هاآرتص: ترکیه نقشه اسرائیل و آمریکا علیه نظام ایران را ناکام گذاشت

در حالی که انتظار می‌رفت آنکارا به عنوان عضو ناتو در کنار متحدان غربی خود قرار گیرد، برخی تحلیلگران معتقدند سیاست‌های رجب طیب اردوغان در سال‌های اخیر نشان می‌دهد ترکیه مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. سیمون والدمن در مقاله‌ای در روزنامه هاآرتص استدلال می‌کند که رفتار ترکیه در جریان این بحران، از مخالفت با استفاده از پایگاه‌ها برای عملیات علیه ایران تا مقابله با طرح‌های مرتبط با نیروهای کرد، نشانه‌ای از فاصله گرفتن آنکارا از اولویت‌های راهبردی واشنگتن است. به اعتقاد او، این روند بخشی از تغییر تدریجی سیاست خارجی ترکیه و افزایش تنش‌های آن با غرب محسوب می‌شود.

اندیشکده زاویه: سلسله وقایع مرتبط با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و آتش‌بسی که پس از آن برقرار شد، بار دیگر نشان داد که ترکیه دیگر متحد استراتژیک قابل اتکایی برای ایالات متحده و غرب به شمار نمی‌رود.

سیمون والدمن، مدرس کینگز کالج لندن، در مقاله‌ای در روزنامه هاآرتص می‌نویسد رجب طیب اردوغان سال‌هاست که مواضعی ضدغربی اتخاذ کرده و در موارد مختلف به شیوه‌ای عمل کرده که با منافع ایالات متحده در تضاد بوده است.

به گفته او، در آغاز جنگ، دونالد ترامپ ناامیدی خود را از برخی رهبران اروپایی به دلیل عدم حمایت عملی از جنگ علیه ایران پنهان نکرد. او حتی کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، را به تمسخر گرفت و گفت او «وینستون چرچیل» نیست. ترامپ همچنین از پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، به دلیل مخالفت با استفاده از حریم هوایی یا پایگاه‌های این کشور برای عملیات علیه ایران خشمگین شد. با این حال، به اعتقاد نویسنده، اگر قرار باشد کسی مورد سرزنش قرار گیرد، اردوغان بیش از دیگران سزاوار آن است.

آنکارا نیز مانند مادرید اجازه استفاده از حریم هوایی یا پایگاه‌های خود برای عملیات علیه ایران را نداد. با این حال، در عین حال از استفاده از تجهیزات ناتو برای مقابله با موشک‌های ایرانی در آسمان استقبال کرد.

ترکیه همچنین از حملات پهپادی ایران به پایگاه نیروی هوایی بریتانیا در قبرس به عنوان بهانه‌ای برای اعزام شش جنگنده اف‑۱۶ مجهز به شمال قبرس استفاده کرد و حضور نظامی خود را در بخش شمالی این جزیره، که از سوی جامعه بین‌المللی به عنوان منطقه‌ای اشغال‌شده شناخته می‌شود، تقویت کرد. به اعتقاد نویسنده، این اقدام فرصتی برای آنکارا بود تا در جزیره مورد مناقشه یک مزیت استراتژیک به دست آورد؛ در حالی که واشنگتن و بروکسل در این زمینه دستاوردی نداشتند.

در همین حال، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در یک برنامه تلویزیونی اظهار داشت که «صهیونیسم» سیاست خارجی آمریکا را دیکته می‌کند و حتی علیه منافع مردم آمریکا عمل می‌کند. فیدان پیش‌تر رئیس سازمان اطلاعات ترکیه (MIT) بوده و به گفته نویسنده، روابط نزدیکی با چهره‌هایی چون قاسم سلیمانی و نیز رهبران سابق حماس مانند اسماعیل هنیه و صالح العاروری داشته است. گفته می‌شود این افراد به استانبول دعوت شده و بعدها اجازه تأسیس دفتر مرکزی در آنکارا را نیز دریافت کرده‌اند.

این در حالی است که حماس در فهرست گروه‌های تروریستی اتحادیه اروپا و آمریکای شمالی قرار دارد، اما اردوغان بارها از آن حمایت لفظی کرده است. به نوشته هاآرتص، حضور برخی رهبران حماس در ترکیه همچنان موجب نگرانی جدی است. همچنین گزارش‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه از سال ۲۰۲۵ ترکیه به مرکزی مالی و لجستیکی برای کمک به حزب‌الله در دور زدن تحریم‌ها تبدیل شده است.

