افشای ابعاد مهمی از توافق ارمنستان و آمریکا در خصوص به «مسیر ترامپ»
افشای جزئیات توافقنامه راهبردی «مسیر ترامپ» (TRIPP)، شوک بزرگی به فضای سیاسی ارمنستان وارد کرد. این قرارداد ۴۹ ساله با واگذاری ۷۴ درصد سهام به آمریکا و برونسپاری خدمات مرزی به کشورهای ثالث، عملاً حاکمیت ملی ایروان را با چالش جدی مواجه میکند. منتقدان معتقدند پاشینیان با پوشش توسعه اقتصادی، در حال اجرای کریدور درخواستی باکو و تبدیل ارمنستان به زمین بازی علیه ایران و روسیه است.
اندیشکده زاویه – گزارش ویژه: بر اساس پیشنویس این توافق که از ژانویه گذشته تنظیم شده، دولت ارمنستان متعهد شده است مدیریت خدمات روادید، امور گمرکی و کنترل مراجعین در ایستگاههای مرزی این مسیر را به اپراتورهای خصوصی بینالمللی واگذار کند. اگرچه آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان، در مواجهه با رسانهها از ارائه جزئیات درباره هویت «کشور ثالث» که مسئولیت این اپراتوری را بر عهده خواهد گرفت، طفره رفت، اما ساختار تعریفشده موسوم به مدلهای «فرانت آفیس» (خدمات مرزی) و «بک آفیس» (مدیریت اداری)، عملاً کنترل اجرایی مرزها را از سیطره نهادهای حاکمیتی ارمنستان خارج میکند.
دولت پاشینیان در حالی بر حفظ حاکمیت فیزیکی خود اصرار دارد که وعده داده با تجهیز سیستمهای نظارتی به ابزارهای دیجیتال آمریکایی، مسیر ترانزیتی TRIPP را برای شبکههای منطقهای بهینهسازی کند؛ ادعایی که در تضاد با نگرانیهای ناظران از خروج سیطره عملیاتی از دستان ایروان است.
تحلیلگران منطقهای بر این باورند که بندهای مبهم این توافقنامه، همسو با خواستههای دیرینه دولت باکو است. الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، پیشتر خواستار ایجاد مسیر ارتباطی بدون مانع میان باکو و نخجوان از طریق خاک ارمنستان شده بود؛ بهگونهای که شهروندان آذربایجانی هیچ تماسی با نیروهای امنیتی ارمنستان نداشته باشند. از دیدگاه اپوزیسیون ارمنستان، پروژه TRIPP در واقع همان «کریدور درخواستی آذربایجان» است که این بار با نام تجاری و حمایت سیاسی کاخ سفید به ایروان تحمیل شده است. با این حال، مقامات ارشد ارمنستان با رد این اتهامات، این طرح را فرصتی بیسابقه برای توسعه اقتصادی کشور و خروج از انزوای ترانزیتی میدانند.
سفر غیرمنتظره مارکو روبیو به ایروان، که در آستانه انتخابات داخلی ارمنستان صورت گرفت، خشم جریانهای سیاسی مخالف را برانگیخته است. منتقدان این سفر را دخالت آشکار واشنگتن در امور داخلی ارمنستان برای حمایت از جناح غربگرا میدانند.
روبرت کوچاریان، رئیسجمهور اسبق و رهبر ائتلاف «ارمنستان»، با انتقاد شدید از این رویکرد، هشدار داد: «واشنگتن در حال استفاده از ارمنستان به عنوان ابزاری برای تضعیف منافع استراتژیک روسیه و ایران در قفقاز است. این بازی خطرناک، مغایر با منافع ملی و حیاتی جمهوری ارمنستان است.»
در مقابل، دولت پاشینیان سعی دارد با رویکردی دیپلماتیک، نگرانیهای تهران و مسکو را رفع کند. میرزویان تأکید کرده است که این پروژه نه تنها تهدیدی برای همسایگان نیست، بلکه با اتصال شبکه ریلی نخجوان به ایران و تسهیل دسترسیهای ترانزیتی، منافع اقتصادی قابلتوجهی برای روسیه و ایران به همراه خواهد داشت.
با وجود خوشبینیهای دولت، جزئیات مالی و حقوقی توافقنامه، سایهای از تردید بر آینده این پروژه افکنده است. بر اساس مفاد این قرارداد که امضای نهایی آن برای هفتههای آینده برنامهریزی شده، یک شرکت مشترک برای مدیریت ترانزیت ایجاد خواهد شد که در آن، ۷۴ درصد از سهام و حق تصمیمگیری استراتژیک به مدت ۴۹ سال در اختیار آمریکا خواهد بود و سهم ارمنستان به عنوان صاحب سرزمین، تنها ۲۶ درصد تعیین شده است. کارشناسان حقوق بینالملل معتقدند این بند، عملاً به معنای واگذاری حاکمیت اقتصادی بر شاهرگ ارتباطی قفقاز جنوبی به واشنگتن برای نیم قرن آینده است؛ موضوعی که میتواند جایگاه ژئوپلیتیک ارمنستان را در بلندمدت با چالشهای جدی روبرو کند.
