اهمیت و پیامدهای مثبت خودداری گرجستان از پیوستن به تحریمهای ضدایرانی اتحادیه اروپا
گرجستان با موقعیت جغرافیایی ممتاز خود در تقاطع قفقاز، دریای سیاه و آسیای مرکزی، همواره بهعنوان یکی از مسیرهای کلیدی ترانزیت کالا و انرژی ایفای نقش کرده است. خودداری از پیوستن به تحریمها، این کشور را بهعنوان مسیری مطمئن و بیطرف برای مبادلات اقتصادی منطقه حفظ میکند و از تبدیل شدن آن به بخشی از دیوارهای تحریمی که میتواند جریان طبیعی تجارت را مختل کند، جلوگیری مینماید.
تحریریه اندیشکده زاویه: در تحولی قابل تأمل در عرصه سیاست خارجی قفقاز، گرجستان رسماً اعلام کرد که به جدیدترین بسته تحریمهای اتحادیه اروپا علیه ایران نخواهد پیوست. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که کشورهایی نظیر ایسلند، نروژ، آلبانی، بوسنی و هرزگوین، مولداوی، مونتهنگرو، مقدونیه شمالی و اوکراین با تحریمهای جدید همراه شدهاند.
تنگیز شارماناشویلی، نماینده حزب حاکم «رویای گرجستان»، با صراحت اعلام کرد که تصمیمهای سیاست خارجی تفلیس صرفاً بر اساس منافع ملی اتخاذ میشود و «اگر تصمیمی با منافع گرجستان مغایرت داشته باشد، برای ما تفاوتی نمیکند که اجرای آن به سود کدام طرف باشد.» این موضعگیری مستقل، افزون بر تأکید بر حاکمیت ملی گرجستان، پیامدهای مثبت و راهبردی متعددی را در سطوح مختلف به همراه دارد.
اولین و مهمترین پیامد این تصمیم، تأکید بر اصل حاکمیت ملی و استقلال در سیاست خارجی است. گرجستان با خودداری از همراهی با تحریمهای اروپا، پیام روشنی به جامعه بینالمللی مخابره کرد که منافع ملی این کشور خط قرمز تصمیمگیریهای آن است و تفلیس حاضر نیست به قیمت جلب رضایت اتحادیه اروپا، از اصول و منافع خود دست بکشد. شارماناشویلی با اشاره به اینکه ترکیه و صربستان نیز با وجود نامزدی عضویت در اتحادیه اروپا به این تحریمها نپیوستهاند، بر این نکته صحه گذاشت که رویکرد مبتنی بر منافع ملی، پدیدهای فراگیر در میان کشورهای دارای کارکرد راهبردی مستقل است. این استقلال رأی، تصویر گرجستان را بهعنوان بازیگری بالغ و صاحب اراده در نظام بینالملل تقویت میکند و از تبدیل شدن این کشور به ابزاری در دست قدرتهای بزرگ جلوگیری مینماید.
دومین پیامد مثبت، حفظ و گسترش مناسبات اقتصادی با ایران است. آمارهای رسمی نشان میدهد که مبادلات تجاری دوجانبه گرجستان و ایران در نیمه نخست سال با ۱۳۹ میلیون دلار بیش از ۲۳۱ میلیون دلار رسیده که در مقایسه با ۱۳۹ میلیون دلار در مدت مشابه سال قبل، رشد چشمگیری داشته است. صادرات خودرو از گرجستان به ایران در بازه ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۶ به ۶٬۷۴۹ دستگاه به ارزش ۱۱۹ میلیون دلار رسیده که نسبت به ۷ دستگاه در مدت مشابه سال قبل، افزایشی خیرهکننده را نشان میدهد. افزون بر این، ایران قراردادی برای صادرات ۴۰ میلیون مترمکعب گاز به گرجستان امضا کرده و مقامات ایرانی نیز بر آمادگی خود برای تعمیق همکاریهای اقتصادی با تفلیس تأکید کردهاند. خودداری از پیوستن به تحریمها، مسیر این همکاریهای رو به گسترش را هموار نگه داشته و از آسیب دیدن منافع اقتصادی گرجستان جلوگیری میکند.