اردوغان در یکی از رویدادهای صنایع دفاعی نیز ارتش ترکیه را «ارتش نهایی اسلام» توصیف کرد؛ سخنی که از نگاه منتقدان نشانه‌ای از رویکرد ایدئولوژیک او در سیاست خارجی است.

نقش ترکیه در خنثی کردن طرح‌های آمریکا و اسرائیل

به نوشته والدمن، اگرچه «تغییر رژیم» در ایران هدف رسمی واشنگتن اعلام نشده بود، اما به طور ضمنی در محاسبات برخی سیاست‌گذاران آمریکایی و اسرائیلی قرار داشت. یکی از راه‌های مطرح‌شده برای تحقق این هدف، مسلح کردن معترضان داخلی یا تقویت نیروهای کرد در غرب ایران بود.

مسلح کردن معترضان می‌توانست از طریق انتقال هوایی تجهیزات یا قاچاق آن‌ها به داخل ایران انجام شود. با این حال، انتقال هوایی خطر بالایی داشت، زیرا احتمال می‌رفت تجهیزات به دست حکومت ایران بیفتد. در صورت قاچاق نیز مسیرهای اصلی از مناطق کردنشین غرب ایران می‌گذشت؛ مناطقی که بنا بر برخی برآوردها حدود ۸۰ درصد از کالاهای قاچاق واردشده به ایران از آن‌ها عبور می‌کند.

به اعتقاد نویسنده، به همین دلیل طرح استفاده از نیروهای کرد علیه حکومت ایران برای سیا و موساد اهمیت زیادی داشت و می‌توانست معادلات را تغییر دهد. هرچند چنین اقدامی خطر ایجاد شکاف‌های قومی و بی‌ثباتی گسترده در ایران را نیز به همراه داشت.

با این حال، ترکیه با چنین سناریویی مخالفت کرد. روزنامه طرفدار دولت «دیلی صباح» گزارش داد که آنکارا هرگونه تلاش آمریکا یا اسرائیل برای حمایت از نیروهای کرد را خنثی کرده است. گفته می‌شود اردوغان در تماس تلفنی با ترامپ در اوایل ماه مارس نگرانی‌های خود را در این باره مطرح کرده و حتی تهدید کرده است در صورت مداخله نیروهای کرد، ترکیه اقدام نظامی انجام خواهد داد.

ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، نیز با اشاره‌ای غیرمستقیم به این موضوع گفته بود: «ما در برابر کسانی که سعی در گسترش درگیری دارند خواهیم ایستاد… ما می‌دانیم دشمنان چه کسانی هستند و دوستان چه کسانی هستند.»

در همین راستا، مقامات ترکیه تلاش کردند عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک)، که پیش‌تر آتش‌بس با ترکیه را اعلام کرده بود، از ورود این گروه به درگیری در ایران خودداری کند. این مسئله اهمیت داشت زیرا پ.ک.ک روابط نزدیکی با حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، یکی از گروه‌های اصلی کرد در ایران، دارد.

به نوشته نویسنده، در نتیجه این تحولات، حکومت ایران – که از نگاه او مواضعی ضدغربی دارد – دست‌کم تا حدی به لطف اقدامات اردوغان توانسته پابرجا بماند.

سابقه تنش‌های ترکیه با غرب

والدمن در پایان می‌نویسد فهرست اقداماتی که از نگاه غرب با منافع آن در تضاد است، هر روز طولانی‌تر می‌شود. از جمله این موارد می‌توان به کمک گذشته ترکیه به ایران برای دور زدن تحریم‌ها از طریق یک بانک دولتی، خرید سامانه دفاع موشکی اس‑۴۰۰ از روسیه با وجود مخالفت واشنگتن، تهدید نیروهای آمریکایی در سوریه، تنش با یونان و تهدید به حمله ناگهانی به این کشور، و نیز تأخیر در روند عضویت سوئد و فنلاند در ناتو اشاره کرد.

به باور نویسنده، مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد که اردوغان سال‌هاست در مسیری حرکت می‌کند که با منافع غرب سازگار نیست و رفتار ترکیه در جریان جنگ اخیر با ایران نیز ادامه همین روند بوده است.