تحلیل رقابتهای انتخاباتی ارمنستان حول پروژه «کریدور ترامپ»
در آستانه انتخابات ارمنستان، کریدور ترامپ به نمادی چندلایه در سیاست ارمنستان بدل شده است: برای حاکمیت فعلی، مسیر گشایش اقتصادی و نشانهای از چرخش به غرب؛ برای مخالفان روسگرا، تلهای ژئوپلیتیک و تهدیدی برای تمامیت ارضی؛ و برای جریانهای میانه، اهرمی مشروط که بدون تضمینهای امنیتی قوی، نمیتوان به آن تن داد. آنچه مسلم است، صرفنظر از نتیجه انتخابات ۷ ژوئن، نحوه مواجهه با این پروژه، معماری سیاست خارجی ارمنستان را در سالهای آینده تعیین خواهد کرد. آیا ایروان از لاک سنتی خود خارج میشود یا بار دیگر به آغوش روسیه بازمیگردد؟
تحریریه اندیشکده زاویه: انتخابات پارلمانی ۷ ژوئن در ارمنستان، فراتر از یک رقابت داخلی برای کسب کرسیهای قوه مقننه، به مثابه یک رفراندوم سرنوشتساز در مورد هویت ژئوپلیتیک این کشور در دوران پساقرهباغ ظهور کرده است. برای نخستین بار پس از استقلال، گفتمان سیاسی در ایروان از مسائل معیشتی و داخلی فاصله گرفته و بر محور «سیاست خارجی» و «کریدورهای ترانزیتی» متمرکز شده است. در این میان، پروژه ترانزیتی «تریپ» (TRIPP) یا همان کریدور موسوم به «کریدور ترامپ»، به دال مرکزی منازعات انتخاباتی تبدیل شده که مرز میان استقلالطلبی، همگرایی با غرب و بقا در سایه کرملین را ترسیم میکند.
پیمان مدنی: کریدور به مثابه راه خروج از انزوا
نیکول پاشینیان و حزب «پیمان مدنی»، پروژه تریپ را نه صرفاً یک طرح عمرانی، بلکه یک «راهبرد بقا» تلقی میکنند. پاشینیان که پس از حوادث سالهای اخیر، اعتماد خود را به چتر امنیتی روسیه از دست داده، به دنبال تنوعبخشی به متحدان راهبردی است. از نگاه او، کریدور ترامپ ابزاری برای شکستن محاصره ۳۴ ساله ارمنستان توسط آذربایجان و ترکیه است. پاشینیان با هوشمندی تلاش میکند میان «الحاق به اتحادیه اروپا» و «ماندن در اتحادیه اقتصادی اوراسیا» نوعی موازنه ظریف ایجاد کند. او تریپ را پیوستِ اقتصادیِ حرکت به سمت غرب میداند؛ پروژهای که میتواند با ایجاد وابستگی متقابل میان ایروان و قدرتهای غربی، تضمینهای امنیتی جدیدی فراهم کند که مسکو دیگر قادر یا مایل به ارائه آنها نیست.
جناح طرفدار کرملین: کریدور به مثابه تهدید وجودی
در جبهه مقابل، احزابی چون «ارمنستان قوی» به رهبری سامول کاراپتیان و ائتلاف «هایاستان» به رهبری روبرت کوچاریان، نگاهی کاملاً بدبینانه و تقابلی به این پروژه دارند. از منظر این جریان، تریپ یک اسب تروآ است که برای تضعیف نفوذ تاریخی روسیه در قفقاز طراحی شده است. کاراپتیان با هشدار درباره «جنگ اقتصادی» با روسیه، معتقد است که پاشینیان با تکیه بر این کریدور، ارمنستان را به سمت فروپاشی سوق میدهد.
