمال اروپا: امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در جلسهای فوقالعاده با سران احزاب و نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۷، دستور تدوین برنامه فوری برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی و صنایع دفاعی را صادر کرد. رئیسجمهور فنلاند نیز شهروندانش را به «آمادگی ذهنی» در برابر خرابکاریها و پهپادهای روسی فراخواند.
- ابعاد حوادث هیبریدی: آمارهای مراکز امنیتی حاکی است که حوادث ترکیبی ثبتشده در اروپا از ۶۰ مورد در سال گذشته به بیش از ۱۰۰ مورد در هشت ماه نخست سال جاری رسیده است؛ رقمی که مقامات ناتو با احتساب نقض حریمهای هوایی و تهدیدات مستقیم، آن را بیش از ۲۰۰ مورد برآورد میکنند.
آمادگی زیرساختی و درمانی: شبیهسازی ورود روزانه هزار مجروح در آلمان
برخلاف سالهای گذشته که تمرکز صرفاً بر رویارویی دیپلماتیک بود، اکنون سناریوهای لجستیکی و مدنی به مرحله اجرا درآمدهاند:
- نظام سلامت آلمان: بر اساس گزارشهای معتبر، ارتش آلمان (بوندسور) سناریوی پذیرش روزانه تا ۱۰۰۰ نیروی نظامی مجروح را مورد مطالعه قرار داده است. از آنجا که ۵ بیمارستان نظامی آلمان ظرفیت پاسخگویی به چنین حجمی را ندارند، طرح ادغام بیمارستانهای غیرنظامی، بازآموزی جراحان برای درمان جراحات جنگی، افزایش ذخایر دارویی و حتی بازگشایی پناهگاههای زیرزمینی دوران جنگ سرد (نظیر تأسیسات پزشکی در شهر اولم) در دستور کار قرار گرفته است.
- اقدامات در حوزه بالتیک و اسکاندیناوی: لیتوانی برنامههای تخلیه شهری خود را بهروزرسانی کرده و رزمایشهای مشترک آلمان و سوئد در جزیره استراتژیک گوتلند و حوالی کالینینگراد به اجرا درآمده است.
موضع متقابل مسکو: اتهامزنی متقابل، بسیج مخفی و ضربه به لجستیک اوکراین
در آن سو، مسکو رویکردی چندلایه از انکار رسمی، تهدید به پاسخ کوبنده و اقدامات میدانی در پیش گرفته است:
- اظهارات مقامات ارشد کرملین: ولادیمیر پوتین و سرگئی لاوروف ادعاهای غرب پیرامون قصد روسیه برای حمله به ناتو را «روسهراسی» و «داستانهای ترسناک» خوانده و تأکید کردهاند مسکو هیچ نیت تهاجمی به اروپا ندارد. با این حال، لاوروف صریحاً هشدار داد در صورت اقدام تهاجمی غرب علیه خاک روسیه، جنگ حاصل «بسیار متفاوت و بسیار کوتاه» خواهد بود.
- گمانهزنی درباره بسیج نیروها: گزارشهای اطلاعاتی غربی حاکی است که کرملین ممکن است پس از انتخابات پارلمانی، یک «بسیج مخفیانه» با فراخوانی صدها هزار نیرو (طبق ادعای زلنسکی، حدود ۳۰۰ هزار نفر) را برای تقویت جبهه نبرد و استقرار در پایگاههای مرزی غرب خود با ناتو آغاز کند.
- انهدام مراکز پشتیبانی تسلیحاتی: وزارت دفاع روسیه از انهدام مرکز گمرکی و لجستیکی «کوپیلوف» در نزدیکی کییف و زیرساختهای بندری خبر داده که به ادعای مسکو، محل تجمیع و توزیع محمولههای نظامی ارسالی از کشورهای اروپایی بوده است.
واشنگتن: احتمال خروج ۴۰ هزار نیروی آمریکایی و تنهایی استراتژیک اروپا
عامل اصلی تشدید اضطراب در پایتختهای قاره سبز، عدم اطمینان نسبت به تعهدات امنیتی ایالات متحده است:
- کاهش حضور نظامی آمریکا: گزارشها نشان میدهد پنتاگون در حال بررسی طرحهایی برای خروج ۲۵ تا ۴۰ هزار نیروی نظامی آمریکایی و خروج بخشی از هواپیماها، ناوها و تجهیزات راهبردی از اروپا است.
- ارزیابی سیا و ناتو: اگرچه جان راتکلیف، رئیس سازمان سیا، در سفر به مسکو نسبت به هرگونه تشدید تنش هشدار داد، اما گزارشهای اطلاعاتی والاستریتژورنال حاکی از آن است که مسکو ممکن است در سالهای پیشرو یک «آزمایش محدود» علیه یکی از اعضای ضعیفتر ناتو در بالتیک انجام دهد تا کارآمدی چتر حمایتی واشنگتن را محک بزند.
جمعبندی
برآیند دادههای میدانی و اطلاعاتی نشان میدهد که در کوتاهمدت، ارزیابی رسمی سرویسهای اطلاعاتی ناتو و اتحادیه اروپا وقوع یک تهاجم نظامی کلاسیک را نامحتمل میداند. با این وجود، بحران اصلی در «منطقه خاکستری» نهفته است: جایی که حملات پهپادی مرموز، خرابکاریهای سایبری و صنعتی، ترورها و قطع خطوط لجستیکی توسط مسکو به اجرا درمیآید.
اروپا با درک خطر کاهش تعهدات دفاعی واشنگتن، ناچار به پذیرش هزینههای گزاف بازدارندگی مستقل، تقویت ساختارهای دفاع مدنی و آمادهسازی روانی جامعه برای وضعیتی شبهجنگی شده است؛ تلاشی برای منصرف کردن مسکو از ورود به محاسبات غلط و تبدیل تنشهای کنترلشده به یک رویارویی ویرانگر تمامعیار.
