انتقادات تند فاتح اربکان از نشست ناتو در ترکیه؛ «گارسون بودیم نه میزبان»
فاتح اربکان، رهبر حزب «رفاه نوین» ترکیه، نشست سران ناتو در آنکارا را فاقد دستاورد عملیاتی برای ترکیه دانست و با لحنی انتقادی دولت اردوغان را متهم کرد که در این رویداد، بهجای «میزبان»، در نقش «گارسون» ظاهر شده است. او با افشای هزینههای ۱۵ میلیارد لیرهای اجلاس در میانه بحران اقتصادی و عدم دریافت تضمینهای دفاعی، خواستار بازنگری در سیاست خارجی و کاهش وابستگی آنکارا به ساختارهای ناتو شد.
اندیشکده زاویه: فاتح اربکان، رهبر حزب «رفاه نوین» ترکیه، با انتقادهای تند از دولت رجب طیب اردوغان، برگزاری نشست سران ناتو در آنکارا را فاقد دستاورد واقعی برای کشورش دانست و گفت ترکیه در این اجلاس بیش از آنکه نقش «میزبان» داشته باشد، به «گارسون» و «پیشخدمت» شباهت داشت. سخنان او که در یک نشست خبری در پارلمان ترکیه بیان شد، بازتاب گستردهای در رسانههای این کشور پیدا کرده و بار دیگر بحث درباره جایگاه ترکیه در ناتو، هزینههای برگزاری اجلاس و رابطه آنکارا با غرب را داغ کرده است.
اربکان، فرزند نجمالدین اربکان نخستوزیر فقید و از چهرههای شاخص جریان اسلامگرای ترکیه، در سالهای اخیر توانسته حزب خود را به یکی از بازیگران مهم سیاست محافظهکار این کشور تبدیل کند. او که از همین حالا نامزدی خود برای انتخابات ریاستجمهوری آینده را اعلام کرده، اینبار دولت اردوغان را متهم کرد که تلاش کرده نشست ناتو را بهعنوان یک موفقیت دیپلماتیک به افکار عمومی عرضه کند، در حالی که به گفته او «هیچ دستاورد مشخصی» برای ترکیه نداشته است.
او در انتقادی صریح گفت دولت در جریان اجلاس، ترکیه را میزبان مهم و معتبر معرفی کرد، اما در عمل کشورش چیزی از این نشست به دست نیاورد. به باور اربکان، بخش عمده پوشش رسانهای نشست ناتو به حاشیهها اختصاص یافت؛ از پذیرایی و غذا گرفته تا تصاویر جنجالی رهبران و همسران آنها، در حالی که موضوعات اصلی از جمله تحریمهای نظامی، محدودیتهای صنایع دفاعی و خرید جنگندهها کمتر مورد توجه قرار گرفت. او این وضعیت را نشانه آن دانست که دولت، بیش از منافع ملی، به نمایش ظاهری و تبلیغاتی اجلاس توجه کرده است.
یکی از اصلیترین محورهای انتقاد اربکان، مسئله روابط ترکیه و آمریکا در حوزه نظامی بود. او گفت در نشست آنکارا، ترکیه هیچ تضمین روشنی درباره فروش جنگندههای اف-35، نوسازی ناوگان اف-16، تأمین موتور برای جنگنده ملی «قاآن» و نیز لغو تحریمهای آمریکا علیه ترکیه تحت قانون CAATSA دریافت نکرد. اربکان به پاسخ دونالد ترامپ درباره احتمال فروش اف-35 اشاره کرد و آن را مبهم و تحقیرآمیز خواند. به گفته او، این پاسخ نشان داد که از ابتدا هیچ تعهد قطعیای در کار نبوده و دولت ترکیه بدون دستاورد واقعی، فقط میزبان یک رویداد پرهزینه شده است.
رهبر حزب رفاه نوین همچنین به هزینههای سنگین برگزاری اجلاس ناتو در ترکیه اعتراض کرد. او اعلام کرد که تنها 181 میلیون لیره برای بیلبوردها، تابلوها و تبلیغات هزینه شده و مجموع مخارج، از جمله هزینههای مربوط به جاده، فرودگاه و مهمانسرا، به حدود 15 میلیارد لیره رسیده است. اربکان این رقم را در شرایط بحران اقتصادی کشور «نجومی» توصیف کرد و پرسید چرا در زمانی که شهروندان با تورم، کاهش ارزش دستمزدها و فشار معیشتی روبهرو هستند، چنین مبالغی برای نمایش و تبلیغات خرج شده است.
او همچنین اشاره کرد که بخشهایی از شهر آنکارا برای آمادهسازی اجلاس، از جمله مرمت دیوارها و پوشاندن نماهای فرسوده، بهسرعت بازسازی شدهاند و این اقدام را نمونهای از اولویت یافتن ظاهر بر واقعیت دانست. اربکان پرسید آیا لازم بود رهبران خارجی به آنکارا بیایند تا مسئولان به یاد ترمیم دیوارهای خراب و زیباسازی سطحی پایتخت بیفتند، در حالی که مردم با مشکلات جدی اقتصادی مواجهاند.
در بخش دیگری از سخنانش، اربکان به موضوع کودتای نافرجام 15 جولای نیز پرداخت و گفت با گذشت 10 سال، هنوز ابعاد کامل این رخداد و نقش بازیگران خارجی بهروشنی توضیح داده نشده است. او آمریکا، سیا، ناتو و برخی محافل سرمایهداری جهانی را از متهمان اصلی پشتپرده این کودتا دانست و تأکید کرد که دولت ترکیه باید درباره این نقشها شفافسازی کند. اربکان در عین حال تناقض میان انتقاد از این بازیگران و ادامه روابط اقتصادی و سیاسی با آنها را نیز زیر سوال برد.
این سیاستمدار اسلامگرا در ادامه از بازداشت صدها معترض ضدناتو در آنکارا و استانبول انتقاد کرد و برخورد پلیس با برخی تجمعات اعتراضی درباره جنایات اسرائیل در غزه را نیز نگرانکننده خواند. به باور او، محدود کردن اعتراضات مردمی نهتنها با اصول دموکراتیک سازگار نیست، بلکه شکاف میان دولت و جامعه را عمیقتر میکند.
اربکان در پایان بار دیگر خواستار کاهش وابستگی سیاست خارجی ترکیه به ناتو شد و پیشنهاد کرد آنکارا میزبانی از تأسیسات راداری ناتو در خاک خود را متوقف کند. او همچنین از احیای دوباره گروه دی-8 بهعنوان یک ابتکار مهم میان کشورهای اسلامی و در حال توسعه یاد کرد و گفت ترکیه باید بهجای تکیه بر ساختارهای غربی، همکاریهای مستقلتری را در پیش گیرد.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که ترکیه همچنان میان نیاز به همکاری نظامی با غرب، فشارهای اقتصادی داخلی و مطالبات جریانهای سیاسی منتقد ناتو در نوسان است؛ وضعیتی که نشان میدهد بحث درباره جایگاه آنکارا در نظم امنیتی غربی همچنان یکی از موضوعات اصلی سیاست ترکیه باقی مانده است.