سومین پیامد راهبردی، تقویت نقش گرجستان بهعنوان کریدور ترانزیتی و پل ارتباطی میان مناطق مختلف است. گرجستان با موقعیت جغرافیایی ممتاز خود در تقاطع قفقاز، دریای سیاه و آسیای مرکزی، همواره بهعنوان یکی از مسیرهای کلیدی ترانزیت کالا و انرژی ایفای نقش کرده است. خودداری از پیوستن به تحریمها، این کشور را بهعنوان مسیری مطمئن و بیطرف برای مبادلات اقتصادی منطقه حفظ میکند و از تبدیل شدن آن به بخشی از دیوارهای تحریمی که میتواند جریان طبیعی تجارت را مختل کند، جلوگیری مینماید. در شرایطی که اتحادیه اروپا به دنبال اعمال فشار بر ایران است، گرجستان با حفظ رویکرد مستقل خود، از تبدیل شدن به بخشی از این مناقشات ژئوپلیتیکی پرهیز کرده و جایگاه خود را بهعنوان پل ارتباطی بین شرق و غرب تثبیت میبخشد.
چهارمین پیامد، کاهش تنشها و تقویت ثبات منطقهای است. رویکرد تحریمی اتحادیه اروپا در واکنش به موضوعاتی نظیر حمایت نظامی ایران از گروههای مسلح فعال در روسیه، غرب آسیا و دریای سرخ و نیز ادعاهای نقض حقوق بشر اتخاذ شده است. گرجستان با خودداری از همراهی با این تحریمها، از ورود به صف تقابل با تهران اجتناب کرده و فضایی برای گفتوگو و تعامل سازنده باقی گذاشته است. دولت گرجستان در ماههای اخیر به صراحت اعلام کرده که تصمیمهای آن بر مبنای منافع ملی و روابط بینالمللی این کشور اتخاذ میشود، نه با هدف جلب رضایت اتحادیه اروپا. این رویکرد عملگرایانه، به کاهش تنشها در منطقه قفقاز و پیرامون آن کمک کرده و بستر را برای همکاریهای چندجانبه فراهم میسازد.
پنجمین پیامد، ایجاد الگویی برای سایر کشورهای منطقه است. خودداری گرجستان از پیوستن به تحریمهای اروپا در کنار مواضع مشابه ترکیه و صربستان، نشان میدهد که کشورهای منطقه بهتدریج از الگوی پیروی بیچونوچرا از قدرتهای بزرگ فاصله گرفته و به دنبال تعریف منافع ملی خود هستند. این رویکرد میتواند الهامبخش سایر کشورها در اتخاذ سیاستهای خارجی مستقلانهتر باشد و بهتدریج به نظم منطقهای متوازنتری منجر شود که در آن کشورها بر اساس منافع خود و نه الزامات بیرونی، تصمیمگیری کنند.
در مجموع، خودداری گرجستان از پیوستن به تحریمهای ضدایرانی اتحادیه اروپا اقدامی هوشمندانه، مستقل و مبتنی بر منافع ملی این کشور است که ضمن حفظ استقلال سیاسی این کشور، زمینههای همکاری اقتصادی با ایران را تقویت کرده، نقش ترانزیتی گرجستان را تثبیت نموده و به ثبات منطقهای کمک شایانی کرده است. این تصمیم نشان میدهد که تفلیس با درکی عمیق از واقعیتهای ژئوپلیتیکی منطقه، مسیری متوازن و عملگرایانه را در پیش گرفته که میتواند الگویی برای سایر کشورهای منطقه در تعامل با قدرتهای بزرگ باشد.