نکته حائز اهمیت در تحلیل روبرت کوچاریان، توجه به متغیرهای منطقهای است. او با اشاره به مخالفت ایران با این پروژه، تریپ را «کریدوری خطرناک» مینامد که نه تنها منافع ملی ارمنستان را تامین نمیکند، بلکه میتواند موجب تنش با همسایه جنوبی (ایران) شود. برای این جناح، امنیت تنها از لوله تفنگ سربازان روسی و عضویت در پیمانهایی نظیر بریکس و اوراسیا تأمین میشود و کریدور ترامپ را تنها یک «توهم دیپلماتیک» برای جایگزینی آمریکا به جای روسیه میدانند.
جریانهای مستقل و مصلحتگرایان: نگاه تاکتیکی به تریپ
در میانه این دوقطبی تند، حزب «بالهای اتحاد» به رهبری آرمان تاتویان، رویکردی متفاوت را برگزیده است. تاتویان اگرچه بر لزوم تقویت بنیه دفاعی (تخصیص ۸ درصد GDP) تأکید دارد، اما با پروژه تریپ موافق است. تحلیل او نه از منظر شیفتگی به غرب، بلکه از منظر «بازدارندگی زمانی» است؛ او معتقد است درگیر شدن در این پروژه بینالمللی میتواند برنامههای تهاجمی باکو در استان راهبردی سیونیک را به تأخیر بیندازد.
در مقابل، هایک ماروتیان و حزب «نیروهای جدید» با نقد سیاستهای پاشینیان در قبال قرهباغ، خواستار سیاستی متوازن هستند که در آن کریدورها نباید به قیمت تضعیف روابط با ایران و گرجستان تمام شوند. این جریان معتقد است که ارمنستان نباید در بازی بزرگ قدرتها، وجهالمصالحه قرار گیرد.
ناسیونالیسم سنتی و غربگرایی رادیکال: بنبست یا نوزایی؟
شاید تندترین مواضع متعلق به دو سر طیف باشد. از یک سو، غربگرایان رادیکال (حزب جمهوری و تجمع برای جمهوری) خواستار خروج فوری روسیه از گیومری و جایگزینی کامل نفوذ غرب از طریق پروژه تریپ هستند. از سوی دیگر، «کنگره ملی ارمنستان» به رهبری لِوون زورابیان، با نگاهی واقعگرایانه و متمایل به سنتهای سیاسی تر-پطروسیان، پروژه تریپ را یک «قرارداد بد» توصیف میکند. تحلیل زورابیان بر عنصر «حاکمیت» متمرکز است؛ او بیم آن دارد که این کریدور در نهایت منجر به سلب حاکمیت ارمنستان بر استان سیونیک شود و وعده الحاق به اروپا را یک «رؤیای افسانهای» برای فریب افکار عمومی میداند.
جمعبندی
تحلیل مواضع نشان میدهد که «کریدور ترامپ» (TRIPP) در انتخابات ۷ ژوئن، از یک موضوع اقتصادی به یک شاخص نمادین برای تعیین جهتگیری تاریخی ارمنستان تبدیل شده است. پیروزی پاشینیان به معنای تثبیت گذار ارمنستان به سمت معماری امنیتی و اقتصادی غرب با تکیه بر این کریدور خواهد بود. در مقابل، پیروزی جناح اپوزیسیون به معنای توقف یا بازنگری جدی در این پروژه و بازگشت به مدار امنیتی مسکو است.
واقعیت این است که ارمنیها در ۷ ژوئن تنها به نمایندگان پارلمان رأی نمیدهد، بلکه انتخاب میکنند که آیا میخواهند به عنوان نقطهای کلیدی در نقشه ترانزیتی غرب ایفای نقش کنند، یا همچنان به عنوان متحد استراتژیک روسیه در قفقاز باقی بمانند. پروژه تریپ، اکنون ترازویی است که عیار استقلال و امنیت ارمنستان در قرن بیست و یکم با آن سنجیده میشود. ارمنستان امروز بر سر دوراهیِ «ادغام جهانی» یا «حفاظت سنتی» ایستاده است و صندوقهای رأی، تعیینکننده مسیر قطاری خواهند بود که قرار است از کریدورهای پرپیچوخم قفقاز عبور کند.
