گرجستان، کشوری در محاصره قطعنامههای اروپایی با برگ برنده ترانزیت
مناسبات تفلیس و بروکسل در حال حاضر به سردترین نقطه خود از زمان جنگ ۲۰۰۸ رسیده است. اتحادیه اروپا با تصویب قطعنامههای تند و عدم بهرسمیتشناختن مشروعیت سیاسی دولت گرجستان، فشارهای دموکراتیک را به اوج رسانده است. در مقابل، کابینه کوباخیدزه با تکیه بر جایگاه حیاتی خود در «کریدور میانی»، این اقدامات را تقابل با واقعیتهای ژئوپلیتیک خوانده است؛ چالشی عمیق میان الزامات ارزشی بروکسل و نیازهای راهبردی اروپا به مسیرهای ترانزیتی گرجستان.
محمدرضا مصطفینژاد – کارشناس مسائل قفقاز جنوبی
اندیشکده زاویه: در هفتههای اخیر، مناسبات تفلیس با نهادهای اروپایی و غربی به نقطهای از تنش وارد شده که میتوان آن را سردترین دوره روابط دو طرف از زمان جنگ ۲۰۰۸ دانست. آنچه پیشتر بهعنوان «نارضایتی» از مسیر دموکراتیک گرجستان توصیف میشد، اکنون به زبانی صریحتر از سوی مقامات ارشد اروپایی بیان میشود: «ما با گرجستان مشکل داریم؛ ما هیچ رابطهای با دولت نداریم.» این جمله کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶، بهخوبی نشاندهنده عمق شکاف موجود است.
قطعنامههای متوالی؛ اجماعی علیه تفلیس
مجمع پارلمانی سازمان امنیت و همکاری اروپا در نشست اخیر لاهه (۴ تا ۸ ژوئیه) اعلامیهای را با قطعنامهای علیه گرجستان به تصویب رساند که خواستار آزادی زندانیان سیاسی، لغو قوانین محدودکننده و اصلاحات قضایی است. این قطعنامه که توسط جو ویلسون، نماینده کنگره آمریکا، تهیه شده بود، انتخابات اکتبر ۲۰۲۴ و اکتبر ۲۰۲۵ را زیر سوال برد و قوانینی چون «قانون شفافیت نفوذ خارجی» را مغایر با آزادیهای مدنی دانست. هیئت گرجستان در اعتراض، جلسه را ترک کرد.
این تنها اقدام نبود. مجلس اروپا نیز قطعنامهای با ۴۳۶ رأی موافق تصویب کرد که ضمن خودداری از بهرسمیتشناختن مشروعیت پارلمان و رئیسجمهور گرجستان، خواستار تحریمهای هماهنگ اروپایی علیه مسئولان سرکوب شد. گزارشگر اروپا، راسا یوکنویچینه، دولت گرجستان را به «برچیدن نهادهای دموکراتیک، سکوت رسانههای مستقل و نگهداری یکی از بالاترین شمار زندانیان سیاسی در منطقه» متهم کرد.
پاسخ تفلیس؛ از اعتراض تا اهرمهای ژئوپلیتیک
مقامات گرجستان با لحنی تند به این فشارها پاسخ دادهاند. نخستوزیر ایراکلی کوباخیدزه قطعنامههای اخیر را «بخشی از یک کارزار پوچ اما جدی» برای تغییر دولت در گرجستان خواند و نهادهای اروپایی را متهم کرد که به جای منافع حاکمیتی، در خدمت «دولت عمیق» عمل میکنند. اسپیکر پارلمان نیز این قطعنامه را «رسوایی برای خود مجمع» توصیف کرد.
اما در کنار این واکنشهای دفاعی، تفلیس بر یک برگ برنده راهبردی تکیه دارد: موقعیت منحصربهفرد ترانزیتی خود. کوباخیدزه در ۱۳ ژوئیه تأکید کرد که با توجه به بحران خاورمیانه و قطع دسترسی اروپا به منابع ارزان روسیه، «گرجستان تنها مسیر مؤثر برای اتحادیه اروپا برای حفظ ارتباطات نزدیک با شرق باقی مانده است». او با اشاره به کاهش سهم اتحادیه اروپا از اقتصاد جهانی از ۳۰ درصد در ۲۰۰۸ به ۱۷.۵ درصد، هشدار داد که «تصمیمات پوچ» علیه گرجستان فقط این روند را تشدید خواهد کرد.
در راستای همین راهبرد، تفلیس برنامههای زیرساختی چندمیلیاردی برای توسعه کریدور میانی شامل مدرنسازی راهآهن، بزرگراه شرق-غرب و احداث بندر عمیق آناکلیا را در دستور کار قرار داده است. وزیر امور خارجه نیز پیشتر هشدار داده بود که ادامه سیاست فشار بهجای گفتوگو، «یک اشتباه راهبردی» از سوی بروکسل است.
چشمانداز؛ بنبست یا بازگشت به عقلانیت؟
وضعیت کنونی یادآور سخنان پروفسور تورنیکه شاراشنیدزه است که فشار بر گرجستان را «روندی سیاسی مد روز» توصیف کرده بود. با این حال، واقعیتهای ژئواکونومیک ممکن است اروپا را ناگزیر به تعدیل رویه کند. همانطور که گیورگی گوگوا اشاره کرده، پتانسیل ترانزیت گرجستان میتواند «اختیار تام»ی برای تفلیس در احیای روابط باشد، هرچند چشمانداز ازسرگیری فوری روابط روشن نیست. اتحادیه اروپا نیز از یک سو به کریدور میانی برای امنیت اقتصادی خود نیاز دارد و از سوی دیگر، بهدلیل فشارهای داخلی و ارزشهای دموکراتیک، نمیتواند بهسادگی از انتقادات خود عقبنشینی کند.
به نظر میرسد فعلاً هر دو طرف درگیر بازی انتظار هستند. اروپا امیدوار است فشار بینالمللی دولت گرجستان را به تغییر مسیر وادارد، و تفلیس بر این باور است که واقعیتهای ژئوپلیتیک، ناچاراً بروکسل را به میز مذاکره بازخواهد گرداند.
